شهر فقیـــــرساز...فقر شهری در ایران واجد خصلتی بیننسلی و بازتولیدشونده شده است. هنگامی که خانوار…
انتشار: 2026/07/05 09:06 UTC
شهر فقیـــــرساز...فقر شهری در ایران واجد خصلتی بیننسلی و بازتولیدشونده شده است. هنگامی که خانوار ناگزیر میشود بخش مسلطی از درآمد خود را صرف اجاره یا هزینههای مسکن کند، بهطور همزمان ظرفیت پسانداز، امکان انباشت سرمایه فرهنگی، فرصت ارتقای مهارتی، سرمایهگذاری آموزشی و حتی امکان جابهجایی مکانی خود را از دست میدهد. این بدان معناست که فقر نه فقط اکنون زندگی، بلکه آینده و افق تحرک اجتماعی را نیز مستعمره میکند. کودکی که در محلهای فرودست رشد میکند، صرفاً با کمبود امکانات آموزشی مواجه نیست؛ او درون شبکهای از محرومیتهای درهمتنیده جامعهپذیر میشود: مدرسهای کمکیفیتتر، حملونقلی فرسودهتر، فضای عمومی محدودتر، اضطرابی مزمنتر، فرصتهای شغلی نحیفتر و افق زندگیای تنگتر. از همینجاست که مفهوم «زیستفروکاه» اهمیت مییابد: حیات اجتماعی نه بهصورت دفعی، بلکه از خلال سازوکارهای فرسایشی، انباشتی و ساختاری کوچک و کوچکتر میشود.اگر بخواهیم این وضعیت را در سطح نظری صورتبندی کنیم، ناگزیر باید از تبیینهای تکعاملی عبور کنیم. این پدیده حاصل برهمکنش چندین فرآیند ساختاری است: رانتیشدن زمین و مسکن، تورم مزمن داراییهای شهری، تمرکز فرصتهای شغلی در چند کلانشهر، ضعف نظام مسکن اجتماعی، گسترش اشتغال غیررسمی و نابرابری فضایی در توزیع خدمات و زیرساختها. به تعبیر دیگر، شهر برای گروهی به سازوکار انباشت و تولید ثروت بدل شده و برای گروهی دیگر به ماشین بلع مستمر درآمد و فرسایش امکانات زیستن. هرچه شهر گرانتر، متراکمتر و نامتوازنتر میشود، شکاف میان «ساکن بودن» و «شهروند بودن» نیز عمیقتر میگردد.بر این اساس، راهحل مسئله نیز نمیتواند به افزایش صرف ساختوساز یا مداخلات عمرانی محدود شود. سیاست شهری اگر بخواهد واقعاً با فقر شهری درگیر شود، باید از منطق «تخریب/نوسازی» فاصله بگیرد و به سمت توزیع عادلانه فرصتهای شهری حرکت کند. این امر مستلزم مداخله در سازوکار بازار زمین و مسکن، توسعه واقعی مسکن استطاعتپذیر، ارتقای خدمات عمومی در محلات فرودست، تقویت حملونقل عمومی و بهرسمیتشناختن ساکنان سکونتگاههای غیررسمی بهمثابه سوژههای حقمند شهری است، نه بهمثابه مسئلهای امنیتی یا مدیریتی. در غیاب چنین چرخشی، فقر شهری همچنان در کالبد شهر تهنشین میشود و در هر دوره فقط صورت فضایی و نمادین خود را تغییر میدهد...payamema.ir/payam/155865#%D8%AD%D9%82_%D8…
