🗓 ۹ مرداد ۱۳۳۲ | سکوت قم، تحرک دربار و تهرانِ نگران📍 جمعه | ۱۹ روز تا کودتاجمعه نهم مرداد ۱۳۳۲، اگر…

🗓 ۹ مرداد ۱۳۳۲ | سکوت قم، تحرک دربار و تهرانِ نگران📍 جمعه | ۱۹ روز تا کودتاجمعه نهم مرداد ۱۳۳۲، اگرچه روز تعطیل رسمی بود، اما فضای سیاسی ایران هیچ نشانی از آرامش نداشت. هرچه زمان برگزاری رفراندوم انحلال مجلس هفدهم نزدیک‌تر می‌شد، صف‌بندی نیروهای سیاسی آشکارتر و تنش‌های خیابانی شدیدتر می‌گردید. در تهران، دربار، مخالفان دولت، محافل مذهبی و نیروهای امنیتی هر یک در حال ارزیابی موقعیت و آماده‌سازی برای مرحله‌ای تازه از بحران بودند.🔻 دربار پس از خروج اشرف؛ آغاز تحرکات تازهیک روز پس از خروج اشرف پهلوی از ایران، گزارش‌ها از افزایش رفت‌وآمدها و تماس‌های سیاسی در دربار حکایت داشت. هرچند بسیاری از این تحرکات در آن زمان به‌صورت رسمی اعلام نشد، اما اسناد منتشرشده بعدی نشان می‌دهد که در همین روزها ارتباط میان برخی افسران ارتش، هواداران فضل‌الله زاهدی و محافل نزدیک به شاه فعال‌تر شده بود.در گزارش‌های مربوط به سفارت آمریکا نیز نشانه‌هایی از افزایش فعالیت شبکه‌های اطلاعاتی و سیاسی وابسته به غرب در تهران دیده می‌شود؛ فعالیت‌هایی که هدف آن‌ها سنجش شرایط داخلی و آماده‌سازی بستر سیاسی و روانی برای تغییر دولت ارزیابی شده است.در این مقطع، مخالفان دولت به‌خوبی می‌دانستند که موفقیت هر اقدام علیه مصدق، تنها به تصمیم شاه وابسته نیست، بلکه نیازمند هماهنگی میان دربار، بخشی از ارتش، نیروهای سیاسی مخالف و پشتیبانی خارجی است. نهم مرداد را می‌توان یکی از روزهایی دانست که این شبکه ارتباطی به‌تدریج در حال شکل‌گیری و فعال شدن بود.🔻 سکوت قم؛ موضع محتاطانه آیت‌الله بروجردیدر حالی که مخالفان دولت تلاش می‌کردند رفراندوم را از نظر شرعی و سیاسی بی‌اعتبار جلوه دهند، چشم بسیاری از فعالان سیاسی به موضع آیت‌الله سیدحسین بروجردی دوخته شده بود.با وجود فشارهایی که برای صدور فتوایی علیه همه‌پرسی وجود داشت، او همچنان از ورود مستقیم به نزاع سیاسی میان دولت و مخالفانش خودداری کرد. این سکوت، در فضای پرالتهاب آن روزها، سکوتی عادی تلقی نمی‌شد؛ زیرا عدم همراهی او با طرح تحریم رفراندوم، مانع از آن شد که مخالفان بتوانند اجماع کامل مراجع شیعه را علیه دولت مصدق به نمایش بگذارند.موضع بروجردی نشان می‌داد که بخشی از مرجعیت شیعه، هرچند ممکن بود نسبت به برخی اقدامات دولت انتقاد یا تردید داشته باشد، اما تمایلی نداشت که حوزه علمیه قم مستقیماً وارد صف‌بندی سیاسی تند آن روزها شود.🔻 پامنار همچنان کانون مخالفت با رفراندومدر مقابل، آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی همچنان در منزل خود در پامنار جلسات شبانه برگزار می‌کرد. در این نشست‌ها، سخنرانان مختلف با لحنی تند علیه رفراندوم انحلال مجلس و سیاست‌های دولت مصدق موضع می‌گرفتند و آن را اقدامی خطرناک برای آینده مشروطیت معرفی می‌کردند.گزارش‌های مطبوعات و نیروهای انتظامی نشان می‌دهد که فضای اطراف این جلسات همچنان متشنج بود و احتمال درگیری میان هواداران دولت و مخالفان وجود داشت. پامنار در این روزها عملاً به یکی از مهم‌ترین کانون‌های سازمان‌دهی مخالفت سیاسی و مذهبی با دولت ملی تبدیل شده بود.ادامه این جلسات، علاوه بر تأثیر سیاسی، نقش مهمی در تعبیه فضای روانی علیه رفراندوم داشت؛ فضایی که مخالفان امیدوار بودند بتواند مشارکت مردم را کاهش داده و مشروعیت اقدام دولت را زیر سؤال ببرد.🔻 تهران در آستانه تصمیمی سرنوشت‌سازدر نهم مرداد، هنوز هیچ نشانه آشکاری از وقوع کودتا دیده نمی‌شد، اما مجموعه رخدادها حاکی از آن بود که کشور به‌سرعت به سمت مرحله‌ای تعیین‌کننده حرکت می‌کند:دربار در حال بازسازی شبکه سیاسی و نظامی مخالفان بود،مخالفان مذهبی دولت، تبلیغات گسترده علیه رفراندوم را ادامه می‌دادند،و دولت مصدق خود را برای برگزاری همه‌پرسی‌ای آماده می‌کرد که می‌توانست سرنوشت مجلس هفدهم و توازن قدرت در کشور را دگرگون کند.این روز، بیش از آنکه روز وقوع یک حادثه بزرگ باشد، روز تکمیل آرام و تدریجی مقدمات بحرانی بود که تنها نوزده روز بعد، در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، به اوج خود رسید.📚 منابع: روزنامه‌های اطلاعات و کیهان، مرداد ۱۳۳۲؛ مجموعه اسناد نهضت ملی ایران؛ اسناد روابط خارجی ایالات متحده (FRUS)؛ پژوهش‌های مربوط به کودتای ۲۸ مرداد.📌 ادامه این روزشمار را در کانال «مصدق به روایت تاریخ و اسناد» دنبال کنید.📍 @MohammadMosaddegh