«شاهد»؛ از تریبونی برای نهضت ملی تا حضور تمام قد برای مشروعیت بخشی به کودتا!روزنامه «شاهد» از نشریا…
انتشار: 2026/08/22 10:06 UTCدریافت: 2026/08/23 01:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/23 01:50 UTC
«شاهد»؛ از تریبونی برای نهضت ملی تا حضور تمام قد برای مشروعیت بخشی به کودتا!روزنامه «شاهد» از نشریات مهم و پرنفوذ سالهای نهضت ملیشدن نفت بود؛ روزنامهای که نام آن بیش از همه با دکتر #مظفر_بقایی_کرمانی پیوند خورده است. دوره شناختهشده «شاهد» از ۲۱ شهریور ۱۳۲۸ آغاز شد و #علی_زهری مدیریت آن را برعهده داشت.«شاهد» در آغاز از مطبوعات حامی جنبش ملی بود. با تشکیل حزب زحمتکشان ملت ایران در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۳۰، این روزنامه به ارگان حزب تبدیل شد. حزب زحمتکشان که مظفر بقایی و خلیل ملکی از چهرههای اصلی آن بودند، در آغاز از #مصدق ، ملیشدن صنعت نفت و مقابله با نفوذ #حزب_توده حمایت میکرد.یرواند آبراهامیان نیز در ایران بین دو انقلاب، «شاهد» را نشریهای معرفی میکند که حزب زحمتکشان دیدگاههای خود را از طریق آن منتشر میکرد. برنامه حزب در شماره ۲۶ اردیبهشت ۱۳۳۰ «شاهد» نیز منتشر و در اختیار عموم قرار گرفته بود. اما این همراهی دوام نیاورد. اختلاف مظفر بقایی با مصدق شدت گرفت و در سال ۱۳۳۱ شکاف در حزب زحمتکشان به جدایی خلیل ملکی و هواداران او انجامید. ملکی و « #نیروی_سوم » همچنان از دولت مصدق حمایت کردند، اما بقایی و «شاهد» به صف مخالفان سرسخت نخستوزیر پیوستند. با تشدید اختلاف بقایی و مصدق، بقایی و حزب زحمتکشان به مخالفان دولت تبدیل شدند. یکی از محورهای اصلی تبلیغات این جریان، خطر گسترش نفوذ حزب توده و کمونیسم بود؛ نگرانیای که در مواضع سیاسی بقایی در این دوره نقش برجستهای داشت.اهمیت تاریخی «شاهد» بهویژه در روزهای منتهی به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آشکار میشود. روزنامه در ۱۲ مرداد، همهپرسی انحلال مجلس هفدهم را با تیتر تند «از آغامحمدخان قاجار تا نواده اش آغامحمد خان مصدق» محکوم کرده و به نقل از بقایی می نویسد: «امروز مسخره ترین و مفتضح ترین رفراندوم های تاریخ در طهران صورت می گیرد» و پس از شکست نخستین مرحله کودتا در ۲۵ مرداد نیز به جای پذیرش روایت دولت، ماجرا را «کودتای ساختگی» و اقدامی از سوی حزب توده و با اطلاع «دولت موافق حزب توده» برای تغییر رژیم معرفی میکرد. «شاهد» در این روز نوشت: توده ای ها قصدر کودتا دارند و نظرشان از انتشار کودتای جعلی دربار انحراف افکار عمومی است. «در ۲۷ مرداد ۱۳۳۲، یک روز پیش از سقوط دولت مصدق، روزنامه «شاهد» متن فرمان شاه مبنی بر انتصاب سرلشکر #فضلالله_زاهدی به نخستوزیری را منتشر کرد و در شماره روز بعد، ۲۸ مرداد، تصویر فرمان را نیز به چاپ رساند. صبح ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، هنگامی که عملیات سرنگونی دولت مصدق وارد مرحله نهایی شد، صفحه اول «شاهد» عملاً یک اعلامیه تمامعیار علیه دولت بود. تیتر اصلی چنین آغاز میشد: «مردم ایران! استقلال و آزادی شما، مشروطیت و قومیت شما در معرض وحشیانهترین یورشهای خائنانه است.»روزنامه دولت مصدق را «غیرقانونی» میخواند، زاهدی را نخستوزیر قانونی معرفی میکرد و خطر حزب توده و سقوط مشروطیت را محور تبلیغات خود قرار داده بود.یک روز بعد، ۲۹ مرداد، لحن «شاهد» دیگر جای تردیدی درباره موضع سیاسی آن باقی نمیگذاشت. روزنامه سقوط دولت را با تیتر «قیام مردم حکومت مصدق را سرنگون ساخت» بازتاب داد و در کنار آن به نقل از نطق مظفر بقایی نوشت: «نگذارید خائنین از دار مجازات فرار کنند» و خواهان تأمین «خونبهای شهدای دیروز» از طریق مصادره اموال مصدق شد.