اینجا بغداد، شهر هزارویکشب، در میانه گرمای جنگ سرد است؛ بغدادی که زیر سیطره سلطنت غربگرای هاشمی است…

اینجا بغداد، شهر هزارویکشب، در میانه گرمای جنگ سرد است؛ بغدادی که زیر سیطره سلطنت غربگرای هاشمی است و ملک فیصل دوم، نواده شریف حسین بن علی هاشمی، شریف مکه و پادشاه پیشین حجاز، بر آن حکم می‌راند.با این حال، امواج پان عربیسم به رهبری جمال عبدالناصر امرای عرب را به وحشت انداخته بود. تا اینکه برخی از افسران عراقی به رهبری ‌ عبدالکریم قاسم⁩ در کودتایی خونین سلطنت هاشمی را سرنگون کرده و ملک فیصل و نخست وزیرش، نوری سعید، را کشته و جنازه‌شان را مثله کردند.عراق اما دچار ‌ خفگی ژئوپلیتیک⁩ بود: کشوری صادرکننده نفت با دسترسی دشوار به آب‌های آزاد. کرانه باریک ۸۲ km خلیج فارس تنها دروازه خروجی بود که آنهم توسط ایرانِ نزدیک به آمریکا کنترل می‌شد. اینجا بود که ‌ منطق ژئوپلیتیک⁩ و ‌ ایدئولوژی⁩ موجب شد تا قاسم ایران را ‌ دشمن⁩ ببیند و مدعی خوزستان شود!گرچه ایران ۱۷ روز پس از کودتا رژیم جدید را به رسمیت شناخته بود، قاسم اما ‌ اروند⁩ را بخش جدایی‌ناپذیر عراق دانسته و تهدید کرد «اگر حقوق عراق در این آبراه مطابق میل دولت این کشور حل و فصل نشود، حتی آن حاشیه ۵ کیلومتری که در عهدنامه ۱۹۳۷ (۱۳۱۶) به ایران واگذار کردیم، پس خواهیم گرفت!»اندکی بعدتر، در ۱۱ آذر ۱۳۳۸، قاسم مدعی شد «عثمانی‌ها محمره (خرمشهر) را که بخشی از خاک عراق بوده (آن زمان کشور عراق وجود نداشت) به ایران تحویل دادند ولی ما آن را برمی‌گردانیم.» پس از این بود که قاسم از تجزیه طلبان عربی و حتی طایفه جوانرودی به رهبری ‌ حسین بیگ⁩ در ایران ‌پشتیبانی کرد. اینجا بود که ایران از کردهای عراق به رهبری ‌ ملا مصطفی بارزانی⁩ حمایت کرد. این آغاز اتحاد ایران با کردهای عراق بود.شکست در ‌ جنگ کردی⁩ از قدرت قاسم کاست. تا اینکه در کودتایی با نام ‌ انقلاب رمضان⁩ و به رهبری دوست پیشین خود ‌ عبدالسلام عارف⁩ سرنگون شد و قاسم⁩ تیرباران شد. و این سرنوشت کسانی بوده که چشم به خاک ایران داشته و دارند!‏۶۸ سال پیش در چنین روزی، سلطنت هاشمی عراق در کودتایی خونین سرنگون شد؛ کودتایی که رخداد برسازنده عینی⁩ برای شاه فراهم کرد. گر چه رخداد برسازنده روانی⁩ شاه اشغال ایران بدست متفقین بود که ذهن شاه را تا پایان دوران پادشاهیش تسخیر کرد؛ این کودتای عراق بود که ایران پهلوی را درگیر خاورمیانه ساخت. شاه همه روندهای منطقه‌‌ای را از دریچه این دو رخداد می‌دید تا بدانجا که نوع حکمرانی، برخورد با مخالفین، تأکید بر خرید جنگ افزارها و برداشتش از توسعه را تحت تأثیر قرار داد!/ آرش رئیسی نژادمنبع:شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه، نشر نی، ۱۴۰۲@Iran_Simorq