📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۲۲ 📜کانال نظام تعلیم و ترب…
انتشار: 2026/08/09 07:41 UTCدریافت: 2026/08/15 03:05 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 03:05 UTC
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۲۲ 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی eitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami 📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها @OstadZahedi📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۲🔷️فصل پنجم/واژه علم در لسان قرآن و احادیث (بخش۵)🔸️مفهوم خاص علم در اسلام از لسان مبارك رسول اكرم(ص)رسول اكرم (ص) فرمودند: ﴿إنّما العِلمُ ثَلاثَةٌ، آيَة مُحْكَمَة اَوْ فَريضَةٌ عادِلَة اَوْ سُنَةٌ قائِمة وَ ماخِلاهُنَّ فَهُوَ فَضْل﴾(اصول کافی، ج۱، ص۳۲). ایشان با كلمه «اِنَّما» شروع میفرمايند تا بر اين نكته تأكيد شود كه فقط اين تعريف از علم، مخصوص وحی است. علم فقط بر سه گونه است:➖️الف- آيةٌ مُحْكَمَةكلمه «آيه» به معنی نشانه، عبرت، دليل و معجزه است. كلمه «مُحكَمَةٌ» دارای همان ويژگیها و مفاهيمی است كه حقتعالی در قرآن كريم (سوره محمد آيه ۲۰، سوره آل عمران آيه ۷، سوره هود آيه ۱) مطرح فرموده است كه به معنای آن است كه آيات حقتعالی بقدری در حد و معنای خود استوار و متقن است كه هيچگونه تجزيه و فساد و اخلالی را به خود راه نمیدهد. لذا «آيةٌ مُحكَمَة» يعنی: معارف يقينآور، حقايق استوار، منطق و استدلال متين و راهگشا، جهانبينی روشن و هدايتگر، معرفت به اجزاء و اركان هستی در جهت كشف هماهنگی تنگاتنگ و خللناپذير آنها و تحليل اين هماهنگیها در جهت كشف مقصد و هدف آنها، آگاهی بر قوانين حاكم بر كل هستی، تحليل حركت هستی و تبيين هدف و جهت آن به سوی حقتعالی.➖️ب- فَريضةٌ عادِلةٌفرض و فريضه در فرهنگ قرآنی به معنای حدود معينشده، قوانين، احكام واجبالاجرا، حقوق تعيينشده و... است. عدل و عادله در فرهنگ قرآنی شامل تمامی اجزاء و اركان و شئون جوامع انسانی و خانواده و حتی امور شخصيه است. لذا «فَريضَةٌ عادِلَةٌ» يعنی قانونی كه موجب استقرار عدالت گردد. هرگونه دانش و جهانبينی و فلسفه و علمی كه دارای استحكام و قطعيت و استدلال يقينآور به منظور ايجاد عدالت باشد.➖️ج- سُنَةٌ قائمَة«سنة» به معنی طريق و روش دائمی است كه قوام و دوام هر حركت را تضمين مینمايد. «قائمةٌ» از قوام و قيام و قائم است. يعنی ايستا، مقاوم، تداومبخش، قوامآور، برپا دارنده، استواركننده، پايداركننده. لذا «سُنَةٌ قائِمَةٌ» يعنی: آييننامهها، برنامهها، معيارها، اصول و روشهای لازم برای حفظ و دوام حيات سعادتمند در جامعه اسلامی. هرگونه طرح و استقرار نظامی كه پيشرفت، استقلال و هدايت افراد و جامعه را تضمين مینمايد.➖️د- وَ ما خَلاهَنَّ فَهُوَ فَضَلٌ:يعنی آنچه كه خارج از تعريف سهگانه مذكور باشد، فضل است نه علم. منظور از كلمه فضل، يعنی تخصصها، اطلاعات، فنون و رشتههای علمی و فنی، حرفهها، صنايع و ساير دستاوردهای بشری كه در مفهوم علم به معنی متعارف و امروزی آن جای میگيرد.🔸️خلاصه و فشرده "نشانههای علم به نقل از آیات و روايات"◇علم به عمل وابسته است◇علم فقط در جهت هدايت بشر به سوی حق مطلق بكار میرود◇هر چه ايمان انسان بيشتر باشد علم بيشتری نصيبش میشود◇كتمان علم بدترين خيانت است◇علم بالاترين گنجينه است◇جای علم در قلب است◇علم سبب كلی برای خلقت عالم است◇علم حقايق هستی است◇علم بينات و آيات الهی است◇علم با تفكر حقيقی و تهذيب نفس به دست میآيد◇انسان مؤمن، ملهم به علم میشود◇علم بصيرت و حقيقتبينی است◇علم به حكمت منتهی میشود◇علم محدود به هيچ حدی نيست◇علم به فهم و درك عميق وابسته