همدستی خاموش؛ روانشناسِ بیطرف یا روانشناسِ بیشرف؟در دل جریانهای نوین روانشناسی، گروهی از اند…
انتشار: 2026/07/09 09:53 UTC
همدستی خاموش؛ روانشناسِ بیطرف یا روانشناسِ بیشرف؟در دل جریانهای نوین روانشناسی، گروهی از اندیشمندان بر این باورند که روانشناس نمیتواند و نباید در برج عاج بیطرفی پناه گیرد؛ بلکه باید به طور فعال در عرصه سیاست و جامعه گام نهد. این دیدگاه، که ریشه در روانشناسی انتقادی و رهاییبخش دارد، آسیبهای روانی را نه صرفاً پدیدهای فردی، بلکه زاییده ساختارهای قدرت، نابرابری و ستم اجتماعی میداند. ایگناسیو مارتین-بارو، پیشگام روانشناسی رهاییبخش در آمریکای لاتین، در آثارش تأکید میکرد که سکوت روانشناسان در برابر جنگ، فقر و استبداد، خود نوعی همدستی با سرکوبگران است. او مینوشت: «روانشناسی باید ابزار رهایی مردم فرودست باشد، نه وسیلهای برای تسکین دردهای ناشی از زنجیرهای اجتماعی.»این رویکرد، روانشناس را موظف میسازد تا فراتر از اتاق درمان، در میدان مبارزه برای عدالت اجتماعی حضور یابد و با تحلیل روانی ساختارهای استبدادی، به تغییر آنها کمک کند.از سوی دیگر، یان پارکر، از چهرههای برجسته روانشناسی انتقادی، استدلال میکند که ادعای بیطرفی در روانشناسی، خود یک موضع ایدئولوژیک است که وضعیت موجود را تثبیت میکند. او باور دارد که مشکلات روانی اغلب از دل نژادپرستی ساختاری، تبعیض جنسیتی و بهرهکشی اقتصادی زاده میشوند؛ بنابراین، روانشناس باید به عنوان یک کنشگر اجتماعی، این ساختارها را به چالش بکشد. پارکر و همفکرانش مانند دنیس فاکس، تأکید دارند که روانشناسی بدون تعهد سیاسی، به ابزاری برای حفظ قدرت حاکم تبدیل میشود – همانند آنچه در کتاب «روانشناسی انتقادی» توصیف شده، جایی که بیطرفی را «همدستی خاموش» مینامند.این دیدگاه تحلیلی عمیقتری ارائه میدهد: اگر روانشناسی را دانشی برای درک و بهبود انسان بدانیم، چگونه میتوان از تأثیر سیاست بر روان چشم پوشید؟ جنگها، مهاجرتهای اجباری و بحرانهای اقتصادی، زخمهای روانی عمیقی بر جای میگذارند که درمان فردی نمیتواند آنها را التیام بخشد. روانشناس سیاسی، با ادغام تحلیل اجتماعی در کار خود، نه تنها به رهایی فرد کمک میکند، بلکه به ساخت جامعهای عادلانهتر یاری میرساند. این رویکرد، هرچند چالشبرانگیز، جذابیت آکادمیک خود را در این دارد که روانشناسی را از یک علم منزوی به یک نیروی تحولآفرین تبدیل میکند. در جهانی پر از نابرابری، سکوت روانشناس نه خنثی، بلکه انتخابی سیاسی است – انتخابی که میتواند زنجیرها را محکمتر کند یا آنها را بگسلد.#روانشناسی_سیاسی #روانشناسی #روانپزشکی #روانکاوی #روانکاو #روانشناس #درمانگر #تراپیست@sh351b

