● در ادامه افسانه «تجزیه بحرین» در دوران پادشاهی پهلوی — قسمت شصت و چهارمترجمه: آیا آلخلیفه خود را…
انتشار: 2026/07/23 06:46 UTC
● در ادامه افسانه «تجزیه بحرین» در دوران پادشاهی پهلوی — قسمت شصت و چهارمترجمه: آیا آلخلیفه خود را فاتحی در برابر ایرانیان میدانستند یا در برابر شیعیان؟ در نتیجه، آیا نبرد آنان در بحرین را باید بخشی از یک رویارویی مذهبی یا سیاسیِ پیشین دانست، یا تلاشی برای «آزادسازی» بحرین از سلطه ایران؟به باور نویسنده، در آن دوره عوامل مختلف در هم تنیده بود، اما ملیگرایی عامل غالب نبود. از این رو نمیتوان گفت که آلخلیفه جنگی برای «آزادسازی بحرین از ایرانیان» به راه انداختند. رفتار آنان، بیش از آنکه ماهیتی ملی داشته باشد، رنگ و بوی فرقهای داشت و عمدتاً متوجه جامعه شیعه بحرین بود؛ نه به این دلیل که مردم به ایران یا دین خاصی وفادار بودند، بلکه صرفاً به سبب شیعه بودنشان. بنابراین، درگیریهای آن دوره را نمیتوان جدا از بستر مذهبی آن تحلیل کرد.نویسنده همچنین یادآور میشود که قبایل عربی همراه آلخلیفه، عمدتاً سنیمذهب بودند. به همین دلیل، از نگاه او، این قبایل در پی تصرف سرزمینهای شیعیان و برقراری سلطه خود بر آنان بودند. در چنین شرایطی، طبیعی بود که شیعیان، آلخلیفه را گروهی بدانند که قدرت سیاسی را از آنان گرفته، زمینهایشان را در اختیار خود قرار داده و آن را از ساکنان اصلی مصادره کرده است.وی سپس توضیح میدهد که هرچند تاریخنگاری رسمی بیشتر بر اختلافات درون خاندان حاکم و متحدان آنان از قبایل سنی شرق شبهجزیره عربستان تمرکز کرده و این کشمکشها را مهمترین ویژگی آن دوره معرفی کرده است، اما در همان زمان بیعدالتیهای گستردهای نیز علیه فقرا و بخش بزرگی از مردم، از جمله پیروان دیگر مذاهب اسلامی، چه در بحرین و چه در شرق شبهجزیره عربستان، وجود داشت.به گفته نویسنده، با آغاز قرن بیستم و افزایش مداخله بریتانیا در منطقه ــ بهویژه در بحرین ــ و همزمان با ظهور عبدالعزیز آلسعود و تلاش او برای الحاق شیخنشینهای تحت حمایت بریتانیا به قلمرو خود، ابعاد تازهای به این منازعات افزوده شد.از این زمان، نماینده سیاسی بریتانیا تحولات داخلی و خارجی را بر اساس منافع امپراتوری بریتانیا زیر نظر گرفت و در نتیجه، نیروهای درگیر نیز بهتدریج ائتلافها و مواضع خود را بر پایه منافع سیاسی خویش تنظیم کردند.در پایان این بخش، نویسنده نتیجه میگیرد که به سود خاندان حاکم و قبایل سنی متحد آنان بود که وضعیت موجود حفظ شود؛ وضعیتی که در آن حکومت مرکزی نیرومندی وجود نداشت و اعضای خاندان حاکم میتوانستند بدون پاسخگویی و نظارت، بر کشاورزان و دیگر شهروندان سلطه و کنترل داشته باشند.👆🏻👆🏻بر اساس این سند، این اندیشمند بحرینی معتقد است که خاندان آلخلیفه بهعنوان فاتحان و اشغالگران بحرین وارد این سرزمین شدند و عملکرد آنان نیز ماهیتی فرقهگرایانه داشت، نه وحدتآفرین. او همچنین به برخوردها و فشارهایی که به گفته وی از سوی این قوم غیر بومی و اشغالگر بر مردم بومی بحرین اعمال میشد، اشاره میکند. نویسنده در ادامه، نقش بریتانیا و تأثیر منافع این قدرت استعماری بر تحولات بحرین را نیز مورد بررسی قرار میدهد.آنچه از این بررسیها برمیآید، این است که بحرین قرنها پیش از دوران پهلوی از حاکمیت ایران خارج شده بود. پس از آن، اقوام مهاجم بر این سرزمین مسلط شدند و بعدها همان جریانها در چارچوب منافع بریتانیا عمل کردند. متأسفانه در دوره قاجار، به دلیل بیتوجهی حکومت به جزایر و سواحل خلیج فارس، صرف تمرکز بر پایتخت و ضعف در حضور و تحرک دریایی و سیاسی، نفوذ و جایگاه ایران در خلیج فارس بهتدریج کاهش یافت.یکی از نقاط قوت دوره پهلوی، بازپسگیری شماری از جزایر خلیج فارس بود و اگر این اقدام صورت نمیگرفت، ایران حتی حاکمیت بر همین جزایری را که امروز در اختیار دارد نیز از دست میداد. @na_ta_ma




