مصطفی ملکیان

🔴آثار معناداری در زندگی✍️مصطفی ملکیان🔹به گفته‌ی بسیاری از روان‌شناسان اخلاق، کسانی که زندگی را معنادار می‌دانند، دست‌کم سه اثر عمیق را در زندگی خود تجربه می‌کنند.1️⃣یکپارچگی درونینخستین اثر معناداری زندگی، ایجاد نوعی یکپارچگی درونی است.انسان معمولاً از ساحت‌های مختلفی تشکیل شده است: ساحتِ باورها، احساسات، هیجانات، خواسته‌ها و اراده. این ساحت‌ها همیشه با یکدیگر هماهنگ نیستند و گاه با هم در تعارض‌اند.برای همین است که گاهی کاری انجام می‌دهیم و بلافاصله خودمان را سرزنش، ملامت یا نکوهش می‌کنیم. گویی یک بخش از وجودمان گفته است: «این کار را انجام بده» و بخش دیگری می‌گوید: «چرا این کار را کردی؟»این کشمکش نشان می‌دهد که انسان با خودش در نزاع است و از آشتیِ درونی برخوردار نیست.روان‌شناسان اخلاق معتقدند وقتی انسان زندگی را معنادار بداند، میان ساحت‌های مختلفِ وجودش نوعی هماهنگی و سازگاری پدید می‌آید. انسان با خودش در صلح است و از آشفتگیِ درونی فاصله می‌گیرد.2️⃣ افزایش توان تحمل رنجدومین اثر معناداری زندگی، افزایش توان تحمل رنج‌هاست.زندگی چیزی جز مجموعه‌ای از رویدادها و رابطه‌ها نیست و بسیاری از این رویدادها و رابطه‌ها دردناک و رنج‌آورند.کسی که زندگی را معنادار می‌داند، می‌تواند این رنج‌ها را بهتر تحمل کند. هرچه توانِ تحمل بیشتر شود، شدتِ رنج نیز کمتر احساس می‌شود.حتی گاهی میزان تحمل آن‌قدر افزایش پیدا می‌کند که آنچه پیش‌تر رنج محسوب می‌شد، دیگر همان سنگینیِ سابق را ندارد.بنابراین، معناداری زندگی باعث می‌شود انسان ظرفیت بیشتری برای مواجهه با دردها و سختی‌های زندگی پیدا کند.3️⃣ هدفمند شدن زندگیسومین اثر معناداری زندگی، هدف بخشیدن به زندگی است.اگر انسان زندگی را معنادار بداند، بهتر می‌تواند تشخیص دهد که:* در زندگی باید به دنبال چه چیزهایی باشد؛* و از دنبال کردن چه چیزهایی صرف‌نظر کند.معناداری، جهت حرکت انسان را روشن می‌کند و به زندگی او هدف می‌بخشد.@mostafamalekian

🔴 چرا ایدئولوژی داشتن این‌قدر جذاب است؟ ضررهای ایدئولوژی اندیشی چیست؟✍️مصطفی ملکیان🔹ایدئولوژی یعنی باور داشته باشیم که برای هر سؤال، فقط یک پاسخ وجود دارد؛ برای هر مسئله، تنها یک راه‌حل؛ و برای هر مشکل، فقط یک راه رفع. گویی حقیقت از پیش کشف شده و دیگر نیازی به اندیشیدن، پرسیدن یا جست‌وجو نیست.🔹اما چرا انسان‌ها جذب ایدئولوژی می‌شوند؟ زیرا جهان بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی است که دوست داریم. زندگی سرشار از ابهام، شک، تناقض و عدم قطعیت است و انسان، به طور طبیعی، از چنین وضعیتی رنج می‌برد. او دوست دارد جهان را روشن، منظم و قابل پیش‌بینی ببیند.