یک میلیون سال تولیدمثل بدون آمیزش جنسی، سامانهای زیستی را از بین نبرده استپژوهشگران دانشگاه بانگور…
انتشار: 2026/08/10 02:03 UTCدریافت: 2026/08/13 15:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 15:00 UTC
یک میلیون سال تولیدمثل بدون آمیزش جنسی، سامانهای زیستی را از بین نبرده استپژوهشگران دانشگاه بانگور در پژوهشی تازه دریافتند که برخی حشرات چوبکسان از جنس تیمِما Timema، با وجود بیش از یک میلیون سال تولیدمثل بدون آمیزش جنسی، همچنان سامانهای ژنتیکی را حفظ کردهاند که دیگر ظاهرا برای تولیدمثل آنها ضروری نیست.این حشرات در غرب ایالات متحده زندگی میکنند و برخی گونههای آنها از طریق بکرزایی تولیدمثل میکنند؛ یعنی جنین از تخمکِ لقاحنیافته شکل میگیرد و برای تولیدمثل به اسپرم نر نیاز نیست. این گروه از تیمِما طولانیترین دوره شناختهشده تولیدمثل غیرجنسی در میان حشرات را دارند.پژوهشگران انتظار داشتند که در چنین شرایطی، سازوکارهای ژنتیکی مرتبط با کروموزومهای جنسی بهتدریج از بین رفته باشند. دلیل این انتظار، یک فرض مهم در زیستشناسی تکاملی است که میگوید اگر یک ویژگی زیستی دیگر مزیت قابلتوجهی ایجاد نکند و هزینه حفظ آن نیز وجود داشته باشد، انتخاب طبیعی میتواند به مرور آن را تضعیف یا حذف کند.یکی از این سازوکارها جبران دوز ژنی (dosage compensation) است. در بسیاری از جانداران دارای کروموزومهای جنسی متفاوت، تعداد نسخههای ژنهای روی کروموزوم X میان نرها و مادهها یکسان نیست.برای مثال، در سامانه XX/XY، ماده معمولا دو کروموزوم X و نر یک X دارد. ازاینرو جانداران سازوکارهایی تکامل دادهاند تا میزان بیان ژنهای مرتبط با X میان دو جنس متعادل شود.اما در تیمِما هایی که بدون لقاح تولیدمثل میکنند، دیگر برای تولیدمثل مادهها نیازی به مشارکت نر وجود ندارد. بنابراین انتظار میرفت سازوکار جبران دوز ژنی که با تفاوتهای جنسی مرتبط است، در طول زمان تحلیل برود.نتیجه خلاف انتظار بود.پژوهشگران با بررسی بیان ژن در نرهای نادر این حشرات دریافتند که سازوکارهای جبران دوز ژنی همچنان بهطور کامل فعال و کارآمد باقی ماندهاند؛ حتی پس از بیش از یک میلیون سال که ظاهرا دیگر نیازی به آنها وجود نداشته است.این یافته یک فرض ساده درباره تکامل را به چالش میکشد؛ اینکه هر ویژگیای که دیگر مورد نیاز نباشد، الزاما بهسرعت حذف یا فرسوده میشود.در واقع، انتخاب طبیعی لزوما تمام ویژگیهای غیرضروری را حذف نمیکند. اگر حفظ یک سامانه هزینه زیادی نداشته باشد، یا این سامانه با عملکردهای دیگری در شبکه ژنتیکی مرتبط باشد، ممکن است حتی در غیاب فشار انتخابی مستقیم نیز برای مدت بسیار طولانی باقی بماند.از این منظر، اهمیت پژوهش فقط در بکرزایی این حشرات نیست؛ بلکه نشان میدهد تکامل همیشه یک فرایند بهینهسازی فعال نیست که هر چیزی را که دیگر لازم نیست فورا دور بریزد. برخی ویژگیهای زیستی میتوانند به دلیل هزینه پایین نگهداری، محدودیتهای ژنتیکی یا وابستگی به سایر فرایندهای سلولی، مدت بسیار طولانی پس از از دست دادن کارکرد اولیه خود باقی بمانند.البته این یافته به معنای آن نیست که تکامل هیچچیز غیرضروری را حذف نمیکند. چنین برداشتی افراطی خواهد بود. بسیاری از ویژگیها واقعا تحت اثر جهش و انتخاب طبیعی در طول زمان تغییر میکنند یا از بین میروند. نکته این پژوهش این است که سرعت و میزان این فرسایش به شرایط زیستی و هزینه حفظ آن سامانه بستگی دارد و نمیتوان صرفا از روی بلااستفاده شدن یک ویژگی، انتظار حذف سریع آن را داشت.🚀 @ofoghroydad🔗Proceedings of the National Academy of Sciences (2026).



