,🌑 اختراع باختینی داستایفسکی: تبارشناسی سیاست پنهان در نظریه باختین ✍ سینا جهاندیده معمولاً نظریهه…
انتشار: 2026/06/24 13:21 UTC
,🌑 اختراع باختینی داستایفسکی: تبارشناسی سیاست پنهان در نظریه باختین ✍ سینا جهاندیده معمولاً نظریههای علوم انسانی خود را به مثابه کشف حقیقت عرضه میکنند. نظریهپرداز چنین وانمود میکند که واقعیتی از پیش موجود را یافته و صرفاً آن را صورتبندی کرده است.…از همین جا میتوان به نتیجهای رادیکال رسید: باختین در واقع داستایفسکی را نه به عنوان یک نویسنده، بلکه به عنوان یک پروژه نظری بازسازی میکند. او از میان بیشمار امکان خواندن آثار داستایفسکی، آن خوانشی را برمیگزیند که بتواند آرمان فلسفی، فرهنگی و سیاسی خود را حمل کند. داستایفسکی در این فرآیند به شخصیتی تازه تبدیل میشود؛ شخصیتی که شاید بیش از آنکه متعلق به تاریخ ادبیات باشد، متعلق به جهان فکری باختین است.بنابراین وقتی از «داستایفسکی باختین» سخن میگوییم، در واقع از نویسندهای تاریخی سخن نمیگوییم، بلکه از ساختهای نظری سخن میگوییم؛ از چهرهای که در کارگاه مفهومی باختین بازآفرینی شده است. همانگونه که نیچه سقراط خود را میسازد و هایدگر هولدرلین خود را، باختین نیز داستایفسکی خود را میآفریند.از این منظر، شاهکار واقعی باختین شاید نه کشف چندآوایی، بلکه اختراع داستایفسکی باشد؛ اختراعی که آنچنان موفق بود که امروز تشخیص مرز میان داستایفسکی تاریخی و داستایفسکی باختینی دشوار شده است. و شاید این دقیقاً همان نقطهای باشد که قدرت نظریه آشکار میشود: آنجا که نظریه دیگر فقط جهان را تفسیر نمیکند، بلکه شخصیتهای تاریخ را نیز از نو خلق میکند.@tabarshenasi_ketab