🔹ایدئولوژی دقیقاً همین نیاز را هدف می‌گیرد. وعده می‌دهد که همه‌چیز را روشن می‌کند؛ به همه‌ی پرسش‌ها پاسخ می‌دهد، برای همه‌ی مشکلات راه‌حل دارد و انسان را از سرگردانی و ابهام نجات می‌دهد. به همین دلیل، همواره برای بسیاری از انسان‌ها جذاب بوده است.🔹اما این آرامش، بهایی سنگین دارد. ضررهای ایدئولوژی: نخستین هزینه، کنار گذاشتن عقل شخصی است. وقتی پاسخ همه‌ی پرسش‌ها از قبل آماده باشد، دیگر نیازی نیست خودت بیندیشی؛ دیگری به جای تو فکر کرده است.🔹دومین هزینه، از دست دادن مسئولیت شخصی است. وقتی تصمیم‌ها را دیگری می‌گیرد، مسئولیت آن تصمیم‌ها نیز از دوش تو برداشته می‌شود.🔹سومین هزینه، از دست رفتن آزادی و اختیار است. انسان ایدئولوژیک دیگر انتخاب نمی‌کند؛ بلکه اطاعت می‌کند. جای پرسش را فرمان‌بری می‌گیرد و جای «چرا؟» را «به چشم».🔹و سرانجام، خطرناک‌ترین وضعیت زمانی است که ایدئولوژی در اختیار قدرت سیاسی قرار بگیرد. در این حالت، صاحبان قدرت خود را صاحبان حقیقت نیز معرفی می‌کنند. دیگر فقط بر رفتار مردم حکومت نمی‌کنند، بلکه تعیین می‌کنند حقیقت چیست، جهان را چگونه باید دید و چه چیزی درست یا نادرست است. از این‌جا به بعد، قدرت تنها بر زندگی انسان‌ها مسلط نیست؛ بلکه بر حقیقت نیز ادعای مالکیت می‌کند.➖بخشی از سخنرانی معرفی کتاب قدرت بی قدرتان@mostafamalekian

🔴مصطفی ملکیان:🔹علامه طباطبایی درباره دوستی نکته‌ای لطیف داشتند. می‌گفتند دوستی مانند لقمه‌ای غذاست؛ یکی دو بار اول، انسان با آگاهی آن را می‌جود، اما از جایی به بعد، بلعیدن آن ناخودآگاه می‌شود. ویژگی‌های اخلاقی دوست نیز همین‌گونه است؛ ابتدا فقط خوبی‌ها یا بدی‌های او را می‌بینیم، اما پس از مدتی، همان ویژگی‌ها آرام‌آرام در وجود ما نفوذ می‌کند، بی‌آنکه خودمان متوجه شویم.@mostafamalekian

🔴 معرفی کتاب «گرگ بیابان» اثر هرمان هسه| مصطفی ملکیان @behdaniReads@mostafamalekian

🔴نیت پاک، چه نیتی است؟✍مصطفی ملکیان🔹فیلسوفان اخلاق همگی پذیرفته‌اند که عمل اخلاقی باید از انگیزه‌ای پاک سرچشمه بگیرد، اما دربارهٔ این‌که «انگیزهٔ پاک» دقیقاً چیست، تقریباً سیزده دیدگاه مختلف مطرح شده است که به نظر من دو دیدگاه قابل دفاع است و گمان می‌کنم هر دو، در نهایت، به یک نتیجه می‌رسند.1⃣دیدگاه اول: با انگیزه کاستن از درد و رنج و شکوفا کردن خوددیدگاه اول این است که انگیزهٔ پاک در یک عمل، انگیزه‌ای است که شخص از انجام آن عمل، دو قصد داشته باشد:کاستن از درد و رنج دیگرانشکوفا کردن خودنخست، بکوشد از درد و رنج دیگران بکاهد و زندگی انسان‌های دیگر را اندکی بهتر کند. دوم، همان عمل باعث رشد و خودشکوفایی او نیز بشود. یعنی انسان با انجام آن کار، یک قدم به انسانی کامل‌تر و متعالی‌تر تبدیل شود.