زنخدان حافظ در ادبیات فارسی، زنخدان جنبهی زیباییشناسی داره. در شعر حافظ، با توجه به شکل و عمق، زن…
انتشار: 2026/08/19 04:34 UTCدریافت: 2026/08/20 21:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/20 21:25 UTC
زنخدان حافظ در ادبیات فارسی، زنخدان جنبهی زیباییشناسی داره. در شعر حافظ، با توجه به شکل و عمق، زنخدان به سیب و چاه تشبیه میشه و ترکیباتی مثل سیب زنخدان و چاه زنخدان به وجود میآد. دو تا بیت زیبا از حافظ با این ترکیبات به خاطرم اومد که میخوام با شما هم در میون بذارم: مبین به سیب زنخدان که چاه در راه است کجا همی روی ای دل بدین شتاب، کجا؟ فریب سیب زنخدان رو نخور، این بعداً چاه میشه و گرفتارت میکنه. فریب سیب یادآور داستان آدم و حوا است و در ادامه هم که داره راه رو از چاه نشون میده. مصرع دوم هم که میگه آی خانوم کجا؟ کجا؟ آرومتر عاشق شو، خطر سقوط وجود داره. خلاصه که تو سیب میبینی و من چاه.البته هیچ تضمینی وجود نداره که اگر شتاب نکردید، به چاه نیفتید. شما فقط بخشی از ماجرا هستید به هر حال. این رو حافظ نگفته، خودم میگم. بیت بعدی، باز هم از حافظ عزیز: در خَمِ زلفِ تو آویخت دل از چاهِ زَنَخآه، کز چاه برون آمد و در دام افتاددل با خودش میگه که خب اشکال نداره، حالا اگر در چاه زنخدان هم گرفتار شدم، یه جوری خودم رو نجات میدم بالاخره؛ مثلاً در خم زلف میآویزم. انگار که موهاش ریسمان نجات باشه، بهش چنگ میزنم و خودم رو از چاه میکشم بیرون. اما زهی خیال خام! از چاه زنخدان نجات پیدا میکنه و در دام زلف گرفتار میشه. البته، حافظ ابیات دیگهای هم داره که زنخدان رو به کار برده باشه و هر کدوم زیبایی و لطف خاص خودش رو داره. گاهی پیام بیت با مثالهایی که زدم در تضاده. مثلاً اونجا که میگه: ای دل، اگر از چاه زنخدان به در آیی هر جا که روی، زود پشیمان به در آیی#ادبیاتدانی