یادداشت‌های شینا انصاری

🔻یادداشت پنجاه و نهم▫️گام دولت برای بهبود حفاظت از تالاب‌ها▫️تصويب و ابلاغ «اصلاحيه آيين‌نامه اجرایی قانون حفاظت، احيا و مديريت تالاب‌های كشور» در دولت چهاردهم، گامی مهم برای ارتقای ضمانت‌های اجرایی قانون «حفاظت، احيا و مديريت تالاب‌ها» در سال ۱۳۹۶ است. اين قانون ارزنده و آيين‌نامه اجرایی آن، نقش برجسته‌ای در ارتقای نظام حقوقی كشور در حوزه حفاظت از تالاب‌ها دارد. ▫️اصلاحيه آيين‌نامه با هدف روزآمد شدن ساز و كارهای اجرایی، شفاف‌تر شدن ضوابط قانونی و تقويت ضمانت‌های اجرایی برای حفاظت موثرتر از تالاب‌های كشور در هفته گذشته به تصويب دولت رسيد. از مهم‌ترين اصلاحات اين آيين‌نامه می توان به تقويت مفاد حقوقی متن آيين‌نامه، بازنگری در نحوه محاسبه خسارات محيط‌زيستی، اصلاح ضرايب و جداول خسارت و تكميل فهرست تالاب‌های مشمول آيين‌نامه (۲۳۳ پهنه تالابی) اشاره كرد. ▫️اصلاحاتی كه می تواند دقت، شفافيت و اثربخشی اجرای قانون را افزايش دهد و نقش بازدارنده آن را در برابر تخريب و آلودگی تالاب‌ها تقويت كند. افزايش انسجام نهادی، شفاف‌سازی فرآيندهای اجرایی، تقويت هماهنگی ميان دستگاه‌های مسوول و فراهم كردن بستر اجرای موثرتر برنامه‌های حفاظت و احيای تالاب‌ها می تواند نقش مهمی در حفظ حقابه‌های محيط‌زيستی، حفاظت از تنوع زيستی، ارتقای مشاركت ذی نفعان و تحقق مديريت زيست‌بومی تالاب‌ها ايفا كند.▫️ ثبت و ورود پهنه‌های تالابی استان‌های سمنان و زنجان در اين فهرست، سرآغاز حفاظت نظام‌مند از اكوسيستم‌های تالابی اين دو استان خواهد بود. با اين حال بايد اذعان داشت حفاظت از تالاب‌ها تنها با تصويب قوانين محقق نمی‌شود. موفقيت در اين مسير، نيازمند همراهی همه دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاهيان، تشكل‌های مردم‌نهاد و مشاركت مسوولانه مردم عزيز است.  ▫️تالاب‌ها، فقط زيستگاه گونه‌های گياهی و جانوری نيستند؛ آنها از ارزشمندترين سرمايه‌های طبيعی كشور و زیربنای امنيت آب، تنوع زيستی، معيشت جوامع محلی و تاب‌آوری سرزمين هستند. متاسفانه تالاب‌ها در كشور ما با مشكلات بی شماری روبه‌رو هستند. كمبود حقابه‌ها، دست‌اندازی ها و تخريب‌ها، آتش‌سوزی‌ها، شكار و صيد غيرمجاز و ورود گونه‌های مهاجم غيربومی، در كنار تشديد پيامدهای ناشی از تغيير اقليم همگی زنگ هشداری جدی برای بقای اين زيستگاه‌های بی نظير به شمار می‌رود.  ▫️اجرایی شدن اين آيين‌نامه همراه با اقدامات مهم در دستور كار ازجمله تامين حقابه‌های تعيين شده، افزايش پايش‌ها به ويژه پايش‌های هوشمند در محدوده تالاب‌ها، اصلاح الگوی كشاورزی ناپايدار و جلب مشاركت ذی نفعان محلی برای ارتقای حفاظت از زيست بوم‌های تالابی می تواند از فشارهای فزاينده بر اين گنجينه‌های طبيعی بكاهد.  ▫️امروز ديگر حفاظت از تالاب‌ها صرفا يك انتخاب مبتنی بر مسووليت محيط‌زيستی نيست؛ بلكه يك مسووليت اجتناب‌ناپذير ملی عجين شده با امنيت و معيشت مردم است، از اين رو سازمان حفاظت محيط‌زيست با همكاری همه دستگاه‌های اجرایی، تشكل‌ها و جوامع محلی، اجرای دقيق اين تصويب‌نامه را با جديت دنبال خواهد كرد تا گام‌هایی موثر در پيشگيری از تخريب، حفاظت از ميراث طبيعی كشور، تحقق مديريت پايدار تالاب‌ها و تضمين حقوق نسل‌های آينده برداشته شود./ روزنامه اعتماد@payeshemohitzist