🔹در این نگاه، نه باید خود را فراموش کرد و نه دیگران را. اگر فقط به فکر دیگران باشیم و رشد خود را نادیده بگیریم، بخشی از حقیقت را از دست داده‌ایم؛ و اگر فقط به رشد خود فکر کنیم و نسبت به رنج دیگران بی‌اعتنا باشیم، باز هم از اخلاق فاصله گرفته‌ایم. نیت پاک زمانی شکل می‌گیرد که هر دو جنبه، در کنار یکدیگر حضور داشته باشند.2⃣دیدگاه دوم: کنار گذاشتن ایگوایگو همان چیزی است که در ادبیات سنتی ما از آن با عنوان «نفس» یاد می‌شد؛ همان نفسی که می‌گفتند در برابر عقل قرار دارد و سفارش می‌کردند:«تابع نفس نباشید، بلکه تابع عقل باشید.»ایگو سه ویژگی اساسی دارد:🔹نخست آن‌که به نیازها قانع نیست و دائماً به دنبال خواسته‌ها است. نیازهای انسان محدودند و پایان می‌پذیرند، اما خواسته‌ها مرزی نمی‌شناسند. انسان برای ادامهٔ زندگی به مقدار مشخصی غذا، آب، پوشاک و امکانات نیاز دارد؛ اما ایگو همیشه بیش از نیاز طلب می‌کند و هیچ‌گاه احساس کفایت ندارد.🔹ویژگی دوم ایگو این است که برای رسیدن به خواسته‌های خود، مرزهای اخلاقی را به رسمیت نمی‌شناسد. اگر لازم باشد دروغ بگوید، تهمت بزند، رشوه بدهد یا بگیرد، کم‌فروشی کند یا هر کار غیراخلاقی دیگری انجام دهد، مانعی در برابر خود نمی‌بیند؛ زیرا تنها چیزی که برایش اهمیت دارد، رسیدن به خواسته‌های خویش است.🔹ویژگی سوم این است که همهٔ انسان‌ها و حتی همهٔ موجودات را بر اساس میزان سود و زیانی که برای او دارند ارزش‌گذاری می‌کند. اگر کسی برای او منفعتی داشته باشد، ارزشمند تلقی می‌شود و اگر سودی نداشته باشد یا زیانی به او برساند، ارزشش کاهش می‌یابد. در این نگاه، محور همهٔ داوری‌ها «خودِ انسان» است، نه حقیقت و نه خیر.🔹از این رو، هرچه انسان بتواند این سه ویژگی را در وجود خود کم‌رنگ‌تر کند، از ایگو فاصله گرفته و به نیت پاک نزدیک‌تر شده است.🔹در نگاه نخست، این دو دیدگاه با یکدیگر متفاوت به نظر می‌رسند؛ یکی بر کاهش درد و رنج دیگران و خودشکوفایی تأکید می‌کند و دیگری بر کنار گذاشتن ایگو. اما در حقیقت، هر دو به یک مقصد می‌رسند.🔹انسانی که از خودمحوری فاصله می‌گیرد، طبیعی است که رنج دیگران را جدی‌تر می‌بیند و برای کاهش آن تلاش می‌کند؛ و انسانی که صادقانه در پی کاستن از رنج دیگران است، به‌تدریج از اسارت ایگو رها می‌شود و مسیر رشد و شکوفایی خود را نیز پیدا می‌کند.➖سخنرانی در خیریه رعد، ۱ آبان ۱۴۰۴@mostafamalekian

🔴چرا می‌توان از حکم اعدام صرف‌نظر کرد؟✍مصطفی ملکیان 🔹اگر قرار باشد درباره اعدام تصمیم بگیریم، آیا فقط باید به جنایتی که اتفاق افتاده نگاه کنیم؟ یا باید مجموعه‌ای از عوامل روان‌شناختی و اجتماعی را هم در نظر بگیریم؟🔹یکی از پایه‌های مهم عدالت ترمیمی، بخشایش است. اما بخشایش به این معنا نیست که جنایت نادیده گرفته شود یا رنج قربانی انکار شود؛ بلکه به این معناست که برای فهم رفتار مجرم، فقط به همان لحظه وقوع جرم نگاه نکنیم.1⃣ انسان‌ها آن‌قدر که گمان می‌کنیم مختار نیستند🔹ما معمولاً در قضاوت دیگران، آنها را بسیار آزادتر و مختارتر از چیزی که واقعاً هستند تصور می‌کنیم؛ اما وقتی نوبت به خودمان می‌رسد، شرایط، فشارها و محدودیت‌هایی را که بر رفتارمان اثر گذاشته‌اند به یاد می‌آوریم.