است◇بدون علم، قلب انسان خانه مخروبه است◇علم اصل هر خير است◇علم مانع و حافظ انسان از آفات است◇علم حيات اسلام و ستون دين است◇علم زندهكننده روح و نورانیكننده عقل است◇علم نزديكترين درجه به نبوت است◇ثمره علم، حلم است◇علم از هر عبادتی برتر است◇جستجو برای يافتن علم از نماز و روزه و حج و جهاد فی سبيلالله بالاتر است◇جستجو برای يافتن علم بر هر مسلمانی واجب است◇ثمره علم، اخلاص است◇ميراث علم، خداترسی است◇ابعاد علم، بینهايت، غيرقابل شمارش و بی انتها است◇شكمبارگی و شهوات مانع از دستيابی به علم است◇حفظ زبان از بيهودهگويی و گناه، جزء لوازم دستيابی به علم است◇علم از قوانين حاكم بر هستی نشأت گرفته است◇پيروی از هوای نفس، نابودكننده علم است◇علم، قائد و رهبر عمل است◇علم، بالاترين شرف انسانی است◇ظرف علم (قلب)، هيچگاه تنگ نمیشود بلكه همواره فراخ میگردد.📄پایان قسمت ۲۲👈ادامه دارد...#نظریه_تربیتی_اسلام#استاد_مرتضی_زاهدی(ره)#نظام_تعلیم_و_تربیت_اسلامی📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره (س)@OstadZahedi
پستهای تلگرام — استاد زاهدی
🏴مراسم روضه هفتگی و قرائت زیارت عاشورا ▪️بیان معارف:برادر مهدی زاهدی▪️ذکر مصیبت:حاج حسین کشانی▪️زمان:جمعهها، ساعت ۹:۳۰ صبح▪️خواهران و برادران▪️تهران، خیابان امام خمینی(ره)، خیابان شیخ هادی، هاتف، محمدبیک، پلاک۶۴⬅️موسسه فرهنگی قرآن و عترت صابره(س)➡️ @OstadZahedi
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۲۳ 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی eitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami 📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها @OstadZahedi📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۳🔷️فصل پنجم/واژه علم در لسان قرآن و احادیث (بخش۶)🔸️تفاوت علم در انديشه غربی با علم در انديشه اسلامیاسلام با استفاده از هرگونه دستاورد فكری و علمی بشر موافق است اما به صورت مشروط و مقيّد. شرط و قيد مذكور آن است كه فقط به صورت كسب اطلاعات با آن برخورد شود، نه در كسوت علم و آگاهی. تفاوت علم در انديشه غربی (كه در اينجا از آن به اطلاعات تعبير میكنيم) با علم در انديشه اسلامی آن است كه اطلاعات (يا علوم غربی) ممكن است: واقعی و حقيقی باشد، باطل و غيرواقعی باشد، به صورت معجونی از اين و آن باشد، جهتگيری آن غلط باشد، بسترها و زمينههای آن به غلط چيده شده باشد، با تحليل غلط و ذهن عليل يعنی ذهن پوزيتیويست در عالم سكولار به دست آمده باشد، با اغراض كفر و توطئه و فتنه و نقشههای قبلی آلوده باشد، در بستر شكاكيت و ابهام متولد شده باشد و صدها امكان و احتمال ديگر درباره آن اطلاعات، قابل تصوّر است. اما علم و نور از ديدگاه اسلام آن است كه از هرگونه تاريكی، جهالت، شك، عناد، توطئه، دنياپرستی، رقابت دنيايی و آلودگی به اغراض ديگر، خالی باشد. بنابراين شرط استفاده از دستاوردهای بشری اعم از عالم سكولار و كفر يا غير آن، اين است كه تنها به صورت اطلاعات با آن برخورد شود. نكته ظريفی كه در اينجا وجود دارد آن است كه «علم» در اسلام، رنگ ارزشی دارد و از جايگاه والا و ارزشمندی برخوردار بوده و بسيار محترم است. بنابراين اگر به اطلاعات و تخصصها و دانشهای غربی، نام «علم» داده شود، گويا فلزی بیمقدار را با لعاب طلا به مسلمانان دادهايم تا به اين دستاوردهای عالم سكولار به عنوان علم حقيقی احترام گذارند و آن را به عنوان راهنما و مرشد خود تلقی نمايند و نسبت به عمل به دستورات و راهنمايی آن احساس تعهد كنند! اين در حالی است كه دستاوردهای علم سكولار، ممكن است به هزاران دليل، گمراهكننده باشد. اگر به اين نكتة ظريف دقت شود، بسياری از ابهامات و سؤالات برطرف خواهد شد. مثل آنكه سؤال كنيم، چرا در برابر علوم غربی خاضع نيستيم؟ چرا علم غربی با دين سازگاری ندارد؟ چگونه علم و دين را با يكديگر سازگار كنيم؟ نسبت عقلانيت با وحيانيت چيست؟ چرا خردگرايی (علوم غربی) با سنتگرايی (دين) سازگار نيست؟ و از اين قبيل.🔸️رابطه ايمان (علم يقينی) و حيات طيبهمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِن ذَكَرٍوَ اُنْثي وَ هُوَ مُؤمِن فَلَنُحْيِيَنَّةُ حَياةً طَيِّبةًيعني هر كس از زن و مرد از روی آگاهی و يقين به دستورات الهی، عمل صالح انجام دهد، حتماً به او حيات و بالندگی عطا خواهيم كرد و حيات او را حيات طيبه خواهيم نمود. بنابراين علم شامل آگاهی از حقايق و قوانين حاكم بر هستی است (کتاب) يا شامل معيارهای لازم برای شناخت عمل صالح و ويژگيها و راههای شناخت حيات طيبه است (حكمت) و يا شامل روشها و برنامههايی است كه بشريت را به حركتها و برنامهها و رفتارها و عمل صالح و حيات طيبه واصل نمايد. چه از طرف انبياء و اولياء پيشنهاد و ارائه شده باشد و چه توسط ايشان هدايت و جهت داده شدهباشد= تزكيه و تعليم.🔸️چرا هر كشوری كه در علوم امروزی پيشرفتهتر است، در ظلم، جنايت، مشكلات خانوادگی، مشكلات جوانان و... گرفتارتر است و در هدايت انسانيت و نجات بشريت، درمانده و عقبافتادهتر است؟پاسخ اين سؤال را حضرت اميرالمومنين (ع) ارائه فرمودهاند. حضرت ثمرات و محصولات علمی را شامل غِنا (بینيازی)، جود (بخشش بیمنت و بزرگوارانه)، مهابت (قدرت و عظمت)، سلامت (بهداشت جسمی، روحی، اجتماعی)، قرب (تقرب به ملكوت)، حيا (پاكی، عفت، ادب)، حكمت (انديشههای ناب) و بسياری ديگر مانند خشيت، شرف، رفعت و غیره دانستهاند. لذا هر علمی كه به تزكيه، تربيت، هدايت، نور، معرفت، مهابت، كرامت، حياء، سلامت، قرب، حكمت، خشيت، رفعت و شرف نينجامد، به درد نمیخورد. حضرت امام خمينی (ره) خطاب به روحانيون فرمود: "اگر تزكيه نباشد، علم توحيد هم به درد نمیخورد".🔸️منظور از تربيت اسلامی يا تزكيهآن است كه نظام آموزشی در تمامی علوم و فنون بايد دارای جهت تربيتی صحيح و ساختارهای تربيتی صحيح باشد تا محصولات علمی آن دارای نتايج و ثمرات تربيتی مطلوب شوند.📄پایان قسمت ۲۳👈ادامه دارد...#نظریه_تربیتی_اسلام#استاد_مرتضی_زاهدی(ره)#نظام_تعلیم_و_تربیت_اسلامی 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها@OstadZahedi
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۳📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها@OstadZahedi
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۲📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها@OstadZahedi
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره) 📄قسمت ۲۱ 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامی eitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami 📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها @OstadZahedi📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۱🔷️فصل پنجم/واژه علم در لسان قرآن و احادیث (بخش۴)🔸️ادامه ويژگيهای ۲۴گانه علم از نگاه حضرت اميرالمومنين(ع)➖️۱۴- وَ مَرْكَبُهُ الْوَفاءُمركب علم، وفاداری است. یعنی پايبندی به ارزشها و وفاداری در برابر حقايق و عدم كتمان آنها، به منزله مركب برای انسان است. بنابراين هر علمی كه به اصول انسانی و ارزشها پايبند و وفادار نباشد، بیمركب خواهد شد و عاجز از عبور و ورود به معارف خواهد بود.➖️۱۵- وَ سِلاحُهُ لينُ الْكلِمَةُسلاح علم، نرم زبانی است. یعنی ابزار و سلاح علم به هنگام: رويارويی و تسخير دلها، جلب فهمها، برانگيختن شوقها، پيروزی بر ابهامات و نادانیها و...