🔺اسماعیل خلیلی؛ اندیشمندی در جستوجوی امکان علم در ایران🔹اسماعیل خلیلی را نمیتوان تنها یک پژوهشگر…
انتشار: 2026/06/30 18:30 UTC
🔺اسماعیل خلیلی؛ اندیشمندی در جستوجوی امکان علم در ایران🔹اسماعیل خلیلی را نمیتوان تنها یک پژوهشگر علوم اجتماعی یا عضو فعال انجمن جامعهشناسی ایران دانست؛ او به گروهی از جامعهشناسان تعلق دارد که جامعهشناسی را نه صرفا یک رشته دانشگاهی، بلکه شیوهای برای فهم ایران میدانند. مسئله اصلی او، بیش از آنکه توصیف مسائل اجتماعی باشد، اندیشیدن درباره شرایط شکلگیری علم، عقلانیت و دانش در جامعه ایران بود. از همین رو، جامعهشناسی معرفت و علم برای او نه یک حوزه تخصصی محدود، بلکه دریچهای برای فهم تاریخ، فرهنگ و سرنوشت ایران به شمار میرفت.🔹جامعهشناسی در ایران، با وجود آنکه کمتر از یک قرن از عمر دانشگاهی آن میگذرد، مسیر پرفرازونشیبی را پیموده است. این رشته از آغاز، میان دو انتظار متفاوت قرار داشت؛ از یک سو انتظار دستگاه برنامهریزی و مدیریت کشور برای ارائه راهحلهای کاربردی و از سوی دیگر، گرایش بخشی از دانشگاهیان به نقد اجتماعی و تغییرخواهی. در یک سو، جامعهشناسی سیاستگذار و در سویی دیگر جامعهشناسی ایدئولوژیک. اسماعیل خلیلی نیز در همین بستر تاریخی به جامعهشناسی روی آورد، ولی آگاهانه مسیری دیگر را انتخاب کرد. او که تحصیل در پزشکی را رها کرده بود، با شور فراوان وارد علوم اجتماعی شد، اما انقلاب فرهنگی، تعطیلی دانشگاهها و تجربه بازداشت، مسیر زندگی علمی او را برای سالهایی متوقف کرد. با این همه، پس از بازگشایی دانشگاهها بار دیگر به تحصیل و پژوهش بازگشت و به تدریج به یکی از اندیشمندان صاحبنظر در حوزه جامعهشناسی معرفت و علم تبدیل شد.🔹پروژه فکری خلیلی را میتوان تلاشی مستمر برای فهم نسبت علم، تکنیک و عقلانیت در ایران دانست. او بر این باور بود که علوم اجتماعی در ایران بیش از اندازه زیر سایه نگاه مهندسی و تکنولوژیک قرار گرفته است؛ نگاهی که ریشههای آن را تا پرسش مشهور عباسمیرزا درباره عقبماندگی ایران دنبال میکرد. از نظر او، از همان زمان که تکنولوژی بهعنوان رمز پیشرفت تلقی شد، علم به معنای عمیق آن به حاشیه رانده شد.💢یادداشت احسان هوشمند و حسین نورینیا را اینجا بخوانید👇sharghdaily.com/fa/tiny/news-1112712@shar…
