✔️یادداشتی بر کتاب «نواختن بیوقفه» :وقتی «نواختن بیوقفه» را شروع کردم، تصور میکردم قرار است کتاب…
انتشار: 2026/06/26 11:07 UTCدریافت: 2026/08/01 00:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:10 UTC
✔️یادداشتی بر کتاب «نواختن بیوقفه» :وقتی «نواختن بیوقفه» را شروع کردم، تصور میکردم قرار است کتابی بیشتر دربارهٔ مدرسه و معلمی بخوانم؛ اما هرچه جلوتر رفتم، احساس کردم در حال خواندن کتابی دربارهٔ انسان هستم.یکی از تجربههای من در خواندن این کتاب، ملموس شدن مفاهیمی بود که پیش از این بیشتر در قالب اصطلاحات روانشناسی میشناختم. بسیاری از مفاهیمی که بارها شنیده بودم، اینجا از دل آدمها، رابطهها، اشتباهها، تردیدها و تصمیمها بیرون آمده بودند و به شکلی زنده و قابل لمس معنا پیدا میکردند. نوشتن سادهترین مسائلی که درون خود پیچیدگیهای زیادی نهفته دارد، کاری سهل ممتنع است که نویسنده به خوبی از پس آن برآمده است. در طول کتاب با نویسنده خندیدم، بغض کردم، تعجب کردم، فکر کردم و گاهی خودم را جای معلم و گاهی جای دانشآموز گذاشتم. این جابهجایی مداومِ زاویه دید برای من یکی از ویژگیهای ارزشمند کتاب بود. انگار کتاب مدام یادآوری میکرد که پشت هر رفتار، احساسی هست و پشت هر احساس، نیازی.با خواندن کتاب رفته رفته متوجه شدم علاوه بر مفاهیم، آدمها را نیز به خاطر سپردهام. سلمان را، ر.م را، پسرک مهاجر ترکزبان را، دانشآموزی که زیر بار احساس ناتوانی خم شده بود، کریمی را که هنوز با یادآوری «خدا نکشتت کریمی، این چی بود گفتی پسر!» لبخند روی صورتم میآید. برایم جالب بود که شخصیتهای کتاب صرفاً مثالهایی برای توضیح یک مفهوم نبودند؛ کمکم به آدمهایی تبدیل شدند که دغدغهها، ترسها، امیدها و حتی شوخیهایشان در ذهنم ماند. نگاه معلم نیز برایم مورد توجه بود؛ معلمی که هر بار میکوشید راهی متناسب با همان آدم و همان موقعیت پیدا کند، نه نسخهای یکسان برای همه.شاید به همین دلیل است که هنگام خواندن بعضی فصلها فقط ناظر نبودم. کنار بعضی دانشآموزان نشستم، برای بعضیهایشان نگران شدم، گاهی دلم میخواست به آن نوجوان مضطرب بگویم که از پسش برمیآید و گاهی از خودم میپرسیدم اگر جای معلم بودم و آن دانشآموز میگفت: «پول میگیرین، وظیفتونه همین کارارو سر کلاس بکنید»، چه واکنشی نشان میدادم. یا در موقعیتهای مشابه، میان قانون و رابطه، اقتدار و مهربانی، قاطعیت و انعطاف، چه تصمیمی میگرفتم؟از نکاتی که برایم لذتبخش بود این بود که کتاب مرا فقط به همدلی وادار نکرد، بلکه مدام وارد گفتوگویم کرد. بعضی جاها کاملاً با نویسنده موافق بودم، بعضی جاها مقاومت میکردم، بعضی جاها پرسشهای تازهای برایم شکل میگرفت. به گمانم این نشانه یک کتاب زنده است؛ کتابی که صرفاً خوانده نمیشود، بلکه با خواننده ارتباط برقرار میکند.ویژگی جالب دیگر کتاب این بود که تقریباً هر فصل از من دعوت میکرد چیزی را در خودم پیدا کنم. از احترام و صمیمیت، از مرزها، از قهرمانسازی، از نگاه انتقادی، از درماندگی آموختهشده، از حسرت، از امیدواری، از دیدن رنج پشت رفتارها. گویی کتاب بیش از آنکه درباره دانشآموزان باشد، درباره خودِ من است و لنز دوربین را آرامآرام به سمت خواننده برمیگرداند.آنچه در ذهنم ماند، فارغ از خاطرات مدرسه، نوع نگاه معلم به آدمها بود. نگاهی که سعی میکرد انسانها را پیش از قضاوت کردن، بفهمد. نگاهی که میان اقتدار و زورگویی تفاوت میگذاشت، میان احترام و صمیمیت مرز قائل بود، میان خوشبینی و امیدواری فرق میدید و میدانست هر رابطهای، حتی صمیمیترین رابطهها، به مرزهای روشن نیاز دارد.