«چین و جمهوری اسلامی»چرا پکن نمی‌تواند ناجی تهران باشد؟در سال‌های گذشته، چین یکی از مهم‌ترین عوامل…

«چین و جمهوری اسلامی»چرا پکن نمی‌تواند ناجی تهران باشد؟در سال‌های گذشته، چین یکی از مهم‌ترین عوامل مقاومت جمهوری اسلامی در برابر تحریم ها بوده است. خرید نفت ایران، استفاده از شبکه‌های تجاری و مالی پیچیده و حفظ بخشی از مناسبات اقتصادی با تهران، به جمهوری اسلامی اجازه داده است تا بخشی از فشار تحریم‌های غرب را تحمل نماید.در شرایطی که آمریکا حضور نظامی گسترده‌ای در خلیج فارس دارد و فشار بر مسیرهای صادراتی و دریایی ایران افزایش یافته است، توان چین برای کمک مؤثر در دور زدن تحریم‌ها عملا محدود شده است. چین می‌تواند در شرایط عادی بخشی از نفت ایران را خریداری کند یا در شبکه‌های تجاری و مالی به تهران امکان تنفس بدهد؛ اما زمانی که انتقال نفت، حمل‌ونقل دریایی، بیمه، بنادر و شبکه‌های مالی تحت فشار جدی قرار بگیرند، انجام چنین همکاری‌هایی برای پکن عملا غیر ممکن است. به بیان ساده‌تر، حضور و برتری نظامی آمریکا در منطقه می‌تواند به‌عنوان نوعی «پادتن» در برابر کمک‌های پشت‌پرده چین به تهران عمل نماید.پکن ابزار نظامی لازم برای مقابله مستقیم با این محاصره را نخواهد داشت. جمهوری اسلامی برای چین یک شریک مهم است؛ اما اقتصاد ایران با حجم تجارت چین با آمریکا، کشورهای عربی و اسرائیل قابل مقایسه نیست. منطقی نیست که پکن برای نجات تهران، روابط اقتصادی بسیار بزرگ‌تر و باارزش‌تر خود را به خطر بیندازد.همچنین چین نمی‌تواند از طریق مسیرهای زمینی، محاصره دریایی را دور بزند. تجارت زمینی محدودیت‌های جدی دارد. ظرفیت حمل‌ونقل، زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای، طول مسیر، هزینه انتقال کالا و مشکلات مربوط به امنیت مسیرها، اجازه نمی‌دهد تجارت زمینی جایگزین مناسبی برای ظرفیت عظیم تجارت دریایی باشد. افزون بر این، آسیب‌دیدن و حمله به زیرساخت‌های ریلی ایران در ماه‌های اخیر، آسیب‌پذیری و محدودیت های این مسیرها را بیش از گذشته آشکار کرده است.بنابراین حتی اگر پکن از نظر سیاسی مایل به کمک باشد، ابزارهای عملی آن برای انتقال حجم قابل توجهی از منابع مالی، کالا یا انرژی به ایران محدود خواهد بود.همچنین چین برای حفظ روابط اقتصادی خود با آمریکا و شرکای آن در خلیج فارس، انگیزه بسیار بیشتری دارد.کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، از جمله برخی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی چین در منطقه، برای پکن اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده‌اند. چین در سال‌های اخیر تلاش کرده است روابط خود را با این کشورها گسترش داده و خود را به‌عنوان یک قدرت اقتصادی و دیپلماتیک مهم در خاورمیانه تثبیت کند. در وضعیتی که تهران نشان داده است که برای اعراب یک تهدید امنیتی ست، بعید است پکن حاضر باشد منافع گسترده خود در کشورهای عربی خلیج فارس را قربانی زیاده خواهی های جمهوری اسلامی کند. همین وضعیت در مورد روابط اسراییل و چین نیز صادق است. بزرگترین سفارت در اورشلیم متعلق به چین است. اسراییل مهمترین دروازه چین در دستیابی به تکنولوژی غربی است و بعید است که پکن این مزیت را نادیده گرفته و با حمایت همه جانبه از تهران، خشم تل آویو را برانگیزد. باید اذعان داشت که اگر پکن واقعاً قصد حمایت عملی از تهران در بحران کنونی را داشت، انتظار می‌رفت خرید خود از نفت ایران را افزایش داده یا دست‌کم در سطح بالایی حفظ نماید.اما کاهش خرید نفت ایران از سوی چین در ماه‌های اخیر، دست‌کم از منظر عملی، نشانه‌ای است از آنکه پکن نمی‌خواهد و نمی تواند خود را بیش از این درگیر تنش های خاورمیانه نماید. چین احتمالاً تا جایی که هزینه‌ها قابل کنترل باشد، به همکاری با تهران ادامه خواهد داد. با اینحال میان «ادامه همکاری» و «ورود به یک رویارویی استراتژیک با آمریکا برای نجات جمهوری اسلامی» فاصله بسیار زیادی وجود دارد.چین یک قدرت تجاری و اقتصادی است که به ثبات مسیرهای انرژی، امنیت تجارت دریایی و گسترش بازارهای خود نیاز دارد. بر خلاف آن سیاست منطقه‌ای جمهوری اسلامی، طی سال‌های گذشته مبتنی بر ایجاد و حفظ نفوذ امنیتی و نظامی در بخش‌هایی از خاورمیانه بوده است.این دو رویکرد الزاماً همسو نیستند.چین به نفت ارزان، بازار، زیرساخت، تجارت و ثبات نیاز دارد؛ در حالی که ادامه تنش‌های نظامی در خاورمیانه می‌تواند امنیت انرژی و تجارت جهانی را تهدید کند.بنابراین نباید صرفاً بر اساس همکاری‌های تهران و پکن نتیجه گرفت که چین حاضر است در هر شرایطی از سیاست‌های منطقه‌ای جمهوری اسلامی حمایت کند.جهت سنجش میزان حمایت واقعی چین از جمهوری اسلامی، کافی است به میزان جنگنده‌ها و تسلیحات نظامی جمهوری اسلامی که ساخت چین است نگاهی بیندازیم. شاید همین آمار بهتر از هر تحلیل سیاسی نشان دهد که حمایت پکن از تهران تا کجا پیش رفته و در کجا متوقف خواهد شد.چین تنها یکی از شرکای تجاری ایران است؛ و نه متحد آن!/ نیما بهرامی