جایگاه دکتر محمدعلی موحددر ادبیات فارسی و مولویپژوهیدر گفتوگو با مسعود جعفری جزی(بخش نخست)- فعالی…
انتشار: 2026/07/16 15:51 UTCدریافت: 2026/08/15 02:59 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:59 UTC
جایگاه دکتر محمدعلی موحددر ادبیات فارسی و مولویپژوهیدر گفتوگو با مسعود جعفری جزی(بخش نخست)- فعالیتهای پژوهشی استاد محمدعلی موحد در حوزه عرفان و مولویپژوهی را چگونه میتوان دستهبندی کرد و هر بخش چه ویژگیهای شاخصی دارد؟پژوهشهای استاد محمدعلی موحد در حوزه عرفان و مولویپژوهی را میتوان به سه بخش اصلی تقسیم کرد که هر یک نقش مهمی در ارتقای شناخت عرفان پارسی و شخصیتهای برجسته آن ایفا کردهاند:مولانا و مثنوی معنوی: استاد موحد با تصحیح انتقادی مثنوی معنوی، یکی از دقیقترین و معتبرترین نسخههای این اثر سترگ را ارائه کردهاند که بارها تجدید چاپ شده و به عنوان مرجعی استاندارد در مطالعات مولویپژوهی شناخته میشود. این تصحیح، با تکیه بر نسخههای خطی معتبر و بررسی دقیق تفاوتهای متنی، گامی بزرگ در ارائه متنی پاکیزه و قابل اعتماد از مثنوی برداشته است. همچنین، ایشان در سالهای اخیر مشغول نگارش شرح دفتر اول مثنوی هستند که با هدف تبیین مفاهیم عمیق عرفانی و ادبی این اثر، راهنمایی جامع برای پژوهشگران و علاقهمندان فراهم میکند. این شرح، با نگاهی تحلیلی و علمی، به فهم بهتر لایههای معنایی مثنوی کمک خواهد کرد.شمس تبریزی و مقالات شمس: استاد موحد برای اولین بار تصحیح انتقادی مقالات شمس تبریزی را انجام دادند که تا پیش از آن، تنها نسخههای غیرانتقادی و غیرمعتبر از این اثر در دسترس بود. این تصحیح، با ارائه نسخهبدلها، مقدمههای علمی و تعلیقات دقیق، مقالات شمس را به عنوان اثری مستقل و ارزشمند در عرفان پارسی معرفی کرد. علاوه بر این، تألیف کتابهایی مانند «شمس تبریزی»، «قصه قصهها» و «باغ سبز»، که به بررسی شخصیت شمس و پیوند عمیق او با مولانا میپردازند، نقش مهمی در بازتعریف جایگاه شمس به عنوان عارفی تأثیرگذار داشته است.ابن عربی و فصوصالحکم: استاد موحد، با همکاری مرحوم صمد موحد، گزیدهای از فصوصالحکم ابن عربی را به فارسی امروزی ترجمه کرده و با تحلیلهای مختصر همراه ساختهاند. این اثر، که یکی از دشوارترین متون عرفان نظری است، پیشتر در محافل خاص و با شرحهای تخصصی مطالعه میشد. ترجمه استاد موحد این متن را برای مخاطبان عام قابل فهم کرده و با ارائه تفسیری روان، ابن عربی را از دایره خواص به جامعه گستردهتری از خوانندگان معرفی کرده است. این کار، به ویژه به دلیل زبان روشن و تحلیلهای دقیق، بارها تجدید چاپ شده و به شناخت بهتر عرفان ابن عربی کمک کرده است. هر یک از این بخشها، با ویژگیهایی چون دقت علمی، استفاده از منابع معتبر و زبانی روان و قابل فهم، به غنای مطالعات عرفانی در ایران و جهان افزودهاند.- چرا تصحیح انتقادی مقالات شمس تبریزی توسط استاد موحد نقطه عطفی در مطالعات شمسشناسی محسوب میشود؟تا پیش از کار استاد محمدعلی موحد، مقالات شمس تبریزی تنها در قالب چاپ غیرانتقادی احمد خوشنویس در دسترس بود که به دلیل فقدان دقت علمی و نبود نسخهبدلها، اعتبار چندانی نداشت. بسیاری از پژوهشگران و حتی عامه مردم، شمس تبریزی را شخصیتی افسانهای یا حتی ساخته ذهن مولانا میدانستند و برخی او را صرفاً درویشی کماهمیت تلقی میکردند. استاد موحد با تصحیح انتقادی مقالات شمس، که شامل بررسی دقیق نسخههای خطی، ارائه نسخهبدلها، نگارش مقدمههای جامع و افزودن تعلیقات علمی بود، این اثر را به متنی معتبر و قابل استناد تبدیل کردند. این تصحیح، چهرهای نو از شمس تبریزی به عنوان عارفی بزرگ و صاحب اندیشهای عمیق ارائه داد و جایگاه او را در عرفان پارسی تثبیت کرد. استاد موحد به این کار اکتفا نکردند و با تألیف کتاب «شمس تبریزی»، که چندین بار تجدید چاپ شده، به تحلیل شخصیت و زندگی شمس پرداخت. همچنین، در آثاری مانند «قصه قصهها» و «باغ سبز» به بررسی پیوند عمیق شمس و مولانا و تأثیرات متقابل این دو شخصیت بر یکدیگر پرداختند. این تلاشها نه تنها شمس را از هاله افسانهای خارج کرد، بلکه او را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین عارفان پارسیگو معرفی نمود. این تحول، بهویژه در نشاندادن تأثیر شمس بر تحول فکری و عرفانی مولانا، نقطه عطفی در مطالعات شمسشناسی و مولویپژوهی ایجاد کرد.