📚نقدی به تجدیدنظر طلبان با توجه با کتبیه ابرهه✍️#اشکان بابادی🟡یکی از ضعفها در جستارهای برخی از تجد…
انتشار: 2026/07/15 18:30 UTC
📚نقدی به تجدیدنظر طلبان با توجه با کتبیه ابرهه✍️#اشکان بابادی🟡یکی از ضعفها در جستارهای برخی از تجدیدنظرطلبان در مطالعات اسلام اولیه، بیتوجهی یا کماهمیت جلوه دادن شواهدی است که با فرضیههای آنان سازگار نیست. بیتردید، تاریخنگاری اسلامی متأخر، بهویژه در آثار ابن اسحاق، ابن هشام و طبری، آمیخته با عناصر روایی، اسطورهای و الهیاتی است و نمیتوان آن را بدون نقد تاریخی پذیرفت. اما پذیرش این نکته به معنای آن نیست که تمام هستهٔ تاریخی این روایات جعلی یا ساختهٔ قرون بعد باشد.⚫️نمونهٔ روشن آن، کتیبهٔ Ry 506 (Murayghān I) است که به فرمان ابرهه، پادشاه یمن، در حدود سال ۵۵۲ میلادی نگاشته شده است. این کتیبه که یک سند رسمی سلطنتی و همزمان با وقایع است، از وجود تاریخی ابرهه، جایگاه سیاسی او، لشکرکشیهایش علیه قبایل عرب و نفوذ حکومت حبشی در عربستان خبر میدهد. بنابراین، اگر شخصیت ابرهه یا اساس لشکرکشیهای او صرفاً ساختهٔ مورخان مسلمان بود، انتظار نمیرفت دههها پیش از تدوین منابع اسلامی، چنین سند مستقلی از خود او در اختیار داشته باشیم.البته این کتیبه حمله به مکه یا روایت مشهور عام الفیل را تأیید نمیکند، زیرا اساساً موضوع آن لشکرکشی دیگری علیه قبایل مَعَدّ است. با این حال، وجود آن نشان میدهد که روایت اسلامی بر محور شخصیتی کاملاً تاریخی شکل گرفته و دستکم بخشی از زمینهٔ سیاسی و نظامی توصیفشده در منابع اسلامی با اسناد همعصر سازگار است. از این رو، این کتیبه فرضیههایی را که ابرهه یا لشکرکشیهای او را کاملاً افسانهای میدانند، با دشواری جدی روبهرو میکند.🟢از سوی دیگر، این کتیبه برای بحث دربارهٔ خاستگاه قرآن نیز اهمیت فراوانی دارد. متن آن با عبارت «به قدرت رحمان و مسیح او» آغاز میشود؛ عبارتی که نشان میدهد عنوان «رحمن» دههها پیش از ظهور اسلام در جنوب عربستان برای اشاره به خدای یگانه رواج داشته است. همچنین، کتیبه فضای آشکارا مسیحی حکومت ابرهه را بازتاب میدهد و از قبایل عربی مانند بنیعامر و دیگر قبایل فعال در مرکز عربستان نام میبرد؛ قبایلی که بعدها در تاریخ اسلام نیز نقشی مهم ایفا کردند. این شواهد نشان میدهد که بسیاری از مفاهیم، واژگان و بازیگران تاریخی قرآن و اسلام اولیه را میتوان در خودِ عربستان پیش از اسلام ردیابی کرد و برای توضیح آنها الزاماً نیازی به انتقال خاستگاه اسلام یا قرآن به سوریه یا بینالنهرین نیست.