خرید تضمینی گندم؛ آیا زمان عبور از یک سیاست چند دهه‌ای فرا رسیده است؟در روزهای اخیر، اظهارات وزیر جه

خرید تضمینی گندم؛ آیا زمان عبور از یک سیاست چند دهه‌ای فرا رسیده است؟در روزهای اخیر، اظهارات وزیر جهاد کشاورزی درباره تأمین حدود ۱۵ درصد امنیت غذایی کشور از طریق واردات و تأکید بر سه اصل سلامت، کیفیت و قیمت در واردات کالاهای اساسی، بار دیگر موضوع امنیت غذایی را در کانون توجه قرار داد.هم‌زمان، مرور آمار خرید تضمینی گندم ایران طی سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴، تصویری متفاوت از واقعیت‌های بخش کشاورزی ارائه می‌دهد.این آمار نشان می‌دهد که خرید تضمینی گندم در یک دهه گذشته از ۴.۵ میلیون تن تا حدود ۱۲ میلیون تن در نوسان بوده است. بخشی از این نوسانات ناشی از خشکسالی و تغییرات اقلیمی است، اما بخش دیگری نیز به سیاست‌های قیمت‌گذاری، زمان اعلام نرخ خرید، هزینه‌های تولید و نحوه مدیریت بازار بازمی‌گردد.در کنار این موضوع، بار مالی خرید تضمینی نیز به سرعت در حال افزایش است. دولت در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵۸ همت بابت خرید تضمینی گندم پرداخت کرده است و برای خرید حدود ۱۰.۵ میلیون تن در سال ۱۴۰۵، منابعی در حدود ۴۰۰ همت مورد نیاز خواهد بود.این روند، پرسشی جدی را پیش روی سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.آیا همچنان باید دولت بزرگ‌ترین خریدار گندم کشور باشد، یا زمان آن رسیده است که نقش دولت از «خریدار» به «تنظیم‌گر بازار» تغییر کند؟در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، دولت مستقیماً وارد خرید محصولات کشاورزی نمی‌شود، بلکه با استفاده از ابزارهایی مانند یارانه تولید، بیمه کشاورزی، قراردادهای کشت، بورس کالا، سامانه‌های هوشمند و حمایت‌های هدفمند، هم از کشاورز حمایت می‌کند و هم رقابت سالم را به بخش خصوصی واگذار می‌کند.شاید اکنون زمان آن رسیده باشد که در ایران نیز این پرسش به‌صورت جدی مطرح شود:آیا می‌توان با حفظ امنیت غذایی، از نظام «خرید تضمینی» به سمت «حمایت از تولید» حرکت کرد؟اگر پاسخ مثبت باشد، پیامدهای آن می‌تواند بسیار قابل توجه باشد:کاهش تصدی‌گری دولت؛افزایش نقش و استقلال بخش خصوصی؛کاهش رانت و واسطه‌گری؛هدفمند شدن هزینه‌های بودجه‌ای؛افزایش بهره‌وری در زنجیره تولید گندم؛و در نهایت، پایداری بیشتر امنیت غذایی کشور.این نوشته به دنبال نفی خرید تضمینی نیست؛ این سیاست در مقاطع مختلف نقش مهمی در حمایت از کشاورزان داشته است. اما تجربه یک دهه گذشته نشان می‌دهد که شاید زمان آن فرا رسیده باشد که دولت، مجلس، تشکل‌های کشاورزی، بخش خصوصی و دانشگاه‌ها درباره نسل جدید سیاست‌های حمایتی گفت‌وگویی ملی را آغاز کنند.آیا آینده امنیت غذایی ایران در ادامه مسیر فعلی است یا در اصلاح هوشمندانه آن؟https://t.me/abolhassan_khalili