در بسیاری از فصلها به توانایی نویسنده در پیدا کردن راهحلهای خوب و کافی برای آدمهای مختلف غبطه خوردم. از خودم پرسیدم چگونه معلمی که هنوز روانشناسی نخوانده است، تا این اندازه ظرافتهای انسانی را میبیند و برای هر دانشآموز، متناسب با شخصیت و موقعیتش، راهی متفاوت پیدا میکند.این نگاه از کجا آمده بود؟ از مطالعه و جست و جو، از تجربه، از مشاهده، از شهود یا ترکیبی از همه اینها؟نکته دیگری که با خواندن کتاب برایم پررنگ شد این بود که میتوان انسانها را کمتر سیاه و سفید دید. از قهرمان سازی عبور کرد و آدمهای معمولی را دوست داشت. آدمهایی که با وجود ضعفها و محدودیتهایشان، همچنان تلاش میکنند کمی بهتر باشند. به گمانم کتاب نیز دربارهیِ همین آدمهای معمولی امّا واقعی است.«نواختن بیوقفه» بیش از آنکه کتابی دربارهٔ آموزش باشد، کتابی دربارهٔ توجه بود؛ توجه به دیگری، توجه به خود، توجه به آنچه پشت رفتارها پنهان میشود و توجه به امیدی که حتی در دل ناکامیها میتواند زنده بماند.«نواختن بیوقفه» در تجربه من، همان لحظاتی بود که لنز دوربین آرام آرام از روی جهان برداشته شد و به سمت خودم برگشت.افسانه مهریپنجمین روز از تیرماهسال ۱۴۰۵
پستهای تلگرام — تجربه بودن | محمود مقدّسی
.▫️بشقابِ بیمرزیبشقاب غذای من مرز من است. نه میخواهم کسی بیاجازه چیزی از آن بردارد و نه کسی از روی مهر و بیاجازه چیزی به آن اضافه کند. نمیخواهم کسی برایم غذای بیشتری بریزد. نمیخواهم کسی بگوید که نمیفهمم چقدر باید بخورم، چرا از فلان چیز کم خوردم یا چرا فلان چیز را میخورم. بشقاب غذای من از اولین مرزهای من است. بشقاب غذا از اولین جاهایی است که در خانه یاد میگیرم دیگری حق دارد یا ندارد که بیاجازه و حتی از روی محبت از مرزهای من عبور کند. بشقاب غذا جایی است که بسیاری از ما با آن بیمرز بودن، بدیِ مرز داشتن و ناتوانی در نه گفتن را آموختهایم. این مفاهیمِ عجیبِ لطف و تعارف، این نههای شنیده نشده و بهرسمیت شناختهنشده، این محبّتهای مرزشکنِ ظاهراً بیهزینه، این من دوستت دارم پس حق دارم هرکجای زندگیات که خواستم حضور داشته باشمها، این من خیرت را میخواهم و بهتر از تو میدانمها، این پدر و مادر را به بهای رنجیدنِ مدام خود نرنجاندنها، این ناراحت نشو که فلانی نرنجدها، این لبخندهای زورکی برای خوشآمدن دیگری از نوزادی تا بررگسالی، این به احساس و عواطف و عقل خود شک کردنها، این نه گفتن را گناه و مرز داشتن را بیحترامی دانستنها، این حتی مالک بدن خود نبودنها، این همه مرز نیاموختنهای پرهزینه، همه اینها از خانه، از سفره غذا، از لباس و از بدن در کودکی آغاز میشوند و به همه جا، به بدن و ذهن در بزرگسالی، به وقت و عمر، به کار و روابط و پول و هر مرز و حریم دیگری کشیده میشوند. عاقبتش هم خیلی وقتها میشود اضطراب و خشم و شرم. چه کسی فکرش را میکند که بخش زیادی از اضطراب در بزرگسالی از همان سفره و بشقابِ غذا آغاز شده باشد. باید به پشت مرزها برگشت. باید پاسِ ظرف غذا و تن و لبخندهای خود را داشت. باید آزادی و مرز داشتن (که واقعاً با خودخواهی و ندیدن دیگری فرق دارد) را از کوچکترین چیزها آغاز کنیم. باید بتوانیم نه بگوییم، اول به لقمههای غذا و بعد به لقمههای اجبار در همه جا. پس زنده باد بشقاب غذای من وقتی که تنها خودم برای آن تصمیم میگیرم. @TheWorldasISee
