پنجم ژوئیه، زادروز Clara Zetkin است؛ زنی که نامش فقط به «روز جهانی زن» گره نخورده، بلکه به یکی از ر…
انتشار: 2026/07/05 08:54 UTC
پنجم ژوئیه، زادروز Clara Zetkin است؛ زنی که نامش فقط به «روز جهانی زن» گره نخورده، بلکه به یکی از رادیکالترین تلاشها برای پیوند دادن مبارزهٔ زنان با مبارزهٔ طبقاتی و ضدجنگ در اروپا وصل است. کلارا در سال ۱۸۵۷ در ایالت زاکسن آلمان به دنیا آمد. مادرش معلم…پنجم ژوئیه، زادروز Clara Zetkin است؛ زنی که نامش فقط به «روز جهانی زن» گره نخورده، بلکه به یکی از رادیکالترین تلاشها برای پیوند دادن مبارزهٔ زنان با مبارزهٔ طبقاتی و ضدجنگ در اروپا وصل است. تاریخ معمولا آدمها را یا قدیس میکند یا هیولا. کلارا زتکین خوشبختانه آنقدر پیچیده بود که در هیچکدام جا نشود.زندگی شخصی؛ زنی که علیه عرف زمانهاش زندگی کردکلارا زتکین با نام «کلارا آیسنر» در سال ۱۸۵۷ در ایالت زاکسن آلمان به دنیا آمد. مادرش معلم و از زنان تحصیلکردهٔ زمان خود بود و همین فضای خانوادگی روی شکلگیری نگاه سیاسی او تأثیر جدی گذاشت. او در جوانی وارد حلقههای سوسیالیستی شد؛ انتخابی که در آلمانِ بیسمارک تقریبا معادل دعوتنامهای برای تعقیب پلیسی بود. او با یک انقلابی روس به نام «اوسیپ زتکین» زندگی مشترک داشت، بدون آنکه ازدواج رسمی کلیسایی داشته باشند؛ کاری که در قرن نوزدهم برای یک زن رسوایی اجتماعی محسوب میشد. دو فرزند داشت و پس از مرگ اوسیپ، نام خانوادگی «زتکین» را نگه داشت. سالهایی را در تبعید، در سوئیس و پاریس گذراند؛ همزمان هم روزنامهنگار بود، هم مترجم، هم فعال سیاسی. دوستی و همکاری سیاسی او با Rosa Luxemburg از مهمترین روابط سیاسی چپ اروپا بود. این دو زن، در فضایی که سیاست هنوز عمدتا باشگاه مردان عبوس با سبیلهای ایدئولوژیک بود، علیه جنگ، سرمایهداری و اقتدارگرایی مبارزه میکردند. زندگی سیاسی؛ از جنبش کارگری تا روز جهانی زنزتکین معتقد بود آزادی زنان بدون تغییر ساختار اقتصادی ممکن نیست. او با بخشی از فمینیسم بورژوایی زمان خود فاصله داشت، چون فکر میکرد تمرکز آن بیشتر بر حقوق زنان طبقهٔ متوسط است، نه زنان کارگر و فقیر. برای او مسئله فقط حق رأی نبود؛ مسئله دستمزد، کار، استثمار، جنگ و مالکیت بود. او از ۱۸۹۱ تا ۱۹۱۷ سردبیر روزنامهٔ «برابری» (Die Gleichheit) بود که به یکی از مهمترین رسانههای زنان سوسیالیست اروپا تبدیل شد. در کنفرانس زنان سوسیالیست در کپنهاگ در سال ۱۹۱۰، او پیشنهاد برگزاری «روز جهانی زن» را مطرح کرد؛ روزی که قرار بود نه یک جشن نمادین، بلکه روزی برای مطالبهٔ حقوق سیاسی، حق رأی، حقوق کار و سازمانیابی زنان باشد. بعدها این روز به ۸ مارس گره خورد. او همچنین از معدود چهرههای چپ اروپا بود که در جریان جنگ جهانی اول، آشکارا ضدجنگ باقی ماند. در زمانی که بسیاری از احزاب سوسیالدموکرات اروپا پشت دولتهای جنگطلب خود ایستادند، زتکین و لوکزامبورگ علیه جنگ موضع گرفتند. تأثیر بر جنبش زنانتأثیر زتکین را نمیشود فقط در تقویم ۸ مارس خلاصه کرد. او چند تغییر مهم ایجاد کرد:زنان کارگر را وارد سیاست سازمانیافته کرد.مبارزهٔ زنان را به مسئلهٔ کار، فقر و سرمایهداری پیوند زد.نشان داد ضدیت با جنگ، بخشی از مبارزهٔ زنان است.برای حق رأی زنان و حق اشتغال مستقل مبارزه کرد.به شکلگیری شبکههای بینالمللی زنان سوسیالیست کمک کرد. اما اندیشهٔ او بدون نقد هم نیست. بخشی از فمینیستهای معاصر معتقدند زتکین گاهی مسئلهٔ جنسیت را بیش از حد در دل «مسئلهٔ طبقه» حل میکرد و به تجربههای مستقل زنان، فراتر از اقتصاد، کمتر توجه داشت. این نقد بیراه نیست. تاریخ چپ پر است از لحظاتی که از زنان خواسته شد «فعلا صبر کنید تا انقلاب اصلی برسد».#سوسیالیسم_یا_بربریت#تاریخ_مبارزه_طبقاتی@zan_j