، زبان نرم و اخلاق مهربان و بيان آرام و دلنشين است.➖️۱۶- و سَيفُهُ الرِّضاشمشير علم، رضا و خوشدلی است. یعنی از ويژگيها و امتيازات «علم» آن است كه رضا و خوشنودی و رضايت و خوشدلی را در فتوحات خود بكار میبرد.➖️۱۷- وَ قَوسُهُ الْمُداراةُتير و كمان علم، مدارا است. یعنی وصول علم به پارهای از اهداف، به زمان نياز دارد و بايد به وسيله مدارا به آن اهداف رسید و همچون تير و كمان كه برای رويارويی به اهداف و مشكلات دورتر بكار میرود، برای وصول علم به اهداف درازمدت نيز از ابزار مدارا بايد استفاده كرد.➖️۱۸- وَ جَيْشُهُ مُحاوَرَةُ الْعُلَماءِسپاه و لشگر علم، محاوره با علما است. یعنی همانگونه كه سپاه و لشكر عامل عزت، شوكت، قدرت، استقامت، عزت و تداوم حكومت است، «علم» نيز به محاوره و مراوده با علما نياز دارد تا قدرت خود را گسترش دهد و در برابر جهل و باطل استقامت نمايد. منظور از كلمه علما، دانشمندان بیدين و بیتعهد و خارج از تعريف اسلام درباره علم و عالِم نيست. بلكه «عالِم» در نظريه تربيتی اسلام فردی است كه تمامی نشانهها و امتيازات و برتريهای «علم» اسلامی در شخصيت او بارز و متجلی باشد.➖️۱۹- وَ مالُهُ الادَبُثروت علم، ادب است. «ادب» در لسان رسول خدا و اهلالبيت (ع) به معنی تربيت اسلامی است. كلمه "تربيت" در زمان بنیاميه و سپس بنیعباس به جای ادب بكار گرفته شد. لذا در روايات منقول از رسول خدا و اهل بيت(ع)، كلمه تربيت با مفهوم فعلی آن استفاده نشده است. بنابراين حضرت اميرالمومنين (ع) در اين فراز میفرمايند، قدرت و توانايی علم به وسيله تربيت اسلامی و در بستر اسلامی امكانپذير است.➖️۲۰- وَ ذَخيرَتُهُ اِجْتِنابُ الذُّنُوبِذخيره علم، پرهيز و كنارهگيری از گناهان است. یعنی گناهان، ماده سمی و نابودكننده ذخاير علمی بوده و تنها راه حفظ ذخایر علمی اسلام، پرهيز و فاصله گرفتن و نزديك نشدن به گناهان است.➖️۲۱- وَ زادُهُ الْمَعْرُوفُتوشه علم، امور پسنديده و كردار شايسته است. یعنی سفر «علم» به سوی حقايق و كشف، تبيين، دفاع، حفظ، تحليل و تدوين آن حقايق، سفری است كه تنها با ره توشه «معروف» میتواند در طول سفر، نيازمنديهای خود را برطرف نمايد. معروف یعنی تمامی اموری كه با حقايق سنخيت داشته باشد و از منظر وحی و ملكوت پسنديده باشد.➖️۲۲- وَماُءُه الْمُو'ادَعَةُآب آشاميدنی علم، سازگاری است. یعنی سازگاری برای علم، همچون آب برای انسان زنده است. هرگونه علمی كه نتواند انسان را به سازگاری مجهز نمايد، علم نيست يا حداقل میتوان گفت چنين علمی هر لحظه در خطر تشنگی و مرگ است.➖️۲۳- وَ دَليلُهُ الْهُديراهنمای علم، هدايت است. یعنی هر علمی كه با هدايت شروع نشود و با هدايت همراه نباشد و به هدايت ختم نگردد، «علم نيست» و دانش گمراه است.➖️۲۴- وَ رَفيقُهُ مَحَبَّةُ الْاَخْيارِيار علم، دوست داشتن انسانهای والاست. یعنی «علم» بدون رفاقت و محبت با اخيار (انسانهای والا و شریف نزد حق) تنها میماند، بیكس و بی يار و ياور میگردد.🔸️در اين ۲۴ نشانه «علم»، هيچ اشارهای به نوع معلومات و رشته علمی نشده است. مثلاََ فقه، عرفان، طب، رياضيات، اخلاق، تفسير قرآن، فیزیک یا علم توحيد. لذا توجه اسلام به: بسترها و فضای تعليم و تعلم، مبانی و فلسفه علم، نحوه نگاه به علم، اهداف و مقاصد علم، ثمرات و نتايج علم، انگيزههای اوليه برای كسب علم است.📄پایان قسمت ۲۱👈ادامه دارد...#نظریه_تربیتی_اسلام#استاد_مرتضی_زاهدی(ره)#نظام_تعلیم_و_تربیت_اسلامی 📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها@OstadZahedi
📘خلاصهای از کتاب «نظریه تربیتی اسلام» تالیف استاد مرتضی زاهدی(ره)📄قسمت ۲۱📜کانال نظام تعلیم و تربیت اسلامیeitaa.com/Nezam_Tarbiat_Eslami📖موسسه قرآن و عترت صابره سلاماللهعلیها@OstadZahedi
