بابای محمدهادی

۲۲ سال پیش، خودم نشستم «در جست‌وجوی نمو» رو تنهایی دیدم؛ حالا نشستم با پسرم دیدم.داشتم فکر می‌کردم چرا قبلاً نفهمیده بودم که یکی (دوری) کاملاً در لحظه زندگی می‌کنه و چیزی از گذشته یادش نیست و اون یکی (مارلین، پدر نمو) کاملاً در گذشته گیر کرده و نمی‌تونه خاطره حمله‌ای که باعث از دست دادن زنش شد رو فراموش کنه.مارلین با اینکه آزاده، نمی‌خواد وارد اقیانوس بشه، ولی ماهی‌های تو آکواریوم سیدنی آرزوشونه دوباره به اقیانوس برگردن.رفتم تو فکر که چقدر ترکیب همه اینا برای یه آدم خوبه و کاش بشه یه نقطه تعادلی پیدا کرد. البته خودم فعلا می‌خوام یه چند وقتی شبیه دوری بشم.محمدهادی الان شش سالش شده و یه داداش هم داره؛ محمدحسین، مولود روز آتش‌بس، چهار ماهشه و خدا رو شکر خیلی دوسش داره و فعلاً ازش حسادت خاصی ندیدیم.داریم کم‌کم با هم وارد اقیانوس می‌شیم؛ فعلا معاشرت با بچه‌های دیگه که محمدهادی با لج‌بازی خاصش و البته قلب مهربونش، با خیلی‌ها استعداد تنش داره؛ بچه‌هایی که اونا هم تو عالَم خودشون‌ان.کلاس فوتبال و پینگ‌پنگ با هم می‌ریم تا بلکه هیجانش مهار بشه و مهارت هم پیدا کنه. به‌قول دوستم: بچه‌ای که یه مهارتی تو زندگیش داشته باشه، اعتمادبه‌نفسش هم بیشتر می‌شه.با اینکه تو شغلم مشکلات زیاده و داستان زیاد داریم و معمولاً روزانه ساعت‌ها ذهنم درگیره، ولی دیدن شوق‌وذوق محمدهادی، به زندگیم معنای خاصی داده. البته هر دو استرس‌زا و در عین حال، لذت‌بخشن.خب محمدهادی علی‌الاصول زیاد کلافه و عصبیم می‌کنه، اما هر بار نکته جدیدی یادم داده. مهم‌ترینش اینه که آیا چون پسرمه و وظیفه تربیتش رو دارم بهش تذکر می‌دم و دعواش می‌کنم، یا چون موجود ضعیف‌تریه این کارها رو می‌کنم؟ به‌قول یه تحلیلگری: سؤال میلیون‌دلاری!سه سالی هست ذهنم درگیر این سؤاله.حالا شاید یه روزی خودش هم این متن رو بخونه؛ روزی که شاید اون داره با بچه‌اش «در جست‌وجوی نمو» رو می‌بینه. امیدوارم خودش هم تا اون موقع فهمیده باشه: تنها راه، اقیانوسه؛ با همه هزینه‌هاش.

این روزها که «باید برخاست» و آیه «ان تقوموا لله مثنی و فرادی» خیلی از جاهای شهر رو گرفته، یک تذکر لازمه. با این مقدمه بگم که یه‌بار یکی درباره این آیه نوشته بود: «خیلی جالبه این آیه! ادامه‌اش می‌گه: ثم تتفکروا... یعنی اقدام مقدم بر فکره!»در حالی که ادامه این آیه اساسا نشون می‌ده این آیه هیچ ربطی به مدعای «باید برخاست» نداره. قبلا به تفصیل گذاشتم که تفسیر مرحوم طباطبایی در المیزان تفسیر عرفی آیه است. این آیه خطاب به مشرکینه که سخنان پیامبر در جمع اون‌ها به دلیل هیاهو و جنجالی که می‌کردند، تاثیر لازم رو نداشت. خدا به اون‌ها گفت که برای خدا که قبولش دارید، یکی‌یکی یا دوتا دوتا بیاید تا متوجه بشید که پیامبر جنون نداره:«قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ ۖ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَادَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ۚمَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ ۚإِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ» (نک: المیزان، ج۱۶، ص۳۸۸ و ترجمه المیزان، ج۱۶، ص۵۸۵ و درباره یک تفسیر غلط)البته نمی‌خوام بگم که اقدام برای خدا لزوما چیز بدیه یا نباید برخاست و... ولی استناد به یک متن دینی، این قابلیت رو داره که نسبت‌به شرایطی مثل میزان تحمل ضرر و هزینه، شخص دیندار بی‌تفاوت بشه و یک تکلیف مطلق رو برای خودش فرض بگیره. از این حیث، باید تذکر داد.

