🔺پارادوکس هرمز/ ایران چگونه میتواند از قدرتمندترین اهرم جغرافیایی خود استفاده کند، بدون آنکه جهان…
انتشار: 2026/08/19 18:26 UTCدریافت: 2026/08/19 19:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/19 19:10 UTC
🔺پارادوکس هرمز/ ایران چگونه میتواند از قدرتمندترین اهرم جغرافیایی خود استفاده کند، بدون آنکه جهان را به دورزدن آن وادارد؟🔹تنگه هرمز هر بار که خاورمیانه وارد بحرانی تازه میشود، یک حقیقت قدیمی را به جهان یادآوری میکند؛ اینکه جغرافیا هنوز میتواند از بسیاری از سلاحها قدرتمندتر باشد. چندده کیلومتر آبراه کافی است تا بازارهای انرژی نگران شوند، هزینه بیمه کشتیها افزایش یابد و دولتهایی در هزاران کیلومتر دورتر، تحولات خلیج فارس را با اضطراب دنبال کنند. با این حال، بحرانهای اخیر پرسشی متفاوت و شاید مهمتر را پیشروی ایران قرار دادهاند: آیا استفاده مکرر از این مزیت جغرافیایی، قدرت آن را افزایش میدهد یا به تدریج جهان را به سرمایهگذاری برای کاهش وابستگی به هرمز سوق میدهد؟🔹اهمیت هرمز از آنجا ناشی میشود که بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز کشورهای خلیج فارس ناگزیر از عبور از آن است. عربستان سعودی و امارات مسیرهایی برای انتقال بخشی از نفت خود به دریای سرخ یا دریای عمان ایجاد کردهاند، اما ظرفیت این خطوط هنوز با حجم انرژی عبوری از هرمز قابل مقایسه نیست. درباره گاز طبیعی مایع محدودیتها جدیتر است؛ بخش مهمی از صادرات قطر راه جایگزین عملیاتی و همسنگی ندارد. بنابراین، این ادعا که جهان میتواند در آینده نزدیک هرمز را کنار بگذارد، واقعبینانه نیست.🔹جایگزینکردن چنین گلوگاهی تنها به ساخت یک خط لوله محدود نمیشود؛ بنادر، مخازن ذخیرهسازی، پالایشگاهها، خطوط انتقال، امنیت مسیرها و قراردادهای بلندمدت نیز باید بازطراحی شوند. چنین تغییری زمانبر و پرهزینه است. اما «غیرقابل جایگزینبودن در کوتاهمدت» با «تضمین اهمیت برای همیشه» یکسان نیست. تاریخ اقتصاد جهانی نشان داده است هرگاه هزینه وابستگی به یک مسیر از هزینه ساخت جایگزین آن بیشتر شود، سرمایه و فناوری به تدریج جغرافیا را دور میزنند. نه یکشبه و نه بهطور کامل، اما به اندازهای که قدرت یک گلوگاه را کاهش دهند. اینجاست که ایران با پارادوکس هرمز مواجه میشود؛ هر بار که اختلال در این تنگه امکانپذیر نشان داده میشود، قدرت فوری ایران آشکارتر میشود، اما همزمان انگیزه اقتصادی و امنیتی دیگران برای کاهش وابستگی به آن نیز افزایش مییابد.💢یادداشت رحمتالله دریجانی را اینجا بخوانید👇sharghdaily.com/fa/tiny/news-1122151@shar…