🔻یادداشت پنجاه و هشتم▫️در مسیر توسعه آموزش محیط زیست▫️آموزش محیط زیست، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی حکمرانی مطلوب در مسیر توسعه پایدار، نقشی بنیادین در ارتقای آگاهی، تغییر نگرش و اصلاح رفتارهای محیط زیستی آحاد جامعه ایفا می‌کند. در این میان، دو نهاد مدرسه و خانواده به‌مثابه نخستین بستر تربیتی و فرهنگی جامعه، جایگاهی بی‌بدیل در نهادینه‌سازی ارزش‌های محیط زیستی دارد و نقش آنها در کنار سایر مخاطبین اثرگذار نظیر نهادهای آموزشی، رسانه‌ها، نخبگان، جوانان و تشکل‌های مردمی، زمینه‌ساز تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش مشارکت عمومی در حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی کشور خواهد بود.   ▫️سازمان حفاظت محیط زیست با درک این مسئولیت خطیر، آموزش را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده و با اتخاذ رویکردی راهبردی، بر طراحی و اجرای نظام‌های آموزشی منسجم، فراگیر و اثربخش در سطوح رسمی، غیررسمی، همگانی و ضمن‌خدمت تأکید دارد. در این راستا، ارتقای سواد محیط زیستی و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی در گروه‌های مختلف جامعه، از کودکان و نوجوانان گرفته تا خانواده‌ها، جوانان، فعالان مدنی و کارکنان اجرایی، ا ابتدای دولت چهاردهم در دستور کار قرار گرفته است.▫️پایه‌گذاری اقدامات آموزشی، بر اساس پژوهش‌های آموزشی و نیازسنجی‌های مبتنی بر شواهد، ضمن بهره‌گیری از تجربیات موفق ملی و بین‌المللی، موجب شده تا فرآیند یادگیری در مسیر مستمر، علمی و مشارکت‌محور قرار گیرد. مفاهیم و آموزه‌های دینی، فرهنگی و تاریخی، به‌عنوان پشتوانه‌ای غنی و ارزشمند، در تدوین محتواهای آموزشی لحاظ شده و مسیر پیوند بین دانش بومی، باورهای اعتقادی و رفتارهای محیط زیستی را هموار ساخته است.▫️در محور آموزش های رسمی با اولویت کودکان و نوجوانان، برنامه های مهمی با همکاری وزارت آموزش و پرورش در جریان است. در این راستا تدوین برنامه ملی درس محیط زیست به عنوان سند پایه و نقشه راه آموزش محیط زیست در مقاطع و پایه های مختلف تحصیلی با روشی مبتنی بر پژوهشی و میدانی مراحل پایانی خود را طی می نماید. ▫️طراحی و اجرای رویداد درس انسان و محیط زیست ویژه دانش آموزان و دبیران کتاب انسان و محیط زیست پایه یازدهم گام مهمی در راستای نهادینه سازی آموزش های رسمی در حوزه محیط زیست است. ▫️راهبری رشته محیط بانی در شاخه کار و دانش با هدف هدایت تحصیلی و شغلی دانش آموزان علاقه مند به حرفه محیط بانی هم اکنون در ۶ استان در حال اجرا است.▫️طراحی و اجرای برنامه های آموزشی ویژه مربیان مراکز پیش دبستانی با هدف نهادینه سازی آموزش غیر مستقیم محیط زیست به کودکان از دیگر اقدامات این سازمان می باشد.