آیا کشورهای عرب خلیج فارس بازندگان اصلی تفاهم ایران و آمریکا هستند؟منال خلیل- بی بی سی عربیقسمت دوم…

آیا کشورهای عرب خلیج فارس بازندگان اصلی تفاهم ایران و آمریکا هستند؟منال خلیل- بی بی سی عربیقسمت دومتنگه هرمز؛ برگ برنده ایراندر میان بندهایی که برخی نگران‌اند به تقویت نفوذ منطقه‌ای تهران منجر شود، تنگه هرمز جایگاه ویژه‌ای دارد. ایران از این آبراه به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار در مذاکرات استفاده می‌کند؛ موضوعی که برای کشورهای خلیج فارس، که صادرات نفت و گاز آنها به درجات مختلف به این تنگه وابسته است، نگران‌کننده به شمار می‌رود.عربستان سعودی از طریق خطوط لوله و دسترسی به دریای سرخ، تا حدی می‌تواند خطرات ناشی از اختلال در تنگه هرمز را دور بزند. امارات نیز برخی گزینه‌های جایگزین از طریق فجیره در اختیار دارد. اما قطر و کویت به دلیل محدود بودن مسیرهای جایگزین صادراتی، آسیب‌پذیرتر هستند.آندریاس کریگ معتقد است تنگه هرمز همچنان حساس‌ترین و پیچیده‌ترین بخش هر توافقی از این نوع خواهد بود.به گفته او، اعطای نقش به ایران در امنیت یا مدیریت تردد دریایی می‌تواند خطرناک باشد؛ به ویژه اگر به سازوکاری غیررسمی برای دریافت عوارض یا ادعای نوعی حاکمیت بر تنگه تبدیل شود. با این حال، کشورهای خلیج فارس به باز ماندن و امن بودن این مسیر نیاز دارند. از این رو ممکن است در عرصه عمومی با هرگونه تلاش ایران برای دریافت عوارض مخالفت کنند، اما در عمل با دریافت هزینه‌های محدود و مشخص، در صورتی که در چارچوبی قانونی، با حمایت بین‌المللی و در قبال خدماتی مانند مین‌روبی، ایمنی دریایی یا مدیریت ترافیک کشتیرانی باشد، کنار بیایند.او می‌افزاید: «این وضعیت بازتاب این واقعیت است که کشورهای خلیج فارس ناچارند با جغرافیا همان‌طور که هست کنار بیایند، نه آن‌طور که آرزوی آن دارند.»اما حسن منیمنه معتقد است ایران به تنهایی کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد، بلکه در این زمینه نوعی شراکت ضمنی با عمان دارد و در نهایت مسقط نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند. او بر اهمیت همبستگی کشورهای خلیج فارس در این موضوع تاکید می‌کند.ایران و عمان هفته گذشته در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که برای دستیابی به توافقی درباره مدیریت آینده کشتیرانی در تنگه هرمز و خدمات و هزینه‌های مرتبط با آن تلاش خواهند کرد.پس از آن، مسقط اعلام کرد که با هماهنگی سازمان بین‌المللی دریانوردی، امکان استفاده از یک مسیر عبور موقت برای کشتی‌ها در تنگه هرمز را فراهم کرده است؛ اقدامی که به گفته عمان، بر اساس مسئولیت این کشور در قبال تنگه و اهمیت آن برای اقتصاد جهانی، و در چارچوب تعهد ثابتش به قوانین بین‌المللی و حقوق دریاها انجام شده است تا آزادی کشتیرانی در تنگه، بدون اعمال عوارض عبور، تضمین شود و با نتیجه رایزنی‌های آمریکا و ایران همخوان باشد.اما این موضوع در روزهای اخیر به یکی از محورهای تنش تبدیل شده است. پس از حمله به یک کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان، ایران بار دیگر بر نقش خود در مدیریت تنگه هرمز تاکید کرد و به کشورهای خلیج فارس هشدار داد در این مناقشه جانب واشنگتن را نگیرند. مقام‌های ایرانی همچنین گفته‌اند امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش ایران به عنوان یکی از کشورهای ساحلی آن تضمین نخواهد شد. این موضع در حالی مطرح شد که آمریکا و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بر آزادی کامل کشتیرانی و مخالفت با هرگونه عوارض عبور تأکید کرده‌اند و واشنگتن نیز در واکنش به حمله به کشتی، اهدافی را در ایران هدف قرار داد.واقعیت جغرافیایی حاکم بر روابط ایران و کشورهای عرب خلیج فارستفاهم ایران و آمریکا،‌ در صورت دوام، می‌تواند راه را برای تنظیم دوباره یا حتی «عادی‌سازی» روابط میان آمریکا و ایران باز کند. همین موضوع این پرسش را مطرح می‌کند که آیا اولویت‌های امنیتی کشورهای خلیج فارس دیگر در کانون توجه واشنگتن قرار نخواهد داشت و آیا این کشورها می‌توانند به آینده‌ای مبتنی بر اعتماد متقابل و حسن همجواری با ایران امیدوار باشند؟ادامه دارد ...@taghaviniaa