‍ برخی از کسانی که ادعای انتساب به حوزه تاریخ را دارند، چنین می‌پندارند که هر آنچه در منابع تاریخی…

‍ برخی از کسانی که ادعای انتساب به حوزه تاریخ را دارند، چنین می‌پندارند که هر آنچه در منابع تاریخی کهن آمده، حقیقتی محض است که باید بی‌چون و چرا پذیرفته شود. من هنگام سخن گفتن درباره این مغالطه، وضعیت آن دسته از افرادی را به یاد می‌آورم که به منابع تاریخی مراجعه کرده و متونی را می‌خوانند، سپس برای اثبات ادعاهای خود به آن‌ها استناد می‌کنند؛ در حالی که آن ادعاها گاه بسیار زننده و گاه در بهترین حالت، صرفاً مطالبی عادی هستند. این رویکرد، از نظر علمی در حوزه تاریخ، روشی نادرست است. متون تاریخی، خواه مربوط به دوران میانه باشند یا دوره‌های پیشرفته و آغازین (دوران کهن)، متونی مبرا از خطا نیستند؛ بلکه این متون را افرادی نوشته‌اند که برخی از آنان به دستگاه قدرت نزدیک یا از آن دور بوده و یا پیرو مذاهبی خاص بوده یا با دیگر مذاهب خصومت داشته‌اند. بنابراین، این متون به هیچ وجه صد در صد منزه از خطا نیستند و ما باید هنگام بهره‌گیری از آن‌ها، از ابزار نقد استفاده کنیم تا بتوانیم از این مطالب بهره‌مند شویم. آنچه افرادی نظیر ابن عذاری، واقدی یا ابن خلدون بیان کرده‌اند را باید با احتیاط و تامل بررسی کرد؛ ما باید با آشکار ساختن و افشای سوگیری‌های این متون تاریخی، آن‌ها را مورد نقد قرار دهیم. از این رو، برخی که به منابع تاریخی واسطه‌ای رجوع می‌کنند تا مثلاً جنایات ارتکابی برخی از عرب‌ها علیه بومیان آمازیغ (بربر) در مغرب را ثابت کنند، باید پرسش‌های بنیادینی مطرح کنند: نویسنده این متون کیست؟ چه زمانی آن را نوشته است؟ گرایش مذهبی او چیست؟ آیا او در این گفتار انصاف داشته است؟ آیا او خود شاهد این رویدادها و جنایات بوده یا اینکه این روایت‌ها برای او نقل شده و از منابعی که چه بسا نامعتبر باشند، به دست او رسیده است؟ و پرسش‌های دیگری که روشنگر مسیر حقیقت بوده و ما را به حقیقت تاریخی نزدیک می‌کنند. بدون این روش نقد علمی و احتیاط و درنگ روش‌مند، ما ناچار به تکرار احکامی خواهیم بود که متاسفانه گاهی ممکن است خرافات، اسطوره‌ها و ادعاهای نادرست و بی‌اساس باشند. بنابراین، ناگزیر از احتیاط، نقد منابع و خودداری از پذیرش مطالب، مگر پس از اعمال مبانی و شروط نقد علمی و سخت‌گیرانه هستیم.@Aveng_53