▫️طراحی و اجرای دو واحد درس شناخت محیط زیست به صورت دروس اختیاری در کلیه رشته های تحصیلی دانشگاهی با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حال اجرا بوده و مطالعه اثربخشی این درس در حال برنامه ریزی و پیش بینی می باشد. در این راستا طراحی دروس تخصصی محیط زیست برای رشته های مختلف تحصیلی در علوم انسانی، مهندسی، علوم پایه، علوم پزشکی و... همگام با تجربیات جهانی ضروری به نظر می رسد. ▫️ از دیگر برنامه های پیش بینی شده، طراحی و ارائه ایجاد رشته کاردانی محیط بانی در دانشگاه های ملی مهارت می باشد. به برنامه های آموزشی غیر مستقیم در قالب آموزش های غیر رسمی محیط زیست نیز توجه ویژه ای شده است. در این راستا و در همکاری با سازمان فنی و حرفه ای کشور که طیف وسیعی از مشاغل را ارائه می نماید، طراحی و ارائه برنامه آموزش تخصصی محیط زیستی به مهارت آموزان این حیطه در دستورکار جدی قرار دارد.▫️اجرای طرح ملی محیط یار با هدف افزایش دانش، بینش و مهارت دانش آموزان و آینده سازان کشور و نهادینه سازی مسئولیت پذیری و مشارکت در حفظ محیط زیست و ارزش های طبیعی کشور از ۱۴ اسفند ۱۴۰۳ مقارن با روز آموزش همگانی حفظ محیط زیست آغاز شد و هم اکنون تعداد محیطیاران در مدارس به تعدادی بالغ بر ۵۷۰ هزار دانش آموز رسیده است.▫️تدوین سه دوره آموزشی تخصصی ضمن خدمت برای توانمندسازی مدیران و کارکنان دستگاه های اجرایی با همکاری سازمان اداری و استخدامی کشور طراحی، ابلاغ و در حال اجراست.▫️ارتقاء دانش و توانمندسازی مهارتی محیط بانان در قالب دوره های آموزشی نظری، علمی و عملیاتی ویژه محیط بانان جدید الاستخدام و سایر محیط بانان در قالب برنامه جامع آموزش محیط بانان پیش بینی و عملیاتی شده است.▫️توسعه آموزش محیط زیستی کشور، با تمرکز برظرفیت‌سازی نهادی، ارتقاء توانمندی گروه‌های اثرگذار و گسترش مشارکت اجتماعی، قادر است تا با اتکا به سیاست‌گذاری هوشمندانه، هم‌افزایی بین‌بخشی و بهره‌گیری از سرمایه‌های انسانی و فرهنگی، جامعه‌ای آگاه، مسئول و مشارکت‌جو برای حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی را شکل دهد.🍃متن کامل یادداشت:irna.ir/xjXTRN@payeshemohitzist

🔻یادداشت پنجاه و هفتم ▫️نقشه راه مشارکت مردم در حفاظت از محیط زیست▫️هفته‌ای كه گذشت، با ابلاغ «دستورالعمل توسعه و راهبری مشاركت سازمان حفاظت محيط‌زيست و نهادهای مردمی» آغاز شد. دستورالعملی كه طی يك فرآيند مشاركتی و شفاف با ذی نفعان، در مراحل طراحی، تدوين، بازبينی و اصلاح و درنهايت تصويب، تهيه شد و به اين ترتيب، يك مقرره داخلی كه تعيين‌كننده حدود و ثغور اقدامات و تكاليف و اختيارات مديران سازمان حفاظت محيط‌زيست است، در تعامل با بخش غيردولتی و مردمی متاثر از آن، تنظيم و تصويب شده است. ▫️سازمان حفاظت محيط‌زيست، مستند به آمار، گزارش‌ها و تاريخچه عملكرد، از بيشترين سابقه ارتباط و تعامل با بخش غيردولتی و مردمی، در ميان تمام نهادهای دولتی برخوردار است؛ به عبارتی ديگر، در هيچ يک از نهادهای حاكميتی و دولتی، چنين روابط طولانی‌مدت، مداوم و منظمی را نمی‌توان سراغ گرفت. امری كه سبب شده است موضوع مشاركت مردمی، همواره يكی از اولويت‌های اصلی مديريت و برنامه‌ريزی در سازمان باشد و رفتار مديريتی، روحيه تعاملی و دانش ضمنی مديران و كاركنان سازمان در سطوح مختلف را شكل دهد. البته بديهی است كه يكی از عوامل اصلی چنين تجربه و ارتباطی، وجود جامعه مدنی باسابقه، فعال و گسترده‌ای است كه چه در قالب سازمان‌های مردم‌نهاد، چه در قالب جوامع محلی و چه شهروندان كنشگر، احتمالا در هيچ بخش ديگری، به اين شكل وجود نداشته و ندارد. جامعه‌ای فعال و پويا كه سرمايه اجتماعی ارزشمند و كم‌نظيری را دراختيار محيط‌زيست كشور