.▫️بِگو تا بفهمیم و آرام شویگاهی بزرگترین همدلی، پرسیدن سوالی است که به دیگری امکان ابراز کردن و فهمیدن خودش را میدهد. میگویی این روزها نمیتوانم کنار رنجِ کسی بایستم. میگویی نمیدانم وقتی کسی از رنجش میگوید چه کار باید بکنم و چطور آرامش کنم. میگویم از او سوال بپرس؛ نه پرسیدنِ کنجکاوانه، نه پرسیدنِ فارغدلانه، که پرسیدنِ همدلانه: کدام بخش این ماجرا برایت از همه سختتر است؟ کدام قسمتِ آن را بیش از همه تنها تحمل میکنی؟ وقتی از این رنج حرف میزنی، دوست داری فقط گوش کنم یا دلت میخواهد با هم کاری برایش بکنیم؟ در این لحظه بیش از همه به چه چیزی احتیاج داری؟ از چه چیزی میترسی؟ چه چیزی در این اتفاق بیشتر از خودِ آن به تو آسیب زده؟ وقتی این اتفاق افتاد، دربارهی خودت چه فکری کردی؟ این رنج تو را به یاد کدام تجربهی قدیمیتر انداخته؟ چه چیزی را از دست دادهای که شاید دیگران حتی متوجهِ از دسترفتنش هم نشدهاند؟ کدام بخشِ تو در این ماجرا بیشتر زخمی شده؟ چیزی هست که بابتش خودت را سرزنش میکنی؟ اگر قرار نبود خودت را قوی نشان بدهی، چه میگفتی؟ دوست داشتی در آن لحظه چه کسی چه کاری برایت میکرد؟ آیا جایی در این رنج هست که خودت هم هنوز آن را نمیفهمی؟و شاید گاهی همدلانهترین پرسش این باشد:«میخواهی بیشتر برایم بگویی؟» پرسشی که دیگری را وادار به پاسخدادن نمیکند؛ فقط دری را باز میگذارد. پرسشی که نمیخواهد زود به نتیجه برسد، مسئله را حل کند یا رنج را به درسی امیدوارکننده تبدیل کند. پرسشی که میگوید: من هنوز اینجا هستم؛ عجلهای برای بیرون آمدن از این گفتوگو ندارم و آنچه در تو میگذرد، برایم ارزش شنیدن دارد.پانوشت: البته میدانم که پرسیدن این سوالات و شنیدن پاسخهایشان شجاعت میخواهد. اصلاً خیلی وقتها برای همین است که ناخودآگاه حرفهای امیدوارانه یا تسلیبخش میزنیم تا بحث جمع شود و با احساسات سخت و سنگین دیگری روبرو نشویم. @TheWorldasISee
.▫️مشتِ خالی اضطراب اضطراب نمیپرسد چه چیزی برایم بهتر است یا چه کار باید بکنم. اضطراب تنها یک دغدغه دارد: چطور میتوانم فوراً از این شرایط خلاص شوم. برای همین است آن همه انکار و اجتناب و کار دیگری کردن. برای همین است آن همه کار و حرفِ تکانشیِ هزینهساز. برای همین است آن همه به تعویق انداختن و بدهیِ روانی بزرگتر برای آینده ساختن. ذهن در اضطراب سوالِ درست نمیپرسد و پاسخ درستی هم نمیگیرد. اضطراب از کارِ درست، از خوشبختی و صمیمیت و از امنیت نمیپرسد. اضطراب تنها در پیِ خلاصی است و از گریز میپرسد. اضطراب میگوید بیا همین حالا خلاص شویم، آینده هرچه که شد. بیا حالا آرام شو هر بهایی که داشت، بیا همین لحظه تصمیم بگیر، هر اتفاقی که افتاد.گاهی دلم میخواهد میتوانستم مشتِ همه اضطرابهای آدمها را برایشان باز کنم و بگویم ببینید خیلی وقتها آن چیزی که فکر میکنید نیست، ببینید خطری وجود ندارد، ببینید آن همه سر و صدا برای هیچ بود. ببینید چطور هراسِ تکرار گذشته و نشدنِ خواسته آینده پریشانمان میکند. ببینید گاهی چطور صبر و مواجهه به جای فرار، اوضاع را بهتر و این آژیر را خاموش می کند. امّا نمیشود. آدم بقا میخواهد، اضطراب آژیر خطر برای بقاست و این جهان گذشته و اکنونش در بلاست. ذهن آدم هم که پر از خاطره آسیب و فکرهای بیراه و آموختههای خطاست. برای همین است که زور هیچ کس به این همه اضطرابِ بیپیامِ پر سر و صدای برآمده از گذشتهی پر آسیب و اکنونِ پر التهاب و درونِ پر تمنّای ناکامِ ما نمیرسد. و برای همین است که صدای اضطراب بلند میماند و خوشبختی در این همهمه هراسآلود گم میشود.@TheWorldasISee
