🔻اگر ابن‌سینا می‌دانست...یکی از عجیب ‌ترین اتفاقات تاریخ فلسفه‌ی اسلامی، انتساب اثولوجیای فلوطین به ارسطو بود. فیلسوفان مسلمان، به‌ویژه ابن‌سینا، تصور می‌کردند با دو چهره از فلسفه‌ی این فیلسوف مواجه‌اند. ازاین‌رو خون جگرها خوردند تا بین متافیزیک ارسطو و نوافلاطونی‌گری اثولوجیا سازگاری ایجاد کنند.البته ارسطو و فلوطین، در یک سنت فلسفی مشترک و حول مسائل مشترکی مثل مبدأ، هستی، عقل و نفس می‌اندیشیدند، اما اختلافات بنیادین و نازدودنی در پاسخ‌های آنها به این مسائل وجود دارد.پارادوکس بزرگ این است که اگر ابن‌سینا می‌دانست که اثولوجیا اثر فلوطین است، احتمالاً بسیاری از آموزه‌های آن را به‌شدت نقد می‌کرد، اما چون این کتاب را نگاشته‌ی ارسطو می‌دانست، عناصر نوافلاطونی را در دستگاه فلسفی خود جذب کرد.همین اشتباه کتاب‌شناختی، مسیر متافیزیک اسلامی را تا حد زیادی تغییر داد. فیلسوفان مسلمان با نبوغ و عرق جبین، در تلاش برای آشتی دادن ارسطو و فلوطین، دستگاهی پدید آوردند که دیگر دقیقاً فلسفه‌ی هیچ‌کدام نبود، نه ارسطو نه فلوطین! بلکه به تدریج به فلسفه‌ای متشکل از مطلق‌های متنافی، تبدیل شد.با این حساب، تراژدی‌های تاریخ فلسفه هم می‌توانند جذاب باشند. مثل همین انتساب غلط، که به یکی از خلاقانه‌ترین سوءتفاهم‌های تاریخ فلسفه تبدیل شد. خلاصه یک کلام این همه هنوز هم جای طرح این پرسش باقی‌ست که آیا ابن‌سینا و فلسفه‌ی مشائی‌اش، قربانی این اشتباه شدند؟ یا این که او را باید معمار کبیرِ بنای شکوهمندی شمرد که ملات و مواد اولیه‌اش را تاریخ، با برچسب‌های اشتباه، به دست وی سپرده بود؟ #عبدالحمید_ضیایی#طریقت_تردید@abdolhamidziaei