اَریان به جای ایران از کجا میآید؟مرحوم دکتر کیا در کتاب آریامهر دو روایت از حمزۀ اصفهانی و مسعودی…
انتشار: 2026/07/04 17:13 UTC
اَریان به جای ایران از کجا میآید؟مرحوم دکتر کیا در کتاب آریامهر دو روایت از حمزۀ اصفهانی و مسعودی نقل کرده که در آنها نام مملکت ما اَریان (به زبر حرف اوّل، نه آریان کذایی به مَد) است. در سالهای جدید که نسخهای کاملتر از مختصر کتاب بلدان ابن فقیه همدانی منتشر شد یک سند دیگر نیز به اسناد ما اضافه شد. ما در همین یادداشتها و در چاپ جدید چهل گفتار از این شاهد نیز به اختصار یاد کردهایم (ص ۳۴۶ چهل گفتار). در این چاپ جدید جوابی مختصر نیز به این پرسش دادهایم که این صورت از نام مملکت ما از کجا میآید و آن این بود که چون ابن فقیه اهل فهله بوده و حمزه نیز به یک معنی اهل فهله به شمار میآمده (دربارۀ حدود فهله دقیقترین اطّلاعات در کتاب ارجمند فهلویّات آقای دکتر فیروزبخش، صفحات ۲۵ تا ۳۲، آمده)، این دو دانشمند صورتی از کلمه را به کار بردهاند که هنوز در فهله رایج بوده است (ص ۳۳۵ چهل گفتار). چون میدانیم که نام مملکت ما در زبان پهلوانی یا پهلوی اشکانی نیز اَریان بوده و زبان فهله قرابت بسیار با پهلوانی داشته، اگر خود شعبهای از او نبوده، پس گویا توجیهی بهتر از آنچه گفته شد برای نام اَریان در روایت این دو تن نمیتوان یافت. منبع گفتۀ مسعودی عرب نیز بایست روایتی از همان نواحی باشد. پس میتوان گفت که اَریان شکل «فهلوی» نام ایران است.کتاب چهل گفتار به چاپ سپرده شده بود که در کتاب استادانۀ دفتر فهلوی از آقای دکتر محمّدی نیز همین را خواندم. ایشان نیز به ایجازی که معهود شخص ایشان است به همین نتیجه رسیدهاند و این موجب دلگرمی نویسندۀ حاضر است.