از این رو «شاهد» نمونهای بسیار مهم از دگرگونی صفبندی مطبوعات عصر نهضت ملی است: روزنامهای که فعالیت خود را در جریان شکلگیری نهضت ملی در صف مطبوعات ملی و ضد نفوذ بریتانیا آغاز و سپس از ملیشدن نفت حمایت کرد و به ارگان حزبی از نیروهای جبهه ملی تبدیل شد، اما با شکاف سیاسی میان بقایی و مصدق، مسیر معکوسی پیمود و سرانجام در روزهای سرنوشتساز مرداد ۱۳۳۲ به یکی از تندترین تریبونهای مطبوعاتی مخالف دولت مصدق و مدافع مشروعیت نخستوزیری زاهدی بدل شد.www.arshiveiran.ir@oldnewspaper
پستهای تلگرام — مطبوعات قدیمی
#شاهد ؛ ارگان #حزب_زحمتکشان_ایران #مظفر_بقایی#مرداد_1332www.arshiveiran.ir@oldnewspaper
آرشیو روزنامه های دوره های مختلف از سوی مراکز گوناگون تاکنون اسکن و در اختیار پژوهشگران تاریخ معاصر قرار گرفته است، مقایسه نوع اسکن مطبوعات نشان دهنده این واقعیت است که مسئول اسکن به کار دقیقی که باید انجام دهد و می داد نگاه کارمندی داشته و حداکثر تلاش را مصروف این کرده که در یک روز بیشترین صفحات را اسکن و تحویل دهد و آسوده شود و این در حالی است که روزنامه ها باید با بالاترین کیفیت ممکن و صفحه به صفحه اسکن شوند و هر صفحه به صورت کامل و صاف و نه کج و معوج در اختیار قرار گیرد.روزنامه ها و مجلاتی که خود من اسکن میکنم چه مجلات منتشر شده در سال های اخیر و دهه هفتاد به این سو و چه روزنامه های قدیمی تر به این مهم توجه ویژه ای دارم و امیدوارم حتی روزنامه هایی که به صورت اسکن ضعیف موجود دارم روزی به صورت کاغذی در اختیار داشته باشم و دوباره اسکن کنم. متاسفانه مسئولین اسناد و آرشیو کشور به محض این که از موجود بودن یک روزنامه در مجموعه اطمینان حاصل می کنند به کیفیت آن توجه ندارند در حالی که باید صفحه به صفحه مورد بررسی قرار گرفته و نسخه های ضعیف دوباره اسکن شوند. امیدوارم خداوند چنان وسعتی بدهد که بتوانم این کار را حداقل در مورد مطبوعات مهم تاریخ معاصر انجام دهم. www.arshiveiran.ir@oldnewspaper
#باختر_امروز#مرداد_1332www.arshiveiran.ir@oldnewspaper
«باختر امروز»؛ صدای تند نهضت ملی در سالهای پرآشوب ۱۳۲۸ تا ۱۳۳۲ « #باختر_امروز » از مهمترین روزنامههای سیاسی سالهای نهضت ملیشدن نفت بود؛ روزنامهای که نامش بیش از هر چیز با دکتر #سیدحسین_فاطمی ، روزنامهنگار، از نزدیکترین یاران محمد مصدق و بعدها وزیر امور خارجه دولت او، گره خورده است.#فاطمی پیش از انتشار «باختر امروز» سالها در مطبوعات فعالیت کرده و مدتی نیز اداره روزنامه « #باختر » را برعهده داشت. چهار سال پس از توقف انتشار آن روزنامه، فاطمی این بار با امتیازی مستقل «باختر امروز» را بنیان گذاشت؛ روزنامهای که خیلی زود به یکی از نشریات مطرح و پرنفوذ سیاسی کشور تبدیل شد.نخستین پیششماره «باختر امروز» در ۹ تیر ۱۳۲۸ منتشر شد و انتشار منظم آن، با شماره مسلسل، از ۸ مرداد همان سال آغاز شد. عمر روزنامه از همان ابتدا با توقیف و فشار همراه بود. لحن صریح و بیپرده فاطمی سبب شد «باختر امروز» تنها در چند ماه نخست فعالیت خود، در مرداد، شهریور، مهر و بهمن ۱۳۲۸ چند بار توقیف شود. در دورههای توقیف نیز گاه نشریاتی مانند «سرگذشت» و «باختر» جای آن را میگرفتند.با تشکیل #جبهه_ملی ایران در پاییز ۱۳۲۸، جایگاه سیاسی «باختر امروز» روشنتر شد. روزنامه به یکی از مهمترین تریبونهای جبهه ملی و از جدیترین حامیان محمد #مصدق تبدیل شد. ملیشدن صنعت نفت، مقابله با نفوذ بریتانیا و پشتیبانی از سیاستهای دولت مصدق، محور اصلی مطالب آن در سالهای بعد بود.