- تصحیح انتقادی مثنوی معنوی توسط استاد موحد چه تحولی در مطالعات درباره مولانا ایجاد کرده و چرا این کار اهمیت دارد؟مثنوی معنوی، به عنوان یکی از شاهکارهای ادب پارسی و عرفان اسلامی، پیش از کار استاد موحد، عمدتاً بر اساس تصحیح رینولد نیکلسون، مستشرق برجسته انگلیسی در اوایل قرن بیستم، مطالعه میشد. سایر نسخههای موجود، که عمدتاً از روی چاپهای قدیمی و غیرعلمی تهیه شده بودند، فاقد دقت کافی بودند و گاه با خطاها و تحریفات متنی همراه بودند.@shekoftandaraftab
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 2 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — استاد دکتر محمدعلی موحّد
🔶 یک سده در جستوجوی دانستن✍️ اسماعیل ملاعباسزاده | مرداد ۱۴۰۵بعضی کتابها را نمیخوانیم؛ با آنها همسخن میشویم.آنچه نآمد در کتاب و در خطاب از همین دست است؛ حاصل سالها همنشینی، گفتوگو و گوش سپردن سیروس علینژاد به محمدعلی موحد.موحد در این کتاب تنها صاحب نام و آثار نیست؛ مردی است که از نفت و حقوق و تاریخ گذشته، بازار و سیاست و آشوبهای زمانه را از سر گذرانده و سرانجام در قلمرو شمس و مولانا و زبان فارسی، ردّی ماندگار از خویش بر جای نهاده است. زندگی او گویی رشتهای است که در هر پیچوخم آن، پارهای از ایران یک سده را میتوان بازشناخت.هنر علینژاد آن است که در اندیشه ساختن تندیسی بیکاست از موحد نیست؛ انسان را با همه فراز و فرودهای زندگیاش پیش چشم ما مینشاند و میگذارد روایت، خود سخن بگوید. از همین رو، این کتاب بیش از آنکه شرح احوال یک مرد باشد، گفتوگوی یک نسل با حافظه یک سرزمین است.و چه نیکوست که در روزگاری که بسیاری شتابان میخوانند و زود از یاد میبرند، هنوز مردی چون موحد با ذهنی بیدار و جانِ تشنه دانستن، از کارهای ناتمامش سخن میگوید؛ گویی برای دانستن پایانی نیست.آنچه نآمد در کتاب و در خطاب را باید خواند؛ نه تنها برای شناخت محمدعلی موحد، که برای دیدن بخشی از ایران در آینهٔ زندگی او؛ ایرانی که بخشی از تاریخ و فرهنگ یک سدهاش در سرگذشت او بازتاب یافته است.شاید جان این کتاب در همین حقیقت ساده نهفته باشد:آدمی را تنها آنچه به پایان رسانده بزرگ نمیکند؛ گاه آنچه هنوز برای دانستن، جستن و فهمیدن در پیش دارد، روشنترین گواه زنده بودن اوست.@sokhanrah_mollaabbaszadeh
پروردگارا ضمیرم را نیرویی تازه دِه و همهٔ رغبتِ مرا به سوی امور آسمانی معطوف گردان تا هرگاه طعمِ شیرینِ سُرورهای سَرمَدی را یک بار در کام چشیدم، دیگر از همهٔ لذایذ ناپایندهی این دنیا بیزاری جویم.-تشبه به مسیح، توماس آکمپیس، ترجمهٔ سایه میثمی، نشر هرمس،ص۱۹۵.چون خوری یک بار از مأکولِ نور خاک ریزی بر سرِ نان و تنور-مثنوی معنوی، دفتر چهارم@golhaymarefat
فایل پی دی اف مقالهدرباره بُرده و قضیب (چوب دستی) پیغمبر اکرم (ص)؛ مقاله ای از زنده یاد استاد احمد مهدوی دامغانی؛ اهدا به کتاب با قافله شوق (ارجنامه دکتر محمّدعلی موحّد) به اهتمام: محمّد طاهری خسروشاهی انتشارات دانشگاه تبریز اردیبهشت 1392 t.me/Safinehyetabriz
در سالروز رحلت غمبار نبی مکرم اسلام؛ حضرت محمد مصطفی صل الله علیه و آله وسلم، یادی می کنیم از ادیب والامقام مرحوم آقای دکتر احمد مهدوی دامغانی رحمه الله علیه. اوایل دهه نود که مشغول تدوین ارجنامه آقای دکتر محمدعلی موحد بودم، تماس تلفنی با جناب استاد مهدوی دامغانی برقرار کردم. شاگردنوازی فرمودند. و نام تبریز که آمد، مثل همیشه گوهر اشک نثار بر سیمای شریف نثار کردند. خواهش این بنده خدا را اجابت فرمودند و چند ماه بعد، مقاله ای همراه با یک نامه از طریق ایمیل، در ارتباط با نبی مکرم اسلام جهت اهدا به استاد موحد ارسال کردند. با گرامیداشت یاد مرحوم مهدوی دامغانی و آرزوی صحت و سلامت استاد محمدعلی موحد، فایل مقاله را همراه با متن نامه مذکور، تقدیم می کنم.21 مرداد 1405برابر با 28 صفر 1448طاهری خسروشاهی
«طریق شما را آموختم. به خدا بنالید: ای خدا این دولت را به ما تو نمودی، ما را به این هیچ راهی نبود. کرم تو نمود، باز کرم کن، و از ما این دولت را باز مستان.»(مقالات شمس، تصحیح محمدعلی موحد، ص۷۵۶)
