● افسانه «تجزیه بحرین» در دوران پادشاهی پهلوی — قسمت شصت و دوم در بخشهای پیشین این سلسله نوشتار، ب…
انتشار: 2026/07/22 17:44 UTC
● افسانه «تجزیه بحرین» در دوران پادشاهی پهلوی — قسمت شصت و دوم در بخشهای پیشین این سلسله نوشتار، با استناد به منابع تاریخی نشان دادیم که ایران در دوران پهلوی بر بحرین حاکمیت عملی و اداره مستقیم نداشت و روند از دست رفتن کنترل ایران بر این سرزمین، به تحولات…● افسانه «تجزیه بحرین» در دوران پادشاهی پهلوی — قسمت شصت و سومدر بخشهای پیشین این سلسله نوشتار، با استناد به منابع تاریخی نشان دادیم که ایران در دوران پهلوی بر بحرین حاکمیت عملی نداشت و روند از دست رفتن کنترل ایران بر این سرزمین، به تحولات دوره قاجار و گسترش نفوذ بریتانیا در خلیج فارس بازمیگردد، نه به دوره پهلوی.عبدالرحمن محمد النعیمی، سیاستمدار، نویسنده و از رهبران جریان ملیگرای چپ بحرین، در مقدمه کتاب «البحرين: قراءة في الوثائق البريطانية (1920–1971)» نوشته دکتر سعید الشهابی، مینویسد:وإذا أردنا تفحص وضعية البحرين، في القرون الأخيرة، فإننا نرى بأن سكانها كانوا من الشيعة، وتمكنت إيران من المساهمة في طرد البرتغاليين في القرن السادس عشر وفرض الحماية على جزر البحرين منذ ذلك الوقت، وكانت أسرة آل مذكور حاكمة في البلاد وتدفع الضرائب لحاكم بوشهر، ولم يكن هناك إشكالية مذهبية بين الحاكم والمحكوم حيث كان الطرفان يدينان بالمذهب الجعفري، وكان الولاء المذهبي لا يقل قوة عن الولاء القبلي أو الولاء القومي الذي برز لاحقاً وفي القرن العشرين.كيف اعتبر آل خليفة أنفسهم فاتحين للبحرين ولم يعتبروا أنفسهم فاتحين لقطر؟ وقد استولوا على الأخيرة في القرن الثامن عشر عندما تركوا الكويت في منتصف القرن الثامن عشر ليستقروا في الزبارة، ويشنوا الهجمات العسكرية المتكررة على البحرين حتى استطاعوا السيطرة عليها عام 1783.📚 البحرين: قراءة في الوثائق البريطانية (1920–1971)، صفحه 8ترجمه: اگر وضعیت بحرین در قرون اخیر را بررسی کنیم، درمییابیم که اکثریت ساکنان آن شیعه بودهاند. ایران نیز در قرن شانزدهم میلادی توانست پرتغالیها را از بحرین بیرون براند و از آن زمان، نوعی حمایت و نفوذ خود را بر جزیره اعمال کرد. در همان دوره، خاندان آلمذکور حکومت محلی بحرین را در اختیار داشت و مالیات خود را به حاکم بوشهر میپرداخت. با وجود این، اختلاف مذهبی میان حاکمان و مردم وجود نداشت؛ زیرا هر دو پیرو مذهب جعفری بودند. بنابراین، پیوند مذهبی در آن زمان، دستکم به اندازه پیوندهای قبیلهای و بعدها ملیگرایانه، نقش مهمی در شکلدهی به وفاداریهای سیاسی داشت.سپس نویسنده این پرسش را مطرح میکند که چرا آلخلیفه خود را فاتح بحرین میدانستند، در حالی که فاتح قطر محسوب نمیشدند؟ او توضیح میدهد که آلخلیفه در اواخر قرن هجدهم، پس از ترک کویت، مدتی در زباره (در قطر امروزی) ساکن شدند و از آنجا حملات نظامی مکرری علیه بحرین انجام دادند تا سرانجام در سال ۱۷۸۳ موفق شدند کنترل این جزیره را به دست گیرند.👆🏻👆🏻آنچه از این بخش از مقدمه کتاب برمیآید، آن است که عبدالرحمن محمد النعیمی، از چهرههای برجسته سیاسی بحرین، پیوند تاریخی ایران با بحرین را بسیار قدیمیتر و عمیقتر از حضور خاندان آلخلیفه میداند. وی تصریح میکند که ایران در اخراج پرتغالیها از بحرین نقش داشته و پس از آن، این سرزمین تحت نفوذ ایران قرار گرفته است. البته در متن وی یک خطای تاریخی وجود دارد؛ اخراج پرتغالیها در قرن شانزدهم میلادی رخ نداده، بلکه در اوایل قرن هفدهم میلادی و مشخصاً در سال ۱۶۰۲ میلادی (۱۰۱۱ هجری قمری)، در دوران سلطنت شاه عباس یکم صفوی و به فرماندهی امامقلیخان انجام شد.پرتغالیها از سال ۱۵۲۱ میلادی بحرین را در اشغال خود داشتند و پس از اخراج آنان، بحرین نزدیک به ۱۸۰ سال تحت حاکمیت و نفوذ دولت صفوی قرار گرفت و از طریق حکومت ایران اداره میشد؛ هرچند در این دوره نیز شورشها و منازعات محلی گاهوبیگاه رخ میداد.پس از سقوط دولت صفوی در سال ۱۷۲۲، اقتدار ایران در خلیج فارس تضعیف شد و در نهایت، خاندان آلخلیفه در سال ۱۷۸۳ کنترل بحرین را به دست گرفت.نعیمی همچنین تصریح میکند که در دوره حکومت خاندان آلمذکور، حکام بحرین مالیات خود را به حاکم بوشهر پرداخت میکردند و از آنجا که حاکمان و اکثریت مردم هر دو پیرو مذهب جعفری بودند، اختلاف مذهبی میان آنان وجود نداشت. وی در ادامه، با طرح این پرسش که چرا آلخلیفه خود را «فاتح بحرین» میدانند، در واقع این خاندان را مهاجرانی میداند که پس از استقرار در زباره، با حملات نظامی بحرین را تصرف کردند و از این رو، آنان را فاتح یا اشغالکننده بحرین معرفی میکند.@na_ta_ma