با این همه، «باختر امروز» را نمیتوان صرفاً روزنامهای در خدمت دولت مصدق دانست. شخصیت سیاسی فاطمی و قلم تند و صریح او به روزنامه رنگوبویی خاص میداد و در بسیاری از مواقع مواضع آن از مواضع دیگر چهرههای جبهه ملی تندتر بود. به همین دلیل، «باختر امروز» علاوه بر اینکه روزنامهای نزدیک به مصدق و جبهه ملی بود، تا حد زیادی بازتابدهنده دیدگاهها و شیوه سیاستورزی خود فاطمی نیز به شمار میرفت.بخش مهمی از شهرت روزنامه به سرمقالههای #حسین_فاطمی بازمیگردد. نوشتههایی که امروز فقط مطالب یک روزنامه قدیمی نیستند؛ بلکه اسنادی دستاول برای شناخت نگاه بخشی از نیروهای نهضت ملی به دربار، بریتانیا، مسئله نفت، استقلال سیاسی و سیاست خارجی ایران محسوب میشوند.فاطمی از مهر ۱۳۳۱ به وزارت امور خارجه دولت مصدق رسید، اما حضور او در دولت به معنای قطع ارتباط سیاسیاش با «باختر امروز» نبود. همین مسئله اهمیت روزنامه را در ماههای پایانی دولت مصدق دوچندان میکند؛ زیرا با روزنامهای روبهرو هستیم که خط سیاسی آن با یکی از مهمترین اعضای کابینه مصدق و در عین حال یکی از سرسختترین منتقدان دربار و سیاست بریتانیا پیوند داشت.تندترین مواضع «باختر امروز» را باید در روزهای پایانی عمر آن، یعنی فاصله ۲۵ تا ۲۷ مرداد ۱۳۳۲، جستوجو کرد. پس از ناکامی کودتای ۲۵ مرداد و خروج شاه از ایران، حملات فاطمی به سلطنت به اوج رسید. در آخرین سرمقاله روزنامه، در ۲۷ مرداد، فاطمی با لحنی کمسابقه به دربار و سیاست بریتانیا تاخت و خروج شاه را در چارچوب مبارزه ایران برای رهایی از نفوذ خارجی تفسیر کرد.اما «باختر امروز» فردای آن روز دیگر فرصت انتشار پیدا نکرد. در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و همزمان با سقوط دولت مصدق، دفتر و چاپخانه روزنامه مورد حمله و غارت قرار گرفت و انتشار آن متوقف شد. شماره ۱۱۷۴، مورخ ۲۷ مرداد ۱۳۳۲، آخرین شمارهای بود که پیش از کودتا منتشر شد.از این منظر، مجموعه ۱۱۷۴ شمارهای «باختر امروز» چیزی فراتر از آرشیو یک روزنامه قدیمی است. ورقزدن شمارههای آن، در واقع دنبالکردن بخشی از تاریخ نهضت ملی نفت از دل حوادث همان روزهاست: از شکلگیری جبهه ملی و مبارزه برای ملیشدن نفت تا نخستوزیری مصدق، کشمکش با بریتانیا، اختلاف با دربار، بحرانهای سیاسی سالهای ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ و سرانجام کودتای ۲۸ مرداد.«باختر امروز» را باید بهعنوان سندی دستاول از نگاه یکی از مهمترین جریانها و چهرههای درگیر در نهضت ملی خواند؛ سندی که برای رسیدن به تصویری کاملتر از آن دوره، باید در کنار روزنامههای رقیب، اسناد دولتی، خاطرات و دیگر منابع تاریخی قرار گیرد.📌 مشخصات کوتاه:صاحبامتیاز و مدیر: دکتر سیدحسین فاطمیسردبیر: نصرالله شیفتهمحل انتشار: تهرانآغاز انتشار منظم: ۸ مرداد ۱۳۲۸آخرین شماره پیش از کودتا: شماره ۱۱۷۴، ۲۷ مرداد ۱۳۳۲گرایش: ملیگرا، حامی جبهه ملی و دولت محمد مصدقسرنوشت: حمله و غارت دفتر و چاپخانه در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و توقف انتشار.کانال مطبوعات قدیمی به مناسبت سالگرد کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آرشیو مرداد این سال «باختر امروز» را تقدیم علاقمندان تاریخ معاصر می کند.www.arshiveiran.ir@oldnewspaper
تصمیم دارم آرشیو مطبوعات مرداد ۱۳۳۲ رو در کانال #مطبوعات_قدیمی آپلود و به اشتراک بگذارم، نه تنها صفحه یک که کل ماه مرداد ۳۲ رو دوستان خود را برای عضویت در این کانال دعوت کنید...از اطلاعات و کیهان این ماه امروز شروع میکنمwww.arshiveiran.ir@oldnewspaper
روزنامه #اطلاعات#مرداد_1332@oldnewspaper