🔵 نروژ؛ کشوری که آینده را پیش‌خور نکرد*نشر: گاهنامه مدیر■سال ۱۹۶۹، خبر کشف میدان عظیم نفتی «اکوفیسک…

🔵 نروژ؛ کشوری که آینده را پیش‌خور نکرد*نشر: گاهنامه مدیر■سال ۱۹۶۹، خبر کشف میدان عظیم نفتی «اکوفیسک» در دریای شمال، نروژ را در آستانه تحولی بزرگ قرار داد. برای بسیاری از کشورها، چنین کشفی به معنای آغاز دوره‌ای از درآمدهای سرشار و هزینه‌کرد گسترده بود، اما نروژی‌ها پرسش دیگری را پیش کشیدند: این ثروت متعلق به چه کسی است؛ مردم امروز یا نسل‌های آینده؟□پاسخ آنان، مسیر تاریخ این کشور را تغییر داد. درآمدهای نفتی به جای آنکه صرف هزینه‌های جاری شود، در صندوقی سرمایه‌گذاری شد که امروز با ارزشی بیش از دو تریلیون دلار، بزرگ‌ترین صندوق ثروت ملی جهان به شمار می‌رود. دولت تنها بخش محدودی از سود سالانه این صندوق را وارد بودجه می‌کند و اصل سرمایه را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کند. این تصمیم، نمونه‌ای کم‌نظیر از آینده‌نگری در حکمرانی است.●اما هرچه بیشتر درباره نروژ مطالعه می‌کنم، بیشتر به این نتیجه می‌رسم که راز موفقیت این کشور را نباید در چاه‌های نفت جست‌وجو کرد. اگر نفت به‌تنهایی توسعه می‌آورد، بسیاری از کشورهای نفت‌خیز امروز باید در صدر شاخص‌های جهانی قرار می‌داشتند. آنچه نروژ را متمایز کرده، کیفیت نهادها، فرهنگ عمومی و شیوه حکمرانی آن است.○در ادبیات اقتصاد توسعه، از پدیده‌ای به نام «نفرین منابع» سخن گفته می‌شود؛ وضعیتی که در آن، درآمدهای سرشار حاصل از منابع طبیعی به فساد، وابستگی و تضعیف تولید منجر می‌شود. نروژ یکی از معدود کشورهایی است که توانسته از این دام بگریزد. این موفقیت، بیش از آنکه اقتصادی باشد، نهادی و فرهنگی است.■اگر بخواهم تنها یک ویژگی را برای توصیف جامعه نروژ انتخاب کنم، آن واژه «اعتماد» است. اعتماد میان مردم، اعتماد به قانون و اعتماد به نهادهای عمومی، سرمایه‌ای است که در هیچ ترازنامه مالی ثبت نمی‌شود، اما ارزش آن از بسیاری از منابع طبیعی بیشتر است. پژوهش‌های علوم اجتماعی بارها نشان داده‌اند که جوامع برخوردار از سرمایه اجتماعی بالا، هزینه‌های مبادله، نظارت و فساد کمتری دارند و زمینه مساعدتری برای رشد اقتصادی و نوآوری فراهم می‌کنند.□در فرهنگ نروژ، فروتنی نیز جایگاهی ویژه دارد. مفهوم شناخته‌شده یانته‌لوون (Janteloven)، هرچند یک قانون رسمی نیست، اما مردم را به پرهیز از خودنمایی، احترام به دیگران و احساس برابری دعوت می‌کند. در کنار آن، مفهوم فریلوفتس‌لیو (Friluftsliv) یا «زندگی در دل طبیعت»، نشان می‌دهد که ارتباط با طبیعت برای نروژی‌ها صرفاً یک تفریح نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی آنان است. شاید به همین دلیل، حفاظت از محیط‌زیست در این کشور پیش از آنکه یک سیاست دولتی باشد، یک ارزش اجتماعی است.●همین فرهنگ، بر سیاست‌گذاری عمومی نیز اثر گذاشته است. دولت نروژ سال‌هاست که توسعه را فقط رشد اقتصادی نمی‌داند. سرمایه‌گذاری در آموزش، پژوهش، نوآوری، سلامت، خدمات عمومی، دولت دیجیتال، انرژی‌های تجدیدپذیر و اقتصاد دانش‌بنیان، ستون‌های اصلی برنامه‌های توسعه این کشور را تشکیل می‌دهد. در سال‌های اخیر نیز نروژ با سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، فناوری‌های دریایی، امنیت سایبری و اقتصاد سبز، خود را برای دوران پس از نفت آماده می‌کند.○نتیجه این رویکرد را می‌توان در شاخص‌های معتبر جهانی مشاهده کرد. نروژ طی سال‌های متمادی در میان برترین کشورهای جهان در شاخص توسعه انسانی برنامه توسعه سازمان ملل قرار داشته است؛ شاخصی که سلامت، آموزش و درآمد را به‌طور هم‌زمان می‌سنجد. این کشور همچنین در شاخص ادراک فساد سازمان شفافیت بین‌الملل، شاخص حکومت قانون، شاخص دموکراسی واحد اطلاعات اکونومیست و گزارش جهانی شادی، همواره در زمره کشورهای پیشرو جهان قرار دارد. تکرار این موفقیت در شاخص‌های گوناگون، نشان می‌دهد که توسعه نروژ حاصل یک موفقیت مقطعی نیست، بلکه نتیجه دهه‌ها ثبات در سیاست‌گذاری، شفافیت، انضباط مالی و اعتماد عمومی است.■البته نروژ نیز کشوری بی‌چالش نیست. سالمند شدن جمعیت، کاهش وابستگی به نفت، رقابت در اقتصاد دانش‌بنیان و گذار به اقتصاد کم‌کربن، از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی این کشور است. تفاوت در آنجاست که نروژی‌ها معمولاً پیش از آنکه بحران‌ها فرا برسند، برای آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کنند. آینده، در این کشور موضوعی برای حدس زدن نیست؛ موضوعی برای ساختن است.□به گمان من، مهم‌ترین درس نروژ برای سایر کشورها این نیست که چگونه ثروتمند شویم، بلکه این است که چگونه ثروت را به توسعه تبدیل کنیم. منابع طبیعی می‌توانند فرصت باشند، اما بدون حکمرانی خوب، شفافیت، قانون‌مداری و سرمایه اجتماعی، همین منابع می‌توانند به مانعی برای پیشرفت تبدیل شوند.▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️▫️@zamenjannews