مهاجرت و حمله کردها به آذربایجان تاریخی( آذربایجانغربی فعلی) و مهاجرت آنها به ایران(۱۰)- کردها (۱۳۶…

مهاجرت و حمله کردها به آذربایجان تاریخی( آذربایجانغربی فعلی) و مهاجرت آنها به ایران(۱۰)- کردها (۱۳۶۹)(۱)در واپسین ماه های سال ۱۳۶۹ در کشور عراق تحولاتی در حال روی دادن بود که ابعاد و پیامدهایش به زودی از مرزهای آن کشور فراتر رفته و شکل منطقه ای و حتی جهانی به خود می گرفت.«صدام حسین» پس از تهاجم به «کویت» با واکنش غیر منتظره ای کشورهای غربی مواجه شد که نظم نوین جهانی پس از فروپاشی «اتحاد جماهیر شوروی» دست بازی برای تعقیب منافع خود یافته بودند.در اسفند ماه ۱۳۶۹ هم پیمانان، ارتش شکست خورده ای عراق را از کویت بیرون راندند. پس از این واقعه شیعیان در جنوب و کردها در شمال از شهر کوچک «رانیه» سر به شورش برداشتند. چندی بعد شهر نفت خیز «کرکوک» نیز بعد از نبردی سخت که به بهای سه هزار کشته تمام شد، به تصرف کردها در آمد(رندل، ۱۳۸۳: ۵۳)پیروزی کردها چندان نپایید. نیروهای طرفدار صدام به زودی تجدید قوا کرده صرفا برای اعاده سیطره بر مناطق کردنشین به همراه تسلیحات و تجهیزات کامل و هلیکوپتر با همراه کردن «گارد ریاست جمهوری» که بهترین و مخوف‌ترین واحد نظامی عراق بود در تاریخ ۸ فروردین ۱۳۷۰ به طرف شمال و شهر کرکوک رسیدند.۸ فروردین کرکوک را آزاد کرده به قتل عام گسترده مردم کرد و ترکمان «کرکوک» و «توزخورماتو» مبادرت کردند.(مک داول، ۱۳۸۳: ۵۸۴)ترس و هراس رفتار نیروهای صدام در کرکوک به سرعت در مناطق کرد نشین پخش شد. به گونه ای که در اندک زمانی،  همه ای ساکنان این مناطق دسته جمعی خانه و کاشانه خود را ترک کرده به مرزهای کوهستانی کشورهای ایران و ترکیه پناه بردند. در ۱۴ فروردین با انتشار اخباری مبنی بر شکست نیروهای جبهه ی کردستانی و حرکت نیروهای عراقی به سمت اربیل، سلیمانیه و دهوک موج عظیم آوارگان در صفوف طولانی، به سمت مرزهای ایران و ترکیه به حرکت در آمد.(ابرار، ۱۴ فروردین ۱۳۷۰: ۲)منطقه «بادینان» و شهر «دهوک» که نزدیکی مرز ترکیه قرار دارد، مردم به سمت ترکیه می رفتند. اما اکثر آوارگان شهرهای بزرگی مانند سلیمانیه، اربیل و کرکوک به سمت ایران(آذربایجانغربی) بود. مسیر اصلی آوارگان در اربیل جاده «هامیلتون» بود که از اربیل و «راوندز» تا «مرز حاجی عمران» امتداد دارد و به شهرستان «پیرانشهر» منتهی می شود. اما به دلیل ازدهام بیش از حد این مسیر، عده ای زیادی از راههای دیگر مانند مسیر «رانیه-قلادزی-سردشت» استفاده میکردند.در ۱۶ فروردین فرماندار پیرانشهر با اعلام ۷۰ هزار نفر ورود به استان آذربایجانغربی افزود« سرما و کمبود امکانات بهداشتی در آن سوی مرز بسیاری از آوارگان را که در صفوف ۸۵ کیلومتری قرار داشتند، پراکنده ساخته و آوارگان که جمعیت آنها میلیونی است در مناطق کوهستانی پخش شده اند( اطلاعات، ۱۷ فروردین ۱۳۷۰: ۱۳)در ۱۷ فروردین «حجت الاسلام نوری»، وزیر کشور اعلام کرد« تا صبح امروز ۳۵۰ هزار نفر به ایران پناهنده شده اند و تخمین زده میشود این رقم در چند روز آینده به بیش از یک میلیون نفر برسد»(اطلاعات، ۱۷ فروردین ۱۳۷۰)در ۲۶ فروردین، هنگامی که ورود آوارگان جدید هنوز در اوج خود بود. اعلام شد که تنها در استان کردستان ۷۰ هزار نفر برای درمان به مراکز درمانی مراجعه کرده اند.(اطلاعات، ۱۳۷۰: ۱۳)وزیر بهداشت ایران اعلام کرد که در استانهای آذربایجانغربی، کرمانشاه و کردستان و در برخی از شهرها تا ۸۰ درصد ظرفیت بیمارستانها به آوارگان اختصاص یافته است(بهکام، ۱۰ اردیبهشت ۱۳۷۰: ۸)آوارگان پس از عبور از مرز به شهرهای کرد نشین سرازیر میشدند. تعداد و ترکیب جمعیتی بیشتر آنها چندین برابر شده بود. برای مثال سردشت قبل از ورود آوارگان جدید دارای ۲۰ هزار نفر جمعیت بود، طی چند روز به ۱۵۰ هزار نفر رسید. پیرانشهر نیز با جمعیتی ۳۰ هزار نفری، بیش از ۱۰۰هزار نفر را در خود جای داده بود(refuges, may 1991/ 9)با وجود کاهش افرادی که روزانه وارد ایران میشدند، اما تا تیر ماه تعداد کل پناهندگان کرد در ایران روند رو به رشدی داشته است.(بهکام)ورود میلیونی پناهندگان کرد، ایران را در اندک زمانی به کشوری دارای بیشترین جمعیت پناهنده در جهان تبدیل کرد. پیش از این هم ایران در دهه ای ۸۰ میلادی سیل مهاجرین افغان را تجربه کرده بود. ولی ورود آوارگان کرد عراقی به لحاظ تعداد، سرعت رشد و شرایط ویژه بی سابقه بود(refuges,may 1991/6)ایران در برابر این بحران سیاست درهای باز را پیش گرفت.مقامات دولتی در تهران اعلام کردند که روزانه حدود ۱۰ میلیون دلار برای تأمین حداقل نیازهای پناهندگان صرف میکنند، اما با توجه به ابعاد بسیار گسترده ای بحران، خواستار کمکهای بین المللی شدند (refuges, may 1991/ 6)رحیم عباسی@yekansasi98