چگونه توافق ایران و آمریکا به لحظات حساس پایانی کشیده شد ۲/۲چرخه‌های تشدید تنشاز زمان اعلام آتش‌بس ب

چگونه توافق ایران و آمریکا به لحظات حساس پایانی کشیده شد ۲/۲چرخه‌های تشدید تنشاز زمان اعلام آتش‌بس با ایران در ماه آوریل، آقای ترامپ بارها چرخه‌ای از ادعای نزدیک بودن توافق صلح، تهدید به صدور دستور بمبارانی ویرانگر و سپس عقب‌نشینی از این تهدیدها را تکرار کرده بود.هفته گذشته به نظر می‌رسید نمونه دیگری از همین ماجرا باشد؛ با چرخه‌ای از تشدید تنش که با سرنگونی یک هلیکوپتر آمریکایی آغاز شد و پنجشنبه گذشته با لغو حمله برنامه‌ریزی‌شده به ایران توسط آقای ترامپ به پایان رسید. به نظر می‌رسید یک دوره طولانی از توقف مذاکرات و خشونت‌های در حال جوشش، محتمل‌ترین سناریو باشد.مقامات اطلاعاتی ایالات متحده به شدت نسبت به تمایل ایران برای دادن امتیازات معنادار بدبین بودند. بر اساس گفته افراد مطلع از این ارزیابی‌ها، جمع‌آوری اطلاعات نشان می‌داد که مقامات ایرانی در میان خود موضعی متفاوت از آنچه به مذاکره‌کنندگان ارشد ایالات متحده، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، ابراز می‌کردند، اتخاذ کرده بودند.به گفته یک فرد مطلع، آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (C.I.A) حتی هفته گذشته ارزیابی کرده بود — که البته مشخص شد اشتباه بوده — که رهبر عالی ایران، آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، با یادداشت تفاهمی که ایران و ایالات متحده در حال مذاکره بر سر آن بودند، موافقت نخواهد کرد.اما آقای ترامپ همچنان نسبت به احتمال دستیابی به توافق خوش‌بین باقی ماند. آقای ترامپ در گفتگویی با نیویورک تایمز در روز یکشنبه گفت که حملات هوایی که او در هفته‌های اخیر علیه ایران انجام داده بود «بسیار بی‌رحمانه» بودند و حمله‌ای که او لغو کرد، حتی می‌توانست شدیدتر باشد.آقای ترامپ گفت: «ما به آن‌ها توضیح دادیم که نمی‌توانند هیچ کاری در مورد آن انجام دهند. آن‌ها گفتند، 'لطفا این کار را نکنید؛ ما توافق خواهیم کرد.' و ما بلافاصله پس از آن به توافق رسیدیم.»روز شنبه، نخست‌وزیر پاکستان گفت که ایران و ایالات متحده «بیش از هر زمان دیگری به یک توافق صلح نزدیک هستند» و وعده داد که ظرف ۲۴ ساعت توافقی حاصل خواهد شد.به گفته چهار مقام ایرانی، در همان روز، آقای خامنه‌ای به سردار محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد و رئیس مجلس ایران، گفت که متن نهایی توافق را تایید می‌کند.طبق گفته این چهار مقام ایرانی، او به آقای قالیباف دستور داد که این سند را در شورای عالی امنیت ملی ۱۳ نفره به رای بگذارد و در صورت کسب اکثریت سه‌چهارم، نسبت به امضای آن اقدام کند.شورا با گردهمایی در یک مکان مخفی، توافق را تصویب کرد، هرچند دست‌کم دو عضو تندرو به آن رای منفی دادند.مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در اظهاراتی تلویزیونی گفت: «البته اختلافات نظر جزئی در مورد تعداد محدودی از مسائل وجود داشت.»صبح یکشنبه، مذاکره‌کنندگان اصلی قطر، علی الثوادی و حمد الکبیسی، برای بررسی جزئیات در تهران فرود آمدند. تیم مذاکره‌کننده قطر هفته‌ها میان ایالات متحده و ایران در رفت‌وآمد بود و در مقطعی برای مخفی نگه داشتن سفر، از طریق ترکیه به تهران پرواز کرده بود. نخست‌وزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، در تاریخ ۲۵ می میزبان مقامات ایرانی در یک نشست ۱۲ ساعته در دوحه بود.در طول جنگ، ایالات متحده و ایران از قطری‌ها خواسته بودند تا میان آنها میانجی‌گری کنند، اما آنها تا زمانی که تحت حملات موشکی و پهپادی ایران بودند، از این کار امتناع کردند. تنها در اواسط ماه می بود که با برقراری آتش‌بس اما در شرایطی که مذاکرات در پایین‌ترین سطح خود قرار داشت، قطر نقش میانجی‌گرانه برجسته‌ای بر عهده گرفت.سپس، روز یکشنبه، اسرائیل یکی از حومه‌های بیروت را هدف قرار داد که به کشته شدن سه نفر انجامید و تقلای دیگری را به راه انداخت. به گفته یک مقام دفاعی اسرائیل و یک مقام نظامی ایالات متحده، هیچ هماهنگی پیش از حمله با ایالات متحده انجام نشده بود و تنها چند دقیقه قبل از آغاز آن، به ارتش آمریکا اطلاع داده شد.