تنگه هرمز؛ کارت بازدارندگی یا انتقام؟بسیاری از تحلیلگران مسئله تنگه هرمز را ذیل «بازدارندگی» تحلیل می‌کنند و بر همین اساس اصرار دارند که کنترل این تنگه مربوط به شرایط جنگی است و در غیر آن نباید بر بستن آن اصرار کرد. آنها از هزینه‌های زیاد آن مثل اجماع جهانی یا بی‌مصرف شدن آن به‌مرور زمان و... می‌گویند. بنابراین تلاش‌های زیادی برای اقناع تصمیم‌گیران اصلی ایران در بحث بازدارندگی صورت می‌گیرد و طرح و ایده‌های مختلفی مطرح می‌شود.با این حال، به‌نظر می‌رسد گره اصلی این مسئله، فراتر از «بازدارندگی» یعنی «انتقام» است؛ این یک مطالبه جدی در نیروهای موثر داخل کشور است که حتی با قبول اقلیت بودن آنها، فعلا منسجم‌ترین و موثرترین اقلیت‌اند. خون آیت‌الله خامنه‌ای و سایر فرماندهان ارشد و جنایاتی نظیر کشتار کودکان مدرسه میناب، اموری نیستند که از نگاه این افراد بتوان آنها را نادیده گرفت و مسئله را به «بازدارندگی» و «محاسبات هزینه و فایده» تقلیل داد.توجه به چهار گزاره در این زمینه بی‌فایده نیست:۱. اگر ایده‌ای زمینه مقبولیت برای نیروهای مسلح را نداشته باشد، آن ایده انتزاعی است و عملیاتی نخواهد شد.۲. کنش موثر، طرح ایده و نظری است که با احتمال مقبولیت نزد نیروهای مسلح همراه باشد.۳. ایده‌ای می‌تواند زمینه پذیرش داشته باشد که «سیاست انتقام» را محقق کند.۴. به‌نظر می‌رسد «کنترل موثر بر تنگه هرمز حداقل تا انتخابات آمریکا» واقع‌بینانه‌ترین کنش برای انتقام در نظر گرفته شده است.این مطلب در تحلیلگران نزدیک به حاکمیت ذکر می‌شود. به‌عنوان نمونه مهدی خراتیان می‌گوید: «اگر ترامپ در انتخابات نوامبر (مجلس سنا و مجلس نمایندگان) پیروز شود، بابای ما را درمی‌آورد. باید مذاکرات و تنگه هرمز را طوری مدیریت کرد که ترامپ حداقل در انتخابات یکی از دو مجلس شکست بخورد.» تحلیل‌های افراد نزدیک به حاکمیت، گاهی به‌دلیل غلط بودن و نبود واقع‌بینی در آنها مورد تمسخر و حذف قرار می‌گیرند، در حالی که حتی اگر این تحلیل‌ها نادرست یا غیرواقع‌بینانه باشند، دست‌کم یک فایده مهم دارند: تصویری از ذهنیت بخشی از تصمیم‌گیران ایرانی به دست می‌دهند؛ ذهنیتی که برای تحلیل رفتار آینده آنها، صرف‌نظر از میزان موفقیتش، اهمیت دارد.گفتنی است که یکی از اهداف جمهوری اسلامی ایران پس از اشغال سفارت آمریکا، کنار رفتن کارتر بود که در این زمینه نیز موفق شد. گروگان‌گیری‌های موثری برای وادار کردن روسای جمهور فرانسه نیز بارها صورت گرفته است و عملا نظام یا محور مقاومت، کشورهای دموکراتیک را اینگونه تحت فشار قرار داده‌ است و در موارد متعددی نیز به موفقیت رسیده است. در حال حاضر آنچه از تعرض به محور مقاومت دیده می‌شود، امری فراتر از آن رویدادها بوده و شواهدی نیز تایید می‌کند که آنچه در دستور کار است، «سیاست انتقام» است یا دست کم این سیاست را باید به‌عنوان یک سناریوی جدی در نظر گرفت.در چنین وضعیتی که آمریکا به‌دنبال تعیین تکلیف ایران است و نتانیاهو که با افول محبوبیت و اتهام عدم دستاورد مواجه شده، به‌دنبال بقا در قدرت است، این دو عامل در کنار عامل سوم یعنی «سیاست انتقام»، می‌تواند «وضعیت جنگی» را تشدید کند.