حق تعيين سرنوشت، اصل فطري مورد پذيرش اسلام است. بيعت اجباري جايي در اسلام ندارد.امام حسين حاضر نشد…
انتشار: 2026/07/29 14:31 UTCدریافت: 2026/08/01 00:09 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:09 UTC
حق تعيين سرنوشت، اصل فطري مورد پذيرش اسلام است. بيعت اجباري جايي در اسلام ندارد.امام حسين حاضر نشد راي خود را بفروشد❇فرهنگِ #بیعتِ_آزادانه در سیره معصومین (ع) در تاریخ اسلام، از زمانی که پیامبر اکرم (ص) به مدینه هجرت فرمودند و مردم در دو نوبت با ایشان بیعت کردند، اساسِ بیعت همواره بر پایۀ اراده و #آزادی بود. یعنی اگر کسی بیعت نمیکرد، متعرض او نمیشدند. هرکس با میل و رغبتِ خود برای اعلام وفاداری به حکومت، مکتب و آرمانهای پیامبر (ص) یا خلیفه پیشقدم میشد. امیرالمؤمنین (ع) نیز تنها زمانی بر مسند خلافت نشستند که مردم به درِ خانه ایشان هجوم آوردند. حضرت خلافت را نه تنها با #رضایت_مردم، بلکه با اصرار و درخواستِ اکید آنان پذیرفتند. دلیل این امر، فرمایش صریح پیامبر اکرم (ص) به امیرالمؤمنین (ع) بود که در روایات متعددی با این مضمون نقل شده است: «يَا عَلِيُّ، إِنَّمَا أَنْتَ بِمَنْزِلَةِ الْكَعْبَةِ تُؤْتَى وَ لَا تَأْتِي» (ای علی، تو به منزله کعبه هستی؛ مردم باید به سوی تو بیایند، نه اینکه تو به سوی آنها بروی). خاصیت کعبه این است که مردم به سراغ آن میروند و بر گِردِ آن طواف میکنند. امام نیز در جامعه چنین جایگاهی دارد؛ مردم باید به سراغ امام بروند، پروانهوار بر گرد وجودش بچرخند و اعلام وفاداری کنند. امام وظیفهای ندارد که برای کسب قدرت به سراغ مردم برود. پیامبر اکرم (ص) در ادامه میفرمایند: «فَإِنْ أَتَاكَ هَؤُلَاءِ الْقَوْمُ فَسَلَّمُوا إِلَيْكَ هَذَا الْأَمْرَ فَاقْبَلْهُ مِنْهُمْ، وَ إِنْ لَمْ يَأْتُوكَ فَلَا تَأْتِهِمْ» (پس اگر این قوم به سوی تو آمدند و امر خلافت و حکومت را به تو سپردند و حاضر به پذیرش جانشینی تو شدند، از آنان بپذیر؛ اما اگر به سراغت نیامدند، تو به سراغشان نرو). به همین دلیل بود که امیرالمؤمنین (ع) بیست و پنج سال خانهنشین شدند؛ چون مردم به هر دلیلی—اعم از تطمیع، تهدید یا فریب—به سراغ ایشان نیامدند و گرد دیگران جمع شدند. البته حضرت در همان اوایل رحلت پیامبر (ص)، برای اتمام حجت، مسئله حقانیت خویش و ولایتی را که در واقعه غدیر تثبیت شده بود، متذکر شدند. اما وقتی دیدند بستر و زمینه پذیرش در جامعه فراهم نیست، از اصرار دست کشیدند. این سیره نشان میدهد که فرهنگِ عمومی و نهادینه شده در صدر اسلام این بود که بیعت باید برخواسته از اراده، اختیار و رضایت قلبی باشد. کسی حتی تصور نمیکرد که حاکمی بخواهد به #زور و اکراه از دیگران بیعت بگیرد. ❇شواهد تاریخی بر لزوم رضایت در بیعت برای روشنتر شدنِ نهادینه بودنِ فرهنگ بیعتِ آزادانه در صدر اسلام، چند نمونه تاریخی عرض میکنم: روزی عباس، عموی پیامبر (ص)، در گفتوگو با خلیفه دوم—در مقطعی که بنیهاشم به روند جانشینی معترض بودند—خطاب به او گفت: «اگر این منصب را به واسطه قرابت با پیامبر (ص) به دست آوردهای، ما که به پیامبر نزدیکتریم و خانواده او هستیم. اما اگر این حق را از جانب مؤمنین و مردم گرفتهای، ما که بیعت نکردیم و به این خلافت رضایت ندادیم!». این نشان میدهد از همان ابتدا، این تفکر حاکم بود که مشروعیت حکومت منوط به بیعتِ همراه با رضایتِ مردم است. نمونه دیگر، کلام گهربار امیرالمؤمنین (ع) است که فرمودند: «لَوْ لَا حُضُورُ الْحَاضِرِ وَ قِيَامُ الْحُجَّةِ بِوُجُودِ النَّاصِرِ… لَأَلْقَيْتُ حَبْلَهَا عَلَى غَارِبِهَا» (اگر حضور انبوه مردم و اتمام حجت به واسطه وجود یاوران نبود… مهار شتر خلافت را بر کوهانش میانداختم و رهایش میکردم). در نامههایی که اشراف کوفه برای دعوت امام (ع) نوشتند نیز این ذهنیتِ ضد استبدادی موج میزند. به عنوان مثال، سلیمان بن صرد خزاعی درباره بنیامیه مینویسد: «يَتَأَمَّرُونَ عَلَى الْأُمَّةِ بِغَيْرِ رِضًى مِنْهَا» (اینان بدون رضایت مردم، بر گرده امت سوار شدهاند). ❇ #حق_تعیین_سرنوشت مرحوم شهید مطهری (رضوان الله علیه) تعبیر بسیار زیبایی دارند؛ ایشان میفرمایند: سیدالشهدا (ع) ایستاد و حاضر نشد «حق رأی» خود را بفروشد. در ادبیات سیاسی امروز، بیعت معادلِ « #انتخابات» و رأیدهی است. سیدالشهدا (ع) عملاً فرمودند: این حقِ مسلّمِ من است که سرنوشت خود را تعیین کنم؛ من حق دارم به این حاکم #رأی بدهم یا ندهم. شما قانوناً و شرعاً حق ندارید به زور از من رأی و بیعت بگیرید. اگر حاکمیت را میپسندیدم، با رضایت بیعت میکردم؛ اما اکنون که راضی نیستم، هیچ الزام و اجباری در کار نخواهد بود. این حقِ تعیین سرنوشت، از حقوق بنیادینی است که خداوند متعال برای انسان به رسمیت شناخته و امروزه در نظام حقوق بینالملل نیز به عنوان یک اصل اساسی پذیرفته شده است. مکتب اسلام هرگز با این حقوقِ فطری بیگانه نیست.استاد سيد جواد ورعيکانالِ قرآنپویان تدبر در قرآن ،تفقه در دين ┏━━🌹💠🌹━━┓ 🆔@quranpuyan ┗━━🌹💠🌹━━┛
