🟡 چرا موتورسیکلت‌ها وارد خط ویژه اتوبوس می‌شوند؟1) عدم تطابق طراحی با نوع وسیلهبخش بزرگی از شبکه مع

🟡 چرا موتورسیکلت‌ها وارد خط ویژه اتوبوس می‌شوند؟1) عدم تطابق طراحی با نوع وسیلهبخش بزرگی از شبکه معابر شهری ایران اساساً برای «خودرو» طراحی شده است.موتورسیکلت به‌عنوان یک وسیله پرکاربرد (به‌ویژه در سفرهای کوتاه و لجستیک شهری)در طراحی جای تعریف‌شده و ایمن ندارد.نتیجه؟کاربر به دنبال «فضای قابل حرکت» می‌گردد، نه الزاماً «فضای مجاز».خط ویژه اتوبوس:- عرض مناسب دارد- نسبتاً خلوت‌تر است- پیوستگی بیشتری داردپس از دید کاربر موتور:این فضا «بهینه‌تر» از جریان مختلط است. 2) تفاوت شدید سرعت و جریان (Speed Differential)در جریان ترافیک مختلط:- خودروها متوقف یا کند هستند- موتورسیکلت‌ها قابلیت مانور و سرعت بالاتری دارنداین اختلاف سرعت باعث ایجاد:- ناپایداری جریان- افزایش تعارضات جانبیخط ویژه، این اختلاف را کاهش می‌دهد چون:- جریان آن یکنواخت‌تر است- توقف‌های ناگهانی کمتر استپس انتخاب آن، یک تصمیم عملکردی است نه فقط تخلف. 3) ناکارآمدی enforcement (کنترل و نظارت)در بسیاری از معابر:- جداسازی فیزیکی مؤثر وجود ندارد- نظارت مستمر نیست- جریمه‌ها بازدارنده نیستنددر نتیجه:ریسک استفاده از خط ویژه پایینو منفعت آن بالا استاین همان معادله کلاسیک در مهندسی رفتار است:اگر منفعت بیشتر از هزینه باشد در نتیجه «رفتار» تکرار می‌شود 4) اقتصاد زمان و شغلبخش قابل‌توجهی از موتورسواران:- پیک- توزیع‌کننده- یا در مشاغل زمان‌محور هستندبرای این گروه:⏱️ زمان = درآمدخط ویژه تبدیل می‌شود به یک «مزیت رقابتی» 5) خوانایی پایین فضا (Legibility)در برخی معابر:- مرزبندی خط ویژه واضح نیست- یا در طول مسیر قطع و وصل می‌شود- یا در تقاطع‌ها اولویت‌ها مبهم استوقتی فضا «واضح» نباشد،کاربر آن را بر اساس تجربه خودش تفسیر می‌کند 🔴 پیامدها (Consequences) 1) کاهش کارایی حمل‌ونقل عمومیخط ویژه برای:- افزایش سرعت اتوبوس- و قابلیت اطمینان سرویس‌دهیطراحی شدهورود موتورسیکلت:- سرعت عملیاتی اتوبوس را کاهش می‌دهد- زمان‌بندی را مختل می‌کند 2) افزایش ریسک تصادفتعارضات اصلی:- اتوبوس ↔️ موتورسیکلت (اختلاف جرم و دید)- موتورسیکلت ↔️ مسافر در حال سوار/پیاده شدنبه‌ویژه در ایستگاه‌ها، ریسک به‌شدت بالا می‌رود 3) تضعیف نظم ادراکی فضاوقتی یک کاربر «قانون فضا» را نقض می‌کند و نتیجه منفی نمی‌بیند:→ این رفتار برای دیگران «نرمال» می‌شوددر نتیجه:خط ویژه از یک فضای اختصاصیبه یک فضای نیمه‌مختلط تبدیل می‌شود4) کاهش جذابیت و مطلوبیت حمل‌ونقل عمومیوقتی:- اتوبوس کند شود- یا تجربه سفر ناایمن شودکاربران به سمت خودرو شخصی می‌رونداین یعنی:یک خطای کوچک → اثر سیستماتیک بزرگ 🟢 راه‌حل‌ها (Engineering Solutions) 1) تعریف مد موتورسیکلت در طراحیباید پذیرفت:موتورسیکلت یک «واقعیت سیستم» استراهکارها:- امکان‌سنجی ایجاد خطوط ویژه یا نیمه‌ویژه موتور( هر چند پذیرش آن برای متخصصان سخت است)- طراحی مسیرهای ایمن و پیوسته- استفاده از shared space کنترل‌شده در برخی معابر 2) جداسازی فیزیکی هوشمند مسیرهای ویژه اتوبوسنه صرفاً خط‌کشیبلکه:- جداکننده‌های قابل عبور برای اتوبوس- موانع سبک اما بازدارنده برای موتورطراحی باید:«امکان تخلف را سخت کند، نه فقط ممنوع کند» 3) بازطراحی ایستگاه‌های اتوبوسایستگاه‌ها نقاط بحرانی هستند:- ایجاد سکوهای جزیره‌ای (bus island)- هدایت حرکت موتور به پشت ایستگاه- کاهش تعارض با مسافران 4) افزایش خوانایی فضا- رنگ‌آمیزی واضح خط ویژه- تداوم بصری در طول مسیر- طراحی واضح در تقاطع‌هافضایی که خودش «صحبت کند»،نیاز به enforcement کمتری دارد 5) enforcement هدفمند و هوشمند- دوربین‌های ثبت تخلف- جریمه مؤثر- تمرکز بر نقاط بحرانیاما مهم:کنترل بدون اصلاح طراحی، پایدار نیست 6) رویکرد سیستمیاین مسئله فقط ترافیکی نیستنیاز به هماهنگی بین:- حمل‌ونقل- پلیسمدیریت شهری و حتی سیاست‌های اشتغال شهریجمع‌بندی مهندسی:رفتار موتورسواران یک «خطا» نیستیک «سیگنال» استسیگنالِ اینکه: طراحی فعلی، همه کاربران را در نظر نگرفته استتا زمانی که:فضای مناسب تعریف نشود،رفتارهای غیررسمی ادامه خواهند داشت.