۱.𐩨𐩭𐩺𐩡 𐩽 𐩧𐩢𐩣𐩬𐩬 𐩽 𐩥𐩣𐩪𐩢𐩠𐩥 𐩽 𐩣𐩡𐩫𐩬 𐩽 𐩱𐩨𐩧𐩠 𐩽 𐩸𐩺𐩨𐩣𐩬 𐩽 𐩣𐩡𐩫 𐩽 𐩪𐩨𐩱 𐩽 𐩥𐩹𐩧𐩺𐩵𐩬 𐩽 𐩥𐩢𐩳𐩧𐩣𐩥𐩩ترجمه: «به قدرتِ رحمان و مسیحِ او، ابرهه که در یمن است، پادشاه سبأ، ذوریدان و حضرموت.»۲.𐩥𐩺𐩣𐩬𐩩 𐩽 𐩥𐩱𐩲𐩧𐩨𐩠𐩣𐩥 𐩽 𐩷𐩥𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩩𐩠𐩣𐩩 𐩽 𐩪𐩷𐩧𐩥 𐩽 𐩹𐩬 𐩽 𐩪𐩷𐩧𐩬 𐩽 𐩫𐩶𐩸𐩺𐩥ترجمه: «و یمنت و اعرابِ تابع او از طُود و تهامه، این کتیبه را نگاشتند، هنگامی که به مَعَدّ لشکر کشید.»۳.𐩣𐩲𐩵𐩣 𐩽 𐩶𐩸𐩥𐩩𐩬 𐩽 𐩧𐩨𐩲𐩩𐩬 𐩽 𐩨𐩥𐩧𐩭𐩬 𐩽 𐩹𐩻𐩨𐩩𐩬 𐩽 𐩫𐩰𐩪𐩵𐩥 𐩽 𐩫𐩡 𐩽 𐩨𐩬𐩺𐩲𐩣𐩧𐩣ترجمه: «در چهارمین لشکرکشی، در ماه ذوثبت، هنگامی که همهٔ بنیعامر شورش کردند.»۴.𐩥𐩹𐩫𐩺 𐩽 𐩣𐩡𐩫𐩬 𐩽 𐩱𐩨𐩴𐩨𐩧 𐩽 𐩨𐩲𐩣 𐩽 𐩫𐩵𐩩 𐩽 𐩥𐩲𐩡 𐩽 𐩥𐩨𐩦𐩧𐩣 𐩽 𐩨𐩬𐩢𐩮𐩬𐩣 𐩽 𐩨𐩲𐩣ترجمه: «پس پادشاه، ابجبر را همراه با کِنده و آل فرستاد، و بشرم پسر حصنم را همراه با...»۵.𐩪𐩲𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩣𐩧𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩢𐩳𐩧𐩥 𐩽 𐩤𐩵𐩣𐩺 𐩽 𐩴𐩺𐩦𐩬 𐩽 𐩲𐩡𐩺 𐩽 𐩨𐩬𐩺𐩲𐩣𐩧𐩣 𐩽 𐩫𐩵𐩩 𐩽 𐩥𐩲𐩡𐩺 𐩽 𐩨𐩥𐩵 𐩽 𐩹𐩣𐩧𐩭 𐩽 𐩥𐩣𐩧𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩪𐩲𐩵𐩣 𐩽 𐩨𐩥𐩵ترجمه: «سعد و مردم، و این دو فرمانده سپاه در برابر بنیعامر حاضر شدند؛ کِنده و آل در وادی ذومرخ، و مردم و سعد در وادی...»۶.𐩨𐩣𐩬𐩠𐩡 𐩽 𐩩𐩧𐩨𐩬 𐩽 𐩥𐩹𐩨𐩢𐩥 𐩽 𐩥𐩱𐩪𐩧𐩥 𐩽 𐩥𐩶𐩬𐩣𐩥 𐩽 𐩹𐩲𐩪𐩣 𐩽 𐩥𐩣𐩭𐩳 𐩽 𐩣𐩡𐩫𐩬 𐩽 𐩨𐩢𐩡𐩨𐩬 𐩽 𐩥𐩵𐩬𐩥ترجمه: «در کنار چاه تربن؛ آنان دشمن را کشتند، اسیر گرفتند و غنیمت فراوان به دست آوردند. سپس پادشاه در حلبن جنگید و...»۷.𐩫𐩼𐩡 𐩽 𐩣𐩲𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩧𐩠𐩬𐩥 𐩽 𐩥𐩨𐩲𐩵𐩬𐩠𐩥 𐩽 𐩥𐩩𐩲𐩠𐩣𐩥 𐩽 𐩲𐩣𐩧𐩣 𐩽 𐩨𐩬 𐩽 𐩣𐩹𐩧𐩬ترجمه: «مَعَدّ تسلیم شد و گروگان داد. پس از آن، عمرو بن مذرن با او مذاکره کرد.»۸.𐩥𐩧𐩠𐩬𐩠𐩣𐩥 𐩽 𐩨𐩬𐩠𐩥𐩥𐩪𐩩𐩭𐩡𐩰𐩠𐩥 𐩽 𐩲𐩡𐩺 𐩽 𐩣𐩲𐩵𐩣 𐩽 𐩥𐩤𐩰𐩡𐩥 𐩽 𐩨𐩬 𐩽 𐩢𐩡ترجمه: «او پسر خود را به عنوان گروگان سپرد و ابرهه او را بر مَعَدّ گماشت. سپس از حلبن بازگشت...»۹.𐩨𐩬 𐩽 𐩨𐩭𐩺𐩡 𐩽 𐩧𐩢𐩣𐩬𐩬 𐩽 𐩥𐩧𐩭𐩠𐩥 𐩽 𐩹𐩲𐩡𐩬 𐩽 𐩹𐩡𐩻𐩬𐩺𐩥𐩪𐩻𐩺 𐩽 𐩥𐩪ترجمه: «...به قدرت رحمان، در ماه ذوالإیلان، در سال ششصد و شصت و دو.»۱۰.𐩻 𐩽 𐩣𐩱𐩩𐩣ترجمه: «... و دویستم.» (ادامهٔ تاریخ کتیبه؛ پایان عبارت سال ۶۶۲ در گاهشماری حِمیَری)➖➖➖🌾 @Naqdagin
