چرا نباید برجام را با توافق احتمالی جدید بین ایران و آمریکا مقایسه کردبرخی از تحلیلها توافق احتمال…
انتشار: 2026/06/19 05:04 UTC
چرا نباید برجام را با توافق احتمالی جدید بین ایران و آمریکا مقایسه کردبرخی از تحلیلها توافق احتمالی امروز با جمهوری اسلامی را با برجام مقایسه میکنند، اما این مقایسه از اساس گمراهکننده است. برجام در شرایطی امضا شد که جمهوری اسلامی در اوج قدرت منطقهای خود قرار داشت؛ شبکه گسترده نیروهای نیابتی را در اختیار داشت، نفوذش در سوریه، لبنان، عراق و غزه در بالاترین سطح بود و پس از توافق نیز به منابع مالی قابل توجهی دست یافت.مهمتر از همه اینکه برجام یک توافق دائمی نبود. محدودیتهای هستهای و موشکی آن پس از چند سال به تدریج پایان مییافتند. به بیان دیگر، جمهوری اسلامی در ازای محدودیتهای موقت، فرصت تنفس اقتصادی و سیاسی به دست آورد و میتوانست پس از پایان محدودیتها با دست بازتری عمل کند.اما امروز شرایط کاملاً متفاوت است. جمهوری اسلامی بخش بزرگی از نفوذ منطقهای خود را از دست داده است. بسیاری از نیروهای نیابتی آن تضعیف شده یا از بین رفتهاند. سوریه دیگر جایگاه گذشته را ندارد، توان شبکههای وابسته به حکومت در منطقه کاهش یافته و شمار قابل توجهی از فرماندهان و چهرههای کلیدی نظامی و امنیتی از صحنه خارج شدهاند. اقتصاد کشور نیز در یکی از شکنندهترین وضعیتهای چند دهه اخیر قرار دارد.تفاوت مهم دیگر در ساختار تصمیمگیری است. در طول بیش از چهار دهه، بارها تلاشهایی برای عادیسازی رابطه ایران با غرب و آمریکا صورت گرفت؛ از دولت بازرگان تا هاشمی رفسنجانی، خاتمی، احمدینژاد و روحانی. اما هر بار این روند با مقاومت جدی در رأس هرم قدرت، مواجه شد. اکنون با کشته شدن علی خامنهای، آن مانع تاریخی که بسیاری او را اصلیترین مخالف عادیسازی روابط ایران با جهان میدانستند، دیگر در معادله حضور ندارد و همین موضوع شرایط را بهطور بنیادین تغییر داده است.از سوی دیگر، نشانههای موجود حاکی از آن است که آمریکا به دنبال تبدیل ایران به یک کشور فروپاشیده و بیثبات نیست. آنچه واشنگتن در پی آن است، بازگشت ایران به مدار اقتصاد جهانی و ایفای نقشی سازنده و قابل پیشبینی در منطقه است. این رویکرد با نگاه برخی بازیگران منطقهای مثل اسرائیل، که اولویت اصلیشان صرفاً ملاحظات امنیتی و بقای خود است، تفاوت دارد.به همین دلیل، هر توافق احتمالی آینده را باید در چارچوب واقعیتهای جدید سنجید، نه با معیارهای برجام. آن توافق محصول دوران قدرت جمهوری اسلامی بود؛ توافق جدید (سند چارچوبی MoU)، محصول دوران ضعف، فرسایش و تغییر توازن قوا خواهد بود.ضمن آنکه شکاف در داخل حکومت، زمبنه را برای ظهور نیروهای مردمی برای گذار از رژیم بیش از پیش فراهم خواهد کرد.@Tavaana_TavaanaTech






