اگر مجازات شدیدتر الزاماً جرم را کمتر میکرد، خشنترین نظامهای کیفری باید امنترین جوامع جهان میب…
انتشار: 2026/08/10 09:03 UTCدریافت: 2026/08/11 08:06 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/11 08:06 UTC
اگر مجازات شدیدتر الزاماً جرم را کمتر میکرد، خشنترین نظامهای کیفری باید امنترین جوامع جهان میبودند.اما مسئله جرم به این سادگی نیست. جرم یک رفتار انسانی و اجتماعی پیچیده است؛ محصول یک علت واحد نیست که بتوان با افزایش درد و مجازات آن را حذف کرد. فقر، نابرابری، خشونت در خانواده، محرومیت، اختلال در روابط اجتماعی، دسترسی به آموزش و خدمات روانی، احتمال کشف جرم، کیفیت نهادهای قضایی و امکان بازگشت فرد به جامعه، همگی بخشی از این معادلهاند.رشد روانشناسی نیز تا حد زیادی حرکت از همین نگاه سادهانگارانه بوده است:از «چطور رفتار نامطلوب را تنبیه کنیم؟»به «چرا این رفتار شکل گرفته و چگونه میتوان احتمال تکرارش را کاهش داد؟»پیاژه در مطالعه رشد اخلاقی کودکان نشان داد که در مراحل ابتدایی، اخلاق میتواند حول اطاعت از قدرت، شکستن قانون و دریافت مجازات فهمیده شود؛ اما با رشد شناختی و اجتماعی، مفاهیمی مانند نیت، مسئولیت، همکاری، رابطه متقابل و عدالت پیچیدهتر میشوند. شاید جامعه هم به چنین رشدی نیاز دارد.عدالت بالغ فقط نمیپرسد:«مجرم چقدر باید رنج بکشد؟»میپرسد:چه چیزی احتمال وقوع جرم را کمتر میکند؟چگونه از قربانی حمایت میکنیم؟چگونه از جامعه محافظت میکنیم؟چگونه مسئولیت را برقرار میکنیم؟و چگونه مانع بازتولید خشونت میشویم؟کاهش جرم با انتقام یکی نیست.مسئولیتپذیری با شکنجه یکی نیست.عدالت هم الزاماً مترادف با شدیدترین مجازات ممکن نیست.و درست در همین نقطه، پرسش درباره اعدام جدی میشود:اگر هدف نظام عدالت، حفاظت از جامعه و کاهش جرم است، آیا کشتن انسان باید معیار «جدیت» عدالت باشد؟شاید یکی از نشانههای رشد روانشناختی و اخلاقی یک جامعه این باشد که بتواند میان عدالت، مسئولیت و انتقام تفاوت بگذارد.به مناسبت سالگرد تولد ژان پیاژه؛بدانیم که روانشناسی رشد فقط درباره رشد کودک نیست. در تحلیل میتواند آینهای است برای سنجیدن میزان رشد خودِ جامعه نیز باشد. سارا شادابی#روانشناسی #نه_به_اعدام #توقف_اعدام@zan_j

