🔴 نسبت نقد با ایدئولوژی و حقیقت نقد، اگر بخواهد به ابزاری برای تغییر دادن دیگری تبدیل شود، از قلمرو…
انتشار: 2026/07/17 20:52 UTC
🔴 نسبت نقد با ایدئولوژی و حقیقت نقد، اگر بخواهد به ابزاری برای تغییر دادن دیگری تبدیل شود، از قلمرو اندیشه خارج و وارد قلمرو قدرت میشود. در این وضعیت، منتقد دیگر در پی آشکار کردن امکانهای تازهی فهم نیست، بلکه میکوشد سوژهای را مطابق با الگوی مطلوب خود بازسازی کند. این همان نقطهای است که مرز میان نقد و ایدئولوژی از میان میرود؛ زیرا ایدئولوژی همواره از پیش میداند حقیقت چیست و وظیفهی خود را نه در پرسش، بلکه در هدایت و تصحیح دیگری میبیند.اما نقد، در معنای فلسفی آن، هیچ نسبتی با مالکیت حقیقت ندارد. نقد نه از جایگاه یقین، بلکه از جایگاه آگاهی به محدودیتِ یقین سخن میگوید. منتقد، بیش از آنکه مدعی حقیقت باشد، امکانِ دیدنِ آن چیزی را فراهم میکند که در عادت، سنت، زبان یا ساختارهای قدرت پنهان مانده است. از این رو، کار نقد تولید حقیقت نیست، بلکه آشکار کردن شرایطی است که حقیقت در آن پدیدار میشود و نیز نشان دادنِ مرزهای هر ادعای حقیقت.به همین دلیل، هدف نقد تغییر دادن انسانها نیست؛ زیرا تغییر، اگر از بیرون و بر اساس ارادهی منتقد تحمیل شود، چیزی جز شکلی ظریف از سلطه نخواهد بود. نقد، آگاهی میآفریند، نه اطاعت؛ پرسش میگشاید، نه فرمان صادر میکند. اگر تغییری نیز رخ دهد، این تغییر حاصلِ مواجههی آزادِ سوژه با افقهای تازهی فهم است، نه نتیجهی پیروزی یک اراده بر ارادهای دیگر.از این منظر، منتقد نه آموزگارِ حقیقت است و نه مهندسِ ذهنها. وظیفهی او برهم زدنِ بداهتها، آشکار کردنِ پیشفرضهای پنهان و گشودنِ امکانِ اندیشیدن است. نقد زمانی به والاترین صورت خود میرسد که حتی خودِ منتقد را نیز در معرض پرسش قرار دهد؛ زیرا اندیشهای که خود را از نقد معاف بداند، دیر یا زود به ایدئولوژی بدل خواهد شد.بنابراین، رسالت نقد نه تغییر دادنِ دیگری، بلکه گسترش میدان آگاهی و حفظ امکانِ گفتوگو است. در جهان نقد، هیچ سخنی آخرین سخن نیست و هیچ حقیقتی از بازاندیشی مصون نمیماند. نقد، بیش از آنکه ارادهای برای تغییر باشد، اخلاقِ خطاپذیری است؛ اخلاقی که به جای تحمیل یقین، امکانِ آزادی در اندیشیدن را پاس میدارد.سینا جهاندیده@tabrshenasi_ketab
پستهای تلگرام — تبارشناسی کتاب
فردریک چارلز بیزر(Frederick C Beiser)، ( ۱۹۴۹ - ) فیلسوف آمریکایی و استاد فلسفه در دانشگاه سیراکیوز است. وی از برجستهترین محققان انگلیسیزبان ایدهآلیسم آلمانی است. @tabarshenasi_ketabروزگارزدگی: بدبینی در فلسفهی آلمان فردریک بیزر ( بیسر) چاپ اصل کتاب ۲۰۱۶ترجمهی عرفان موسویان چاپ اول ترجمهی فارسی ۱۴۰۵ مرداد
سیروس رادمنش در گفتوجوی داریوش کیارسچاپ اول ۱۴۰۵ مرداد148 ص
این توصیههای راسل خیلی به درد ما ایرانیان میخورد. ویدئویی تکراری است اما بگذارید این توصیهها شعار شود. هر بار که میشنوم حس خوبی به من دست میدهد. @tabardhenasi_ketabتمام محققانی که این روزها با زاویهی خاص دربارهی ایران و شاهنامه تحقیق میکنند، بیش از هر زمان دیگری باید به این سخن راسل وفادار بمانند؛ در غیر این صورت تمام تحقیاتشان به زودی از دل تاریخ پاک خواهد شد و آیندگان بیتردید رسوایشان میکنند.پیام اول راسل به محققان است و پیام دوم او به سیاستمداران و البته دربارهی تحمل دیگری، هر دو پیام گویی برای امروز ایران است.
این توصیههای راسل خیلی به درد ما ایرانیان میخورد. ویدئویی تکراری است اما بگذارید این توصیهها شعار شود. هر بار که میشنوم حس خوبی به من دست میدهد. @tabardhenasi_ketab
رنه وِلِک (۲۲ اگوست ۱۹۰۳ در وین- ۱۱ نوامبر ۱۹۹۵ در همدن)، منتقد ادبی چکی-آمریکایی بود. او در وین متولد و بزرگ شده و به زبان چکی و آلمانی صحبت میکرد. وی قبل از عزیمت به تدریس در دانشکده اسلاوی و مطالعات اروپای شرقی (اکنون بخشی از کالج دانشگاه لندن) در سال ۱۹۳۵، ادبیات را در دانشگاه چارلز در پراگ تحصیل کرد و در بین زبان شناسان مدرسه پراگ نیز فعال بود. ولک یکی از بنیانگذاران روانشناسی موسیقی بود و در آلمان زندگی می کرد. قبل از سال ۱۹۳۹ ، ولک حدود ۶۰ مقاله را منتشر كرد كه همگی به زبان چكی نوشته شده بودند.رنه ولک افزون بر نظریهپردازی، منتقد و تاریخنگاری برجسته در عرصه مطالعات ادبی، تطبیقگری کمنظیر در عرصهی مطالعات ادبیات تطبیقی بهویژه در آمریکا نیز هست. او را پایهگذار مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی میدانند؛ مکتبی که ادبیات را پدیدهای جهانی و کلیتی در عرصهی تخیل هنری به شمار میآورد. رنه ولک برای ۲۶ سال، از سال ۱۹۴۶ تا ۱۹۷۲، رئیس کارگروه ادبیات تطبیقی دانشگاه ییل بود؛ از پایهگذاران مجلهی «ادبیات تطبیقی» و یکی از کسانی بود که در انتشار کتابنامهی ادبیات تطبیقی سهم فراوانی داشت.@tabarshenasi_ketab
