طرح وان چه بود؟✍ طرح وان در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ توسط سعید جلیلی ارائه شد. اخیرا نیز ط…

طرح وان چه بود؟✍ طرح وان در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ توسط سعید جلیلی ارائه شد. اخیرا نیز طرح اختصاص بنزین به هر کد ملی توسط سقاب «معاون رییس‌جمهور» و برخی نمایندگان مجلس مطرح شد که البته مشخص نیست چه قیمتی برای فروش بنزین مازاد توسط خانوارها در نظر گرفته شده است.فارغ از نقد و بررسی طرح وان و پیشنهادات دولت، در این یادداشت به توضیح طرح وان و تفاوتش با طرح مشابه پرداخته می‌شود.۱. یک طرح اولیه با عنوان «وان» در حوزه انرژی در سال ۹۸ به کارگروه‌های دولت سایه ارائه شد که مورد بررسی قرار گرفت.در آن طرح به هر خانوار مقدار معینی وان تعلق می‌گرفت که می‌توانست با آن به تأمین حامل‌های انرژی بپردازد.فرض کنید به یک خانوار ۴ نفره ۵۰۰ وان اختصاص یابد و با هر وان یک لیتر بنزین یا یک متر مکعب گاز خانگی یا یک کیلووات برق با قیمت مشخص خرید. مثلا با تصور قیمت ۱۰۰۰ تومانی برای هر لیتر بنزین، برای خرید ۵۰ لیتر باید ۵۰ وان و ۵۰ هزار تومان پول داد.اگر خانواری وان مازاد داشت به هر کسی که نیاز داشت، می‌توانست آن را بفروشد.۲. نگاه‌های مختلفی در خصوص چگونگی قیمت وان در بازار مربوطه در سال‌های گذشته در جلسات کارشناسی دولت سایه وجود داشت از قیمت توافقی بین خریدار تا فروشنده تا گذاشتن سقف قیمت برای فروش.در آخرین جمع‌بندی که حاصل شد و در انتخابات ۱۴۰۳ نیز توسط جلیلی و نمایندگان اقتصادی وی مطرح شد قیمت فروش وان به صورت دستوری مشخص می‌شد و با سازوکار بازار انتخاب نمی‌شد. در چنین سازوکاری قیمت اصلا تغییر نمی‌کرد و صرفا توزیع یارانه تغییر می‌کرد و عادلانه تر می‌شد.برای سادگی طرح نهایی، فرض شود که بنزین تنها حامل انرژی در طرح وان باشد. اگر سهمیه هر فرد ۳۰ لیتر می‌شد ۳۰ واحد وان اختصاص می‌یافت که با آن می‌توان بنزین ۱۵۰۰ تومانی خرید. اگر فردی قصد فروش وان را داشت می‌توانست هر وان را به قیمت ۱۵۰۰ تومان بفروشد که قیمت نهایی بنزین برای خریدار وان ۳۰۰۰ تومان می‌شد. ۱۵۰۰ تومان قیمت وان و ۱۵۰۰ تومان پول بنزین است.درواقع به جای آنکه به هر خودرو مقداری بنزین ۱۵۰۰ تومانی اختصاص بیابد و مازاد آن با قیمت ۳۰۰۰ هزار تومان توسط دولت فروخته می‌شد به هر کد ملی حجمی بنزین ۱۵۰۰ تومانی تعلق می‌گرفت و اگر قصد فروش داشتند ۳۰۰۰ تومان می‌فروختند.۳. لذا طرح وان دو تفاوت با طرح اختصاص بنزین به هر کد ملی و فروش قیمت بنزین مازاد با سازوکار بازار دارد:اولاً انرژی مازاد را به هر قیمتی نمیتوان فروخت. قیمت نهایی خرید انرژی «مجموع قیمت وان و قیمت پایه انرژی» تغییری با گران ترین قیمت انرژی در شرایط قبل از اجرای طرح وان نداشت.تغییر قیمت وان در سالهای بعد نیز با توجه به نرخ افزایش دستمزد و تورم در نظر گرفته شد. ثانیاً دربرگیرنده یک سبد از انرژی بود و صرفاً شامل بنزین نمی‌شد. برای مثال خانوار می‌توانست با صرفه‌جویی در مصرف برق و گاز، وان ذخیره کند تا بتواند بنزین بیشتری استفاده کند.