و سازمان قرار داده است. ▫️همچنين ماهيت اهداف، راهبردها و رويكردهای سازمان و تكاليف قانونی، از اصل ۵۰ قانون اساسی گرفته تا مفاد قوانين و مقررات عادی و اختصاصی مرتبط، تقويت مشاركت آحاد مردم در حفظ و احيا و بهبود وضعيت محيط‌زيست را به يكی از ملزومات اساسی مديريت در سازمان تبديل كرده است. با اين حال، وجود لكنت‌های بسيار در تحقق مشاركت واقعی و حداكثری، سبب شده است كه همچنان پربسامدترين مطالبه تشكل‌های مردم‌نهاد و كنشگران و كارشناسان اين حوزه، ارتقای كمی و كيفی مشاركت باشد. يعنی به‌رغم وجود سوابق و تجربيات بسيار در اين زمينه، آن‌گونه كه شايسته و مطلوب است، بسترهای مشاركت مردمی فراهم نشده و بهره‌برداری از اين سرمايه اجتماعی بی مانند، شكل اجرایی و عملياتی به خود نگرفته است.▫️يكي از مهم‌ترين و جدی ترين دغدغه‌هایم از آغاز به‌كار دولت چهاردهم و تصدی مسووليت، موضوع مشاركت مردمی و ايجاد بستر مناسب برای افزايش كيفيت و كميت ارتباطات و تعاملات سازمان با بخش‌های مختلف جامعه بوده است. موضوعی كه باتوجه به تجربه زيسته مديریتی‌ام در طول دو دهه اخير در موقعيت‌های مختلف، اين توقع و انتظار را در بدنه اجتماعی كنشگری و تشكل‌های محيط‌زيستی كشور به وجود آورده بود كه تحول و تغييرات مناسب و متناسب برای ايجاد بستر مشاركت واقعی مردم را در اين دوره شاهد باشند. مشاركت مردمی، از آن دست كه دكتر پزشكيان نيز طی دو سال اخير، بارها و بارها بر آن تاكيد كرده‌اند و همكاری و تعامل با ذی نفعان را در مراحل تصميم‌سازی، برنامه‌ريزی، اجرا و نظارت، تكليف ضروری دستگاه‌های دولتی دانسته‌اند.▫️دستورالعمل اجرایی «توسعه و راهبری مشاركت سازمان حفاظت محيط‌زيست با نهادهای مردمی»، از همان لحظه تولد ايده اوليه تا مرحله طراحی و تدوين متن پيش‌نويس و سپس دريافت نظرات و ديدگاه‌های تشكل‌ها و فعالان محيط‌زيستی و اعمال آنها در متن نهایی، با مشاركت و اعلام فراخوان عمومي شبكه ملی تشكل‌ها تنظيم و اصلاح شد و در اين مسير، بيش از ۲۰۰ نفر از مديران تشكل‌های مردم‌نهاد و كنشگران اجتماعی و محيط‌زيستی كشور، ديدگاه‌های اصلاحی، پيشنهادها و انتقادات خود را ارايه كردند و آنچه متولد شد، محصول چنين فرآيندی بود كه آغاز مسيری هدفمند، روزآمد و جريان‌ساز خواهد بود. ▫️ما در سازمان حفاظت محيط‌زيست، راهبرد كلان مديريتی را بر پايه تسهيل مشاركت اقشار مختلف، با همياری و همكاری خود مردم به عنوان ذی نفعان و دست‌اندركاران حفظ و احيای محيط‌زيست، طراحي و اجرا كرده‌ايم و اسناد پشتيبان اين دستورالعمل را نيز متناسب با ظرفيت و قابليت هر یک از بخش‌های جامعه و با كمك آنان تهيه خواهيم كرد.▫️از همه كسانی كه در طول سال‌های اخير برای ايجاد تحول در رويكرد مشاركتی سازمان تلاش كرده و اثرگذار بوده‌اند، صميمانه سپاسگزارم و اميدوارم نهادهای جامعه مدنی و مردمی اعم از تشكل‌های مردم‌نهاد و اجتماع‌محلی، تشكل‌های علمی، فرهنگی، هنری و مذهبی، احزاب و گروه‌های سياسی، تشكل‌های صنفی و تخصصی، دانشجویی، ورزشی، صاحبان صنایع و ساير گروه‌های مردمی، از ظرفيت اين دستورالعمل، به بهترين شكل استفاده كرده و حفظ و بهبود وضعيت محيط‌زيست كشور را با همدلی و همياری، به يك جريان فراگير ملی و آينده‌ساز تبديل كنند./ روزنامه اعتماد@payeshemohitzist