🔹ممکن است یک کارمند بانک با مراجعه‌کننده بدرفتاری کند. مراجعه‌کننده تصور می‌کند او در شرایطی کاملاً آرام و بدون فشار، آگاهانه تصمیم گرفته بدرفتاری کند. اما اگر همان کارمند را بشنویم، ممکن است از بیماری مادر، عقب‌افتادن حقوق، خرابی محیط کار و مشکلات خانوادگی‌اش بگوید.این به معنای توجیه اخلاقی رفتار نیست؛ بلکه یادآوری این نکته است که آزادی و اختیار انسان مطلق نیست.هرچه این واقعیت را بهتر در نظر بگیریم، امکان بخشایش بیشتر می‌شود.2⃣ مجرم فقط همان جرمی نیست که مرتکب شده استما معمولاً از زندگی یک مجرم، فقط همان برشی را می‌بینیم که در آن مرتکب جرم شده است.اما اگر گذشته او، تربیت خانوادگی، محیط مدرسه، شرایط اجتماعی و دیگر اقتضائات زندگی‌اش را هم ببینیم، تصویر ما از او تغییر می‌کند.شناخت بیشتر یک انسان، می‌تواند زمینه رحم و شفقت بیشتر نسبت به او را فراهم کند.3⃣ جهل و ناآگاهی را هم باید در نظر گرفتخطاکاری انسان همیشه فقط از سوءنیت ناشی نمی‌شود. ترکیبی از سوءنیت و جهل می‌تواند به وقوع جرم منجر شود.انسان‌ها دانای کل نیستند و هنگام انجام یک عمل، ممکن است از بسیاری از واقعیت‌ها و پیامدهای رفتار خود بی‌خبر باشند.بنابراین در داوری اخلاقی، باید دید فرد در هنگام انجام عمل چه میزان آگاهی داشته است.4⃣ خشونت با خشونت از بین نمی‌روداگر در برابر خشونت، خشونت دیگری قرار دهیم، حتی اگر خشونت دوم کمتر یا برابر با خشونت اول باشد، نمی‌توان انتظار داشت که خشونت از میان برود.خشونت علیه خشونت، می‌تواند به بازتولید خشونت بینجامد.5⃣ اعدام فقط یک نفر را تحت تأثیر قرار نمی‌دهدوقتی فردی اعدام می‌شود، فقط خود او از میان نمی‌رود. خانواده، فرزندان، والدین و نزدیکان او نیز ممکن است با رنج‌های عاطفی و اجتماعی گسترده‌ای روبه‌رو شوند.بنابراین اگر به پیامدهای یک مجازات نگاه کنیم، باید ببینیم این تصمیم چه آثار دیگری در شبکه روابط انسانی ایجاد می‌کند.➖سخنرانی بخشش در عدالت ترمیمی - دانشگاه تربیت مدرس - اردیبهشت 1396@mostafamalekian

🔴چه اشکالاتی/سوالاتی بر سر گزاره‌ی «من ایمان دارم» وجود دارد؟✍مصطفی ملکیان۱. چه ضرورتی بر ایمان آوردن است؟چرا باید ایمان آورد؟ مگر زندگی بدون ایمان کمیتش لنگ است؟ خیلی‌ها بدون ایمان زندگی خوب و خوشی دارند. آیا ضرورت اخلاقی بر ایمان آوردن داریم؟ آیا ضرورت مصلحت‌اندیشانه بر ایمان آوردن داریم؟۲. ایمان آوردن یعنی چه؟آیا ایمان آوردن یک فعل است یا یک انفعال؟ آیا در ایمان‌آوری فاعلیت داریم یا منفعل هستیم؟ یعنی کنشی انجام می‌دهم که اسم آن ایمان است، یا پذیرشی نسبت به یک کنش انجام می‌دهم که اسم آن ایمان است؟۳. این ایمان فوقِ معرفت است یا دونِ معرفت؟وقتی من ایمان دارم، یعنی کمتر از کسی است که می‌داند یا بیشتر؟ یعنی وقتی من ایمان دارم که «الف، ب است»، این بالاتر از آگاهی و علمِ کسی است که می‌داند «الف، ب است» یا کمتر از آن؟۴. متعلقِ ایمان را چه کسی تعیین می‌کند؟بر فرض که ایمان آوردن ضرورت دارد، به چه چیزی باید ایمان بیاورم؟ به چه چیزهایی؟ باید به گزاره‌ها ایمان بیاورم یا به موجودات؟ باید بگویم «من به خدا ایمان دارم» یا «من به گزاره‌ی «خدا وجود دارد» ایمان دارم»؟۵. کارکرد ایمان در زندگی من چیست که مرا متفاوت می‌کند با بی‌ایمانی؟یعنی کسانی که در زندگی ایمان دارند، چه تمایزاتی با کسانی دارند که زندگی‌شان بدون ایمان است؟➖برشی از سخنرانی در جلسه‌ی رونمایی کتاب پرسش‌های ایمان، اثر پیتر برگر@mostafamalekian

🔴شریعتی بیش از هر چیز سخنران بود✍مصطفی ملکیان🔹 شریعتی، بیش از هر چیز سخنران بود. منظورم این است که با احساسات، هیجانات و عواطف مخاطبان بازی می‌کرد. ولی روشنفکران بعد از انقلاب، بیش‌تر معلم و مدرس‌اند. در سخنرانی‌ها‌یشان هم درس می‌دهند. شما وقتی به سخنرانی دکتر علی شریعتی گوش می‌کنید، خیلی احساسات و عواطف و هیجانات دارید، غلیان پیدا می‌کنید. می‌گویید حق با اوست، آفرین و هورا... اما وقتی سخنرانی‌اش تمام شد، اگر کسی از شما بپرسد که عصاره‌ سخنرانی دکتر شریعتی چه بود، آن گاه می‌بینید مثل ماهی که از چنگ‌تان می‌گریزد، چیزی در مشت ندارید.🔹نمی‌توانید مثلا بگوید سخنرانی یک مقدمه داشت، سه تا ذی‌المقدمه داشت، یک مدعا و دو تا دلیل داشت. چون خطیب بود. از خطه‌ خراسان بود و در آن خطه سخنرانان قهار داشتیم، مثل فخرالدین حجازی. «هیاهو بر سر هیچ». خدا رحمت‌اش کند اما هر وقت به ایشان فکر می‌کنم یاد گفته‌ شکسپیر می‌افتم که «هیاهو بر سر هیچ.» شریعتی خطیب بود و منظورم همان خطابه‌ صناعات خمس ارسطویی است. یعنی با هیجانات، احساسات و عواطف سر و کار داشت.🔹اما وقتی پای صحبت روشنفکران پس از انقلاب می‌نشیند [می‌نشینید]، احساسات، عواطف و هیجان شما در کار نیست و دایم باید فکر کنید که استدلالش چه بود. [...] این که گفتم مذمت نیستند، معنایش این است که این‌ها معلم‌اند. یعنی با ذهن مخاطب کار دارند، استدلال می‌کنند، مدعا پیش می‌کشند، ادله‌ مخالفان را نقد می‌کنند و دلیل خودشان را می‌خواهند تقویت کنند. شما آیا از دکتر شریعتی سخنرانی سراغ دارید که بگوید من در این سخنرانی دو مدعا دارم؟ مدعای اول را یک دلیل تایید می‌کند و مدعای دوم را سه دلیل. در تمام سخنرانی شریعتی یک مورد نمی‌توانید بیابید که این گونه باشد.➖ بخشی از گفتگوی علی زمانیان با مصطفی ملکیان@mostafamalekian