🔴 راهحل بحران هرمز چیست؟🔻 دریافت هزینه از کشتیهای عبوری احتمالاً اجتنابناپذیر است، اما باید در چ…
انتشار: 2026/07/16 07:27 UTC
🔴 راهحل بحران هرمز چیست؟🔻 دریافت هزینه از کشتیهای عبوری احتمالاً اجتنابناپذیر است، اما باید در چارچوبی منطقهای و قابلقبول انجام شود📝 الی گرانمایه | فارن پالیسی | ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶🔸آمریکا و ایران دوباره بر سر عبور کشتیها از تنگه هرمز در وضعیت جنگی قرار گرفتهاند. اما در سطح راهبردی، هر دو هدف مشترکی دارند: بازگشایی تنگه در هر دو مسیر. اختلاف اصلی بر سر این است که در نظم پساجنگ، چه کسی و تا چه اندازه مدیریت این گلوگاه حیاتی را در دست خواهد داشت.🔹ادامه بمباران و تنش بسیار خطرناک است. جنگهای یک سال گذشته نشان داده گزینه نظامی محدودیتهای جدی دارد. اگر بحران هرمز تشدید شود، ممکن است حملات اسرائیل به زیرساختهای حیاتی ایران و حملات حوثیها در دریای سرخ، مسیرهای مهم دیگر تجارت جهانی را هم مختل کند.🔸برای جمهوری اسلامی، هرمز اکنون هم نماد پیروزی بر آمریکا و اسرائیل است و هم تضمینی برای بقا. توان بستن تنگه، به یک سلاح اخلال گسترده علیه اقتصاد جهانی تبدیل شده و شاید قویترین بازدارنده ایران در برابر حملههای آینده باشد.🔹هرچه ترامپ سیاست فشار حداکثری را تشدید کرده، تهران نیز موضع سختتری درباره هرمز گرفته است. در آغاز آتشبس آوریل، ایران اعلام کرد تنگه برای کشتیهای تجاری کاملاً باز است، اما وقتی ترامپ گفت محاصره دریایی ادامه مییابد، تهران این را نقض آتشبس دانست، مسیر را دوباره محدود کرد و در ماه مه «سازمان تنگه خلیج فارس» را برای مدیریت عبور کشتیها ایجاد کرد.🔸در تفاهمنامه اخیر نیز اختلاف مشابهی شکل گرفت. ایران معتقد بود حق نظارت بر ناوبری در تنگه را دارد، اما آمریکا مسیر جنوبی از آبهای عمان را تقویت کرد؛ مسیری که میتوانست به وضعیت عادی جدید تبدیل شود و کنترل ایران بر هرمز را کاهش دهد. تهران در پاسخ به کشتیهایی که از این مسیر استفاده میکردند شلیک کرد و عملاً خطر فروپاشی تفاهمنامه را پذیرفت.🔹بااینحال، ایران میداند بدون مصالحه، بازگشت کشتیرانی عادی ممکن نیست و خود ایران نیز زیر فشار محاصره دریایی آمریکا باقی میماند. چین که نزدیک به ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران را میخرد، به بازگشایی هرمز نیاز دارد و از کنترل سختگیرانه ایران بر مسیر حمایت نکرده است. بنابراین پکن میتواند مهمترین بازیگر برای فشار بر تهران بهسوی راهحل میانه باشد.🔸اولین گام میتواند یک ترتیبات موقت چهار تا شش هفتهای باشد؛ مثلاً ایجاد یک مرکز مشترک ایرانی-عمانی با چراغ سبز آمریکا که مجوز امنیتی عبور تعداد برابر کشتی از مسیرهای شمالی و جنوبی را بدهد، بدون دریافت هزینه. همزمان، تهران و واشنگتن باید درباره کاهش تنش در تنگه توافق کنند، از جمله توقف عبور شناورهای نظامی تحریکآمیز.🔹گام بعدی، پاکسازی مینها در مسیر اصلی عبور کشتیهاست؛ مسیری که پیش از جنگ بهدلیل ایمنی و عمق مناسب، مسیر ترجیحی کشتیرانی بود. ایران احتمالاً پاکسازی توسط مأموریت دریایی اروپایی یا نیروهای ناتو را نمیپذیرد، اما ممکن است با حضور کشورهایی مانند ژاپن که توان مینروبی پیشرفته دارند و از نظر تهران بیطرفترند، موافقت کند.🔸در بلندمدت، نوعی ساختار منطقهای برای دریافت هزینه خدمات احتمالاً اجتنابناپذیر است. ترامپ خود با طرح عوارض ۲۰ درصدی، اصل دریافت هزینه را مشروعیت بخشید؛ هرچند بعداً عقبنشینی کرد. اما برای اجرایی شدن چنین سازوکاری، هزینهها باید مطابق حقوق بینالملل و فقط در برابر خدماتی مانند مقابله با آلودگی، امنیت و پشتیبانی ناوبری باشد.🔹این ساختار همچنین باید حمایت منطقهای داشته باشد و کشورهای ساحلی تنگه در آن نقش فعال داشته باشند. یک نهاد ثالث مانند سازمان بینالمللی دریانوردی میتواند بر صندوق مالی آن نظارت کند؛ همانطور که برای تنگه مالاکا نیز صندوق مشابهی را اداره میکند. چنین نظارتی به سازوکار هرمز اعتبار و دوام بیشتری میدهد.🔸برای ایران نیز این مسیر سودمندتر است؛ چون اگر پرداختها از طریق سازوکاری شفاف و مورد تأیید بینالمللی انجام شود، احتمال دریافت معافیتهای تحریمی آمریکا برای پرداخت هزینهها به ایران بیشتر خواهد بود.🔻هرچه هرمز بیشتر محل کشمکش بماند، ایران و آمریکا بیشتر در چرخه جنگ گرفتار میشوند. هیچکدام در یک سال بمباران پراکنده به هدف نهایی خود نرسیدهاند و ادامه درگیری فقط منابع، جانها و اهرمهای موجود را فرسوده میکند. در نهایت، هر دو طرف ناچارند به دیپلماسی بازگردند؛ بهتر است پیش از آنکه هزینه بیشتری بپردازند.@maakuta

