‍ " تیلم " دستگاه سنتی تولید کره حیوانی " قسمت دوم "3- " تیلم پَر " تیلم خیل خونهای سنگسری " عشایر…

‍ " تیلم " دستگاه سنتی تولید کره حیوانی  " قسمت دوم "3- " تیلم پَر " تیلم خیل خونهای سنگسری " عشایر ایل سنگسر " که در فصل تابستان علاوه بر استان سمنان  در شش استان شمالی کشور  خراسان شمالی ، گرگان ، مازندران ، گیلان ، تهران و البرزرا در سه ماه از سال را سپری میکندبرای تیلم زنی ابتدا شیر را تبدیل به ماست میکنند و سپس  " توک " سرماست  از روی ماست جدا شد وماست اماده میشود تا درتیلم ریخته شده  و پروسه تبدیل ماست به کره و دوغ اغاز شود.طبق قانون مال داری سنگسری پروسه تولید کره مربوط به اقایان می باشد و در ییلاق مختبادها به همراهی دیگر چوپانان تلم زنی میکنند ." تیلم بون " به محلی که سازه تیلم در ان محل مستقر میشودرا میگویند " تیلم " همان مجموعه پوست و چوبهای بلندیست که  به " سه لنگه " معروف است که همانند پایه های محکم چوبی خیک و محتویات درونش را سر پا نگه میدارد تا در فرایند تبدیل ماست  به کره نقش ایفا کند   و " بون "  که همان بام است  چون سطح محل ایستادن برای تلم زدن وبرداشت کره بر روی سکوی یک  الی دو متری از بالا انجام میشود به تیلم بوم معروف است." سه لنگه " و پوست دباغی شده گاو نر " جونکا " که " 100 تا 150 " کیلو  صدتا صدو  پنجاه کیلو ماست ظرفیت دارد ریخته میشود  با چوبی بلند با سری به شکل مثبت  به نام " تیلم پر " از بالا بر ماست میکوبند  وبرای اینکه   ضربات پر وحجم بر ماست  خیک را نترکاند بین زمین و خیک نوعی گیاه " دَرنه " میگذارند و تیلم زنی  تا  چند ساعت بی وقفه  ادامه داردوپس از اتمام کار کره را از بالاو دوغ را از پایین  تیلم خارج میکنند .     " دٕپووشْکَلْ" محل برپایی  اجاقهای گلی بزرگ برای پخت  دوغ که با اتش طبیعی از انواع کون ها مثل " موش تک  دازو " یا " سورتک داز " و... چندین " لوی " دیگ بزرگ به قطار کرده و دوغ را میپزند  وقتی دوغ به اندازه کافی پخته شد انرا داخل کیسه هایی که بالاتراز سطح زمین قرار دارد  میریزند و ظرفی زیر ان می گذارند تا اب دوغ از ان " سجو " برداشت شود و املاه ان که کشک شل می باشد را جدا میکنند تا به گلوله های کوچک تبدیل شوند و درافتاب خشک میکنند و " سجو " رادوباره بر روی اجاقهای گلی میپزند و به قره قرت " ترفه " تبدیل میشود.  تیلم برای هرکسی باشه همه " خیل رفقون " اهالی ییلاق را دعوت میکنند وآنروز نهار میدهند 4-  تلم سفالی در بعضی از نقاط کشور عزیزمان ایران یافت میشود این  کوزه  های بزرگ که دارای چهار دسته و دوتا دوتا در سی سانتی کنار  هم وبر لبه بالایی کوزه سفالی شکم دار تعبیه شده و درب سفالی همانند کاسه  برروی ان می پوشادندو تا سی کیلو ماست درونش جامی گیرد  و دونفر در دو طرفش بر روی سکو مینشینند و به طرف خودشان میکشند  کوزه سفالی همانند پاندل ساعت از این سو به ان سو میرود و ماست های داخلش تبدیل به کره و دوغ میشود. یدالله حاجی علیان#سنگسر_آنلاین🆔 @sangesaronline_ir