🗒 ایران و آمریکا؛ قفقاز جنوبی در انتظار توافق یا درگیری - بخش دوم🔻 سناریوهای محتمل و خطرات پیش رو ب…

🗒 ایران و آمریکا؛ قفقاز جنوبی در انتظار توافق یا درگیری - بخش دوم🔻 سناریوهای محتمل و خطرات پیش رو برای هر کشور❓ ارمنستان؛ برنده بزرگ یا بازنده بزرگ؟▫️روابط نزدیک ارمنستان با ایران مدت‌هاست در واشنگتن ناخوشایند بوده، اما لابی ارامنه در آمریکا موفق شده سیاستمداران را قانع کند که برای ارمنستان محصور در خشکی، این ارتباط یک ضرورت استراتژیک است، نه یک انتخاب سیاسی. اگر روابط تهران و واشنگتن به عادی‌سازی نزدیک شود، موقعیت منطقه‌ای ارمنستان دگرگون می‌شود. این تحول، بزرگ‌ترین مانع بر سر راه اجرای توافق مشارکت استراتژیک ارمنستان و ایران را از میان برمی‌دارد و راه را برای همکاری‌های گسترده در زمینه اقتصاد، سیاست، زیرساخت، انرژی و ترانزیت هموار می‌کند.▫️با خروج ایران از تحریم‌ها، بازار بزرگی برای صادرات ارمنستان گشوده می‌شود و زمینه برای همکاری در حوزه انرژی فراهم می‌آید. ارمنستان می‌تواند به کریدور ترانزیتی گاز و نفت ایران به گرجستان و اروپا تبدیل شود. در حوزه ترانزیت، دسترسی ارمنستان به بنادر مهمی مثل بندرعباس و چابهار آسان‌تر می‌شود و این کشور به بخشی از شبکه حمل‌ونقل شمال-جنوب بدل خواهد شد. هدف پاشینیان برای افزایش تجارت با ایران از یک به سه میلیارد دلار، از یک شعار به هدفی شدنی تبدیل می‌شود.▫️در حوزه امنیت هم اوضاع تغییر می‌کند. ایران قدرتمندتر، نقش توازن‌بخش خود در برابر آذربایجان و ترکیه را تقویت می‌کند و حتی احتمال اتحاد نظامی بین دو کشور -که پیشتر در سال ۱۹۹۹ هم مطرح شده بود- بیشتر می‌شود. ثبات در مرز جنوبی، وابستگی ارمنستان به تضمین‌های امنیتی روسیه را کاهش می‌دهد و به ایروان امکان مانور استراتژیک بیشتری در مسیر غرب‌گرایانه می‌دهد. به‌طور خلاصه، ارمنستان بزرگ‌ترین برنده ژئوپلیتیکی عادی‌سازی روابط ایران و آمریکا خواهد بود.▫️اما در سناریوی منفی یعنی ادامه درگیری، ارمنستان به یکی از آسیب‌پذیرترین کشورها تبدیل می‌شود. بحران در ایران، زنجیره تأمین کالاهای اساسی از چین و امارات را مختل می‌کند و تردد کالا از خاک ایران را دشوار می‌سازد. توافق «گاز در برابر برق» به خطر می‌افتد و امنیت انرژی ارمنستان تهدید می‌شود. موج پناهجویان ایرانی، فشار سنگینی بر خدمات عمومی ارمنستان وارد می‌کند. تضعیف ایران، بزرگ‌ترین مانع برابر آذربایجان و ترکیه را از میان برمی‌دارد و ارمنستان را به سمت وابستگی مجدد به روسیه سوق می‌دهد؛ اتفاقی که با سیاست چندجانبه‌گرایی اخیر ایروان در تناقض است. در نهایت، رویای تبدیل ارمنستان به هاب ترانزیتی به تعویق می‌افتد.🔹گرجستان؛ فرصت‌ها و تهدیدها:▫️ ایران از سال ۱۹۹۵ بارها سعی کرده گرجستان را به مرکز ترانزیتی برای اتصال خود به بازارهای غرب و روسیه تبدیل کند، اما تحریم‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای مانع از تحقق این هدف شده‌اند. عادی‌سازی روابط ایران و آمریکا می‌تواند این وضعیت را دگرگون کند: اقتصاد ایران رونق می‌گیرد، تجارت افزایش می‌یابد و جریان کالا از طریق بنادر و کریدورهای گرجستان، به‌ویژه بندر عمیق آناکلیا، پوتی و باتومی، شکوفا می‌شود. سرمایه‌گذاری‌های ایران در زیرساخت‌های انرژی گرجستان از جمله ترمینال‌های نفت و گاز و حتی پالایشگاه‌ها، امکان‌پذیر می‌شود. در بلندمدت، حتی مذاکرات برای احداث خطوط لوله جهت انتقال انرژی ایران به اروپا از خاک گرجستان از سر گرفته خواهد شد.▫️اما در سناریوی منفی، اقتصاد گرجستان ضربه می‌بیند. افزایش قیمت جهانی نفت و گاز، صنعت گردشگری را تحت فشار قرار می‌دهد و پیش‌بینی می‌شود درآمدهای این بخش نسبت به سال قبل ۳۲ درصد کاهش یابد. افزایش قیمت مصالح ساختمانی وارداتی از ایران، هزینه‌های ساخت‌وساز را بالا می‌برد و بازار مسکن را تحت فشار قرار می‌دهد. با این حال، طولانی‌شدن درگیری در خاورمیانه، اهمیت استراتژیک کریدور میانی را بیشتر می‌کند و موقعیت ترانزیتی گرجستان را تقویت می‌نماید. همچنین احتمال فشار مهاجرتی ناشی از ناآرامی‌های ایران به گرجستان وجود دارد.🔹 آذربایجان؛ نامطلوب‌ترین سناریو:▫️برای باکو، خروج ایران از انزوای بین‌المللی نامطلوب‌ترین سناریو محسوب می‌شود. ایران ثروتمندتر و با نفوذتر، چه در چارچوب جمهوری اسلامی و چه به‌عنوان دولتی سکولار و ملی‌گرا، چالشی راهبردی برای آذربایجان خواهد بود. «مسئله آذربایجان» در هر دو گفتمان اسلام‌گرا و ملی‌گرای ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. ایران قدرتمندتر، سیاست سخت‌گیرانه‌تری در برابر باکو در پیش می‌گیرد و می‌کوشد ضمن مهار نفوذ فزاینده آذربایجان، برتری زیستن در داخل ایران را به شهروندان آذربانی نشان دهد. هرچند تغییر رویکرد به سمت ملی‌گرایی محض، با تکیه بر اقلیت تالش، چندان محتمل نیست و چارچوب شیعی همچنان کارآمدترین ابزار برای نفوذ در آذربایجان خواهد بود.