تنگه هرمز؛ کارت بازدارندگی یا انتقام؟بسیاری از تحلیلگران مسئله تنگه هرمز را ذیل «بازدارندگی» تحلیل…

۲۲ سال پیش، خودم نشستم «در جست‌وجوی نمو» رو تنهایی دیدم؛ حالا نشستم با پسرم دیدم.داشتم فکر می‌کردم چرا قبلاً نفهمیده بودم که یکی (دوری) کاملاً در لحظه زندگی می‌کنه و چیزی از گذشته یادش نیست و اون یکی (مارلین، پدر نمو) کاملاً در گذشته گیر کرده و نمی‌تونه خاطره حمله‌ای که باعث از دست دادن زنش شد رو فراموش کنه.مارلین با اینکه آزاده، نمی‌خواد وارد اقیانوس بشه، ولی ماهی‌های تو آکواریوم سیدنی آرزوشونه دوباره به اقیانوس برگردن.رفتم تو فکر که چقدر ترکیب همه اینا برای یه آدم خوبه و کاش بشه یه نقطه تعادلی پیدا کرد. البته خودم فعلا می‌خوام یه چند وقتی شبیه دوری بشم.محمدهادی الان شش سالش شده و یه داداش هم داره؛ محمدحسین، مولود روز آتش‌بس، چهار ماهشه و خدا رو شکر خیلی دوسش داره و فعلاً ازش حسادت خاصی ندیدیم.داریم کم‌کم با هم وارد اقیانوس می‌شیم؛ فعلا معاشرت با بچه‌های دیگه که محمدهادی با لج‌بازی خاصش و البته قلب مهربونش، با خیلی‌ها استعداد تنش داره؛ بچه‌هایی که اونا هم تو عالَم خودشون‌ان.کلاس فوتبال و پینگ‌پنگ با هم می‌ریم تا بلکه هیجانش مهار بشه و مهارت هم پیدا کنه. به‌قول دوستم: بچه‌ای که یه مهارتی تو زندگیش داشته باشه، اعتمادبه‌نفسش هم بیشتر می‌شه.با اینکه تو شغلم مشکلات زیاده و داستان زیاد داریم و معمولاً روزانه ساعت‌ها ذهنم درگیره، ولی دیدن شوق‌وذوق محمدهادی، به زندگیم معنای خاصی داده. البته هر دو استرس‌زا و در عین حال، لذت‌بخشن.خب محمدهادی علی‌الاصول زیاد کلافه و عصبیم می‌کنه، اما هر بار نکته جدیدی یادم داده. مهم‌ترینش اینه که آیا چون پسرمه و وظیفه تربیتش رو دارم بهش تذکر می‌دم و دعواش می‌کنم، یا چون موجود ضعیف‌تریه این کارها رو می‌کنم؟ به‌قول یه تحلیلگری: سؤال میلیون‌دلاری!سه سالی هست ذهنم درگیر این سؤاله.حالا شاید یه روزی خودش هم این متن رو بخونه؛ روزی که شاید اون داره با بچه‌اش «در جست‌وجوی نمو» رو می‌بینه. امیدوارم خودش هم تا اون موقع فهمیده باشه: تنها راه، اقیانوسه؛ با همه هزینه‌هاش.

این روزها که «باید برخاست» و آیه «ان تقوموا لله مثنی و فرادی» خیلی از جاهای شهر رو گرفته، یک تذکر لازمه. با این مقدمه بگم که یه‌بار یکی درباره این آیه نوشته بود: «خیلی جالبه این آیه! ادامه‌اش می‌گه: ثم تتفکروا... یعنی اقدام مقدم بر فکره!»در حالی که ادامه این آیه اساسا نشون می‌ده این آیه هیچ ربطی به مدعای «باید برخاست» نداره. قبلا به تفصیل گذاشتم که تفسیر مرحوم طباطبایی در المیزان تفسیر عرفی آیه است. این آیه خطاب به مشرکینه که سخنان پیامبر در جمع اون‌ها به دلیل هیاهو و جنجالی که می‌کردند، تاثیر لازم رو نداشت. خدا به اون‌ها گفت که برای خدا که قبولش دارید، یکی‌یکی یا دوتا دوتا بیاید تا متوجه بشید که پیامبر جنون نداره:«قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ ۖ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَادَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ۚمَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ ۚإِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ» (نک: المیزان، ج۱۶، ص۳۸۸ و ترجمه المیزان، ج۱۶، ص۵۸۵ و درباره یک تفسیر غلط)البته نمی‌خوام بگم که اقدام برای خدا لزوما چیز بدیه یا نباید برخاست و... ولی استناد به یک متن دینی، این قابلیت رو داره که نسبت‌به شرایطی مثل میزان تحمل ضرر و هزینه، شخص دیندار بی‌تفاوت بشه و یک تکلیف مطلق رو برای خودش فرض بگیره. از این حیث، باید تذکر داد.

رهبر فقید، ۵۹۸ را با وصف جام زهر و قبول کامل مسئولیتش پذیرفت. رهبر شهید برجام را به‌صورتی پذیرفت که اگر موفق می‌شد در نتیجه آن شریک بود و اگر ناموفق می‌شد در آن مسئولیتی نداشت. اما رهبر جدید به‌نحوی بیانیه داده است که گویا از طرفی با جام زهر مواجه بوده و از طرف دیگر مسئولیت و شراکتی در قبال نتیجه آن نخواهد داشت. از این حیث موضع ایشان، رویکرد سومی محسوب می‌شود.عبارت «علی‌الاصول» را که در کلام ایشان آمده، یا باید بیانگر مخالفت اعتقادی ایشان بدانیم و یا آن را در سطح یک مخالفت تاکتیکی تحلیل کنیم.در صورت دوم، طبیعتا نظر ایشان با شبکه انتصابات فعلی که با محوریت قالیباف انجام شده، هماهنگ است، ولی به دلیل ریسک عدم نتیجه و بازگشت جنگ، صلاح ندیده‌اند تا تمام مقامات کشور، دلباخته توافق تلقی شوند و این کنش را انتخاب کرده‌اند.در صورت اول، مدیریت کشور در دست شبکه‌ای قدرتمند است و در واقع، استدلال یا نیروی ایشان در برابر آن شبکه ضعیف است.در هر دو صورت، این یعنی تصمیم به توافق با آمریکا، قدرت بیشتری در کشور دارد و معادله جنگ، از طرف ایران قابل کنترل است.از این حیث، دور از انتظار نیست که به‌زودی با بیانیه‌ای دیگر (یا اتفاقی نظیر آن) این شور و شعفی که در گروهی از انقلابی‌هایی که احساس می‌کنند تصورشان مبنی‌بر «تنهایی رهبر» درست از آب درآمده، مهار شود. یک فعال سیاسی تعبیر جالبی داشت؛ «سیاستمدار گاهی دو قدم به جلو و یک قدم به عقب می‌رود، اما در نتیجه، یک قدم به جلو رفته است.» در غیر این صورت، نزاع بین نیروهای انقلابی به رویارویی بسیار خطرناکی خواهد رسید.