این یک پاسخ تهاجمی به حملات حزب‌الله، نیروی تحت حمایت ایران در لبنان، بود که باعث زخمی شدن دو سرباز اسرائیلی شده بود.ایران هدف قرار دادن حومه بیروت را به عنوان یک خط قرمز تعریف کرده بود و می‌گفت هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن باید شامل پایان دادن به درگیری‌ها در لبنان نیز باشد. اما اسرائیل که علی‌رغم به راه‌انداختن جنگ علیه ایران در کنار ایالات متحده، از مذاکرات آمریکا و ایران کنار گذاشته شده بود، بارها سیگنال داده بود که خود را مقید به چنین توافقاتی نمی‌داند.توافقی در مرز فروپاشیمشاوران نظامی نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو به او گفتند که این اقدام تقریباً به طور قطع منجر به شلیک موشک‌های بالستیک ایران علیه اسرائیل خواهد شد. آنها هشدار دادند که جهان ممکن است حمله اسرائیل را به عنوان تلاشی برای منحرف کردن توافقی در آستانه امضا تعبیر کند.اما آقای نتانیاهو در داخل کشور با انتقادات شدیدی به دلیل عدم اتخاذ رویکردی تهاجمی‌تر در لبنان و ناتوانی در خنثی کردن توافقی مواجه بود که رهبری اسرائیل آن را به عنوان ایجادکننده خطرات جدی برای امنیت این کشور می‌دید.اسرائیل به زودی دریافت که ایران، در واقع، در حال آماده‌سازی برای پاسخ موشکی است. در تهران، به نظر می‌رسید حمله اسرائیل، تردید ابراز شده از سوی بسیاری از مقامات در مورد حسن نیت آمریکا در مذاکرات را تایید می‌کند. در عوض، به گفته چهار مقام ایرانی، برخی بر این باور بودند که ایالات متحده و اسرائیل در حال انجام بازی «پلیس خوب، پلیس بد» علیه ایران هستند که آن را در پشت صحنه هماهنگ می‌کردند.به گفته دو مقام ایرانی که یکی از آنها در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود، موشک‌های بالستیک در پرتابگرهایی در امتداد مرزهای غربی ایران قرار گرفتند و دستور این بود که حوالی ساعت ۱ بامداد به سمت اسرائیل شلیک شوند.مقامات خشمگین ایرانی به قطری‌ها گفتند که در حال برنامه‌ریزی برای حمله به اسرائیل هستند و امضای توافق را به حالت تعلیق درخواهند آورد. قطری‌ها در گفتگو با طرف‌های اصلی خود در ایران، یعنی آقای قالیباف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، سعی در مخالفت و منصرف کردن آنها داشتند.قطری‌ها به ایرانی‌ها گفتند که حمله به اسرائیل تنها به نفع مخالفان توافق خواهد بود. قطری‌ها مکرراً با ایالات متحده تماس گرفتند و پیام‌های ایرانی‌ها را به آقای ویتکاف، آقای کوشنر و معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، منتقل کردند.در داخل، بین رهبران ایران اختلافاتی وجود داشت. آقای پزشکیان، آقای عراقچی و آقای قالیباف استدلال کردند که آقای نتانیاهو در حال پهن کردن دامی برای ایران است و حمله به بیروت طعمه‌ای برای پاسخگویی ایران است. آنها هشدار دادند که پس از آن نبردهای تلافی‌جویانه در پی خواهد آمد و توافق از هم خواهد پاشید.توافق دوباره در مرز فروپاشی به نظر می‌رسید. ایران به دنبال گنجاندن عباراتی لحظه‌آخری در متن بود. قطری‌ها اصرار داشتند که جمله‌بندی در دقیقه نود قابل تغییر نیست. با طولانی شدن چانه‌زنی‌ها، قطری‌ها به ایرانی‌ها هشدار دادند که صبر آقای ترامپ را به خطر می‌اندازند، به ویژه با نزدیک شدن به زمان آغاز مسابقه U.F.C در چمن کاخ سفید.اما آقای ترامپ نیز نشان داد که مشتاق قطعی کردن توافق است. او در شبکه اجتماعی تروث (Truth Social) پست کرد که حمله اسرائیل به بیروت «نباید اتفاق می‌افتاد.» ساعاتی بعد، هنگامی که آقای ترامپ این توافق را در پست دیگری تایید کرد، او همچنین اعلام نمود که دستور «لغو فوری» محاصره ایران توسط آمریکا را صادر خواهد کرد.در متن توافق آمده بود که ایالات متحده محاصره خود را ظرف ۳۰ روز پایان خواهد داد. مقامات دولت اصرار داشتند که وعده پایان فوری آن، یک انگیزه اضافه برای همراه کردن ایران نبود، بلکه به گفته یکی از آنها، «یک اقدام سخاوتمندانه» بود.پس از آن، آقای ترامپ تماسی با خبرنگار نیویورک تایمز برقرار کرد تا توافق را توضیح دهد، آن هم در حالی که، به گفته خودش، «خانواده فوق‌العاده‌اش» منتظر شروع شام تولد او بودند.@abdollahshahbazi