.▫️پیدا کردنِ نقشه هیجانی(نقشه شخصی غم، اضطراب، خشم و ...)بخشی از کلاسِ روانشناسی اضطرابمدرّس: محمود مقدّسیتیر ۱۴۰۵@TheWorldasISee
✍ دنیای عجیب یک پنگوئن می گویند بیشتر از بیست سال است که مسؤول کتابخانه دانشکده است. از وقتی که دچار یک بیماری عصبی لاعلاج شده اما، اوقاتش را بیشتر با قدم زدن لابلای اتومبیل های پارک شده در حیاط دانشکده می گذراند. تقریباً همیشه آنجا او را می بینی که در حال سیگار کشیدن است. بدنش خمیده و تکیده است. لبخند تلخی روی لبانش خشک شده و چشم هایش درمانده و کم فروغ اند. راه رفتنش روز به روز بیشتر شبیه راه رفتن پنگوئن ها می شود و این باعث می شود که حرکاتش لابلای ماشین ها از فاصله دور، حتی از پشت پنجره های طبقات بالای ساختمان قابل تشخیص باشد. بار اولی که سعی کردم به او نزدیک شوم و بار تنهاییش را اندکی سبک کنم واکنش سردی نشان داد. شاید دلیلش این بود که سوالاتم بیش از اندازه کلیشه ای بودند. به هر حال بیمار شدن در جایی مثل کشور ما یکی از سختی هایش این است که از صبح تا شب باید سوال های تکراری بشنوی و جواب های تکراری بدهی.چند روز بعد اما خودش پیشقدم شد و باب صحبتی کاملاً متفاوت را گشود. داشتم بسمت ماشین می رفتم که دیدم روی جدول سیمانی پارکینگ نشسته است. سیگاری از دور به من تعارف کرد. رفتم جلو و گفتم ممنون، مدتی است نمی کشم. کنارش نشستم و بدون اینکه دوباره سوالات کلیشه ای بپرسم همانطور در سکوت کنارش ماندم. بعد از حدود یک دقیقه همانطور که به زمین خیره بود سکوت را شکست و گفت: «ما زنده ها از مرگ چی می فهمیم؟! فکر می کنیم مرگ یعنی کفن و دفن و مسجد و سیاه پوشیدن و تسلیت گفتن و این جور چیزاست. مرگ رو از چشم بازمونده ها می فهمیم. مرگ رو از چشم زنده ها می فهمیم. حتی وقتی به مرگ خودمون فکر می کنیم باز از چشم اونایی که بعد از ما زنده اند بهش نگاه می کنیم».پرسیدم: «خب، مرگ چیه بنظر تو؟» چند لحظه سکوت کرد و بعد برگشت به سمت من و با لحنی مطمئن جواب داد: «مرگ شبیه هیچ چیزی نیست. کلاً چیز دیگه ای است. متوجهی؟ یه چیز دیگه!»آرش موسوی@TheWorldasISee
روی دسکتاپ کامپیوتر اتاق کارم عکس سیاه و سفیدی از یک دختر بچه قرار دارد که در حال تاب خوردن است. بدن دخترک در این لحظه در وضعیتی نزدیک به زاویه 180 درجه نسبت به سطح زمین قرار گرفته و موهایش در باد رهاست. اسم عکاس یادم نیست اما یادم هست که عنوان عکس این است: شادی! یادم هست که روزهای اول بشدت مجذوب این عکس شده بودم و هر روز چند دقیقه به تصویر روی دسکتاپ زل می زدم و غرق در لذت و آزادی می شدم. اما الان ماه هاست که واقعاً تصویر دخترک را ندیده ام! عکس البته هنوز آنجاست اما من هر روز بمحض بالا آمدن ویندوز بشکل خودکار بسراغ فایل های سمت راست دسکتاپ می روم که هر کدامشان از کاری حکایت می کنند؛ کارهایی که باید سریعاً انجامشان بدهم. باید اعتراف کنم که این روزها دلم برای دخترک و حقیقتی که در گیسوانش جاری است تنگ می شود. دلم برای شادی، برای آزادی تنگ می شود. برای چیزی که همیشه و هر روز و هر لحظه روبرویم قرار می گیرد و من نمی بینمش، دلم تنگ می شود!آرش موسوی yon.ir/Zfmek