نگاهی به فیلم «Deerskin» و فروپاشی خاموش هویت (اسپویل دارد)در نخستین مواجهه با Deerskin، ساخته‌ی Qu…

نگاهی به فیلم «Deerskin» و فروپاشی خاموش هویت (اسپویل دارد)در نخستین مواجهه با Deerskin، ساخته‌ی Quentin Dupieux، وسوسه می‌شویم آن را صرفاً فیلمی ابزورد، کمدی سیاه یا روایتی درباره جنون بدانیم. مردی میانسال با بازی درخشان ژان دوژاردن، کت پوست گوزنی می‌خرد و به تدریج به این باور می‌رسد که باید تنها انسانی باشد که حق پوشیدن کت را دارد. این ایده آن‌قدر پوچ و مضحک به نظر می‌رسد که بیننده ابتدا آن را صرفاً یک شوخی سینمایی تلقی می‌کند. اما هرچه فیلم پیش می‌رود، خنده جای خود را به نوعی اضطراب می‌دهد؛ اضطرابی که نه از خشونت، بلکه از آشنایی بیش از حد این وضعیت با زندگی واقعی سرچشمه می‌گیرد.بیشتر نقدها، فیلم را به عنوان کنایه‌ای به مصرف‌گرایی، فتیش کالا یا بحران هویت مردان می‌خوانند، اما به نظر می‌رسد دوپیه دغدغه‌ای بنیادی‌تر دارد. او درباره لحظه‌ای فیلم می‌سازد که در آن انسان دیگر صاحب هویت خود نیست، بلکه به وسیله چیزی بیرون از خود اشغال می‌شود. کت در این فیلم یک شیء نیست؛ یک ساختار ذهنی است، یک انگل روانی که آرام و بی‌صدا جای شخصیت اصلی را می‌گیرد.ژرژ پیش از خرید کت، انسانی شکست‌خورده و بی‌جهت است. گذشته‌اش اهمیتی ندارد، آینده‌ای برایش متصور نیست و حتی فیلم علاقه‌ای به توضیح وضعیت او نشان نمی‌دهد. این حذف اطلاعات، انتخابی هوشمندانه است، زیرا دوپیه نمی‌خواهد شخصیتی روان‌شناختی خلق کند؛ او می‌خواهد ظرفی خالی بسازد تا بیننده روند شکل‌گیری یک هویت مصنوعی را با چشم خود ببیند. از لحظه خرید کت، ژرژ دیگر چیزی انتخاب نمی‌کند؛ این کت است که به جای او تصمیم می‌گیرد. مرز میان مالک و مملوک به تدریج از بین می‌رود و این همان نقطه‌ای است که فیلم از یک داستان عجیب به تأملی فلسفی درباره «خود» تبدیل می‌شود.در فلسفه معمولاً تصور می‌شود که انسان ابتدا دارای هویتی درونی است و سپس اشیاء، نقش‌ها یا لباس‌ها را انتخاب می‌کند تا آن هویت را بیان کند. اما Deerskin این رابطه را وارونه می‌کند. در این جهان، اشیاء هستند که انسان را انتخاب می‌کنند و کم‌کم او را بازتعریف می‌کنند. کت دیگر وسیله‌ای برای پوشاندن بدن نیست؛ پوششی برای ذهن است. ژرژ گمان می‌کند صاحب کت است، در حالی که حقیقت این است که خود او به پوششی برای خواسته‌های کت تبدیل شده است.جمله مشهور او که می‌خواهد «تنها کسی باشد که کت می‌پوشد» در ظاهر مضحک است، اما اگر آن را از جهان فیلم بیرون بیاوریم، شباهتش با بسیاری از رفتارهای روزمره آشکار می‌شود. میل به منحصر‌به‌فرد بودن، میل به دیده شدن، میل به متفاوت بودن، یکی از قدرتمندترین نیروهای روان انسان است. بسیاری از مردم حاضرند برای حفظ احساس خاص بودن، واقعیت را تحریف کنند، روابطشان را قربانی کنند یا حتی به دیگران آسیب بزنند. کت در این فیلم می‌تواند هر چیز دیگری باشد؛ یک برند، یک ایدئولوژی، یک موقعیت اجتماعی، یک عقیده سیاسی، شهرت، ثروت یا حتی تصویری که انسان از خود در شبکه‌های اجتماعی می‌سازد. مسئله خود کت نیست؛ مسئله سازوکاری است که انسان را وادار می‌کند برای حفظ یک تصویر ذهنی، واقعیت را حذف کند.یکی از درخشان‌ترین تصمیم‌های دوپیه، وارد کردن دوربین فیلم‌برداری به روایت است. از همان لحظه که ژرژ دوربین را در اختیار می‌گیرد، قتل‌ها نیز آغاز می‌شوند. این هم‌زمانی تصادفی نیست. فیلم‌برداری در Deerskin تنها ثبت واقعیت نیست، بلکه ساختن واقعیتی تازه است. ژرژ دیگر نمی‌خواهد زندگی کند؛ می‌خواهد روایتی از خود بسازد. او کارگردان شخصیتی می‌شود که خودش خلق کرده است. در این معنا، دوربین ادامه همان کت است. یکی بدن را می‌پوشاند و دیگری روایت را. هر دو در خدمت تولید هویتی جعلی‌اند که باید به هر قیمت حفظ شود.نکته قابل توجه دیگر، واکنش عجیب شخصیت‌های فرعی است. تقریباً هیچ‌کس با جدیت در برابر دروغ‌ها و رفتارهای غیرمنطقی ژرژ مقاومت نمی‌کند. همه با سرعتی عجیب وارد بازی او می‌شوند. این وضعیت صرفاً ابسورد نیست، بلکه نقدی تلخ بر سازوکارهای اجتماعی است. جامعه معمولاً بیش از آنکه حقیقت را باور کند، اعتماد به نفس را باور می‌کند. اگر کسی داستانی را با قطعیت و اطمینان تعریف کند، بسیاری از افراد پیش از آنکه آن را بیازمایند، آن را می‌پذیرند. دوپیه از این ویژگی برای نشان دادن شکنندگی واقعیت اجتماعی استفاده می‌کند؛ واقعیتی که گاه نه بر پایه حقیقت، بلکه بر پایه روایت‌های قانع‌کننده شکل می‌گیرد.خشونت در این فیلم نیز ریشه‌ای متفاوت دارد. ژرژ از قربانیانش متنفر نیست و انگیزه‌ای شخصی برای قتل ندارد. او آن‌ها را حذف می‌کند، زیرا وجودشان با تصویر ذهنی او از جهان سازگار نیست. این تفاوت، فیلم را از بسیاری از آثار روان‌شناختی متمایز می‌کند. خشونت اینجا محصول نفرت نیست؛ محصول وسواس برای یکدست کردن جهان است.