برای بهرنگینهم شهریور است ، در تاریخ معاصر یاداورد مرگ کسی است که نگاه متفاوتی را به ادبیات کودکان ابداع کرد . صمد بهرنگی خالق این تغییر دیدگاه بود ، قهرمانان قصه هایش ، به روال تداول دیگر داستان ها ، برای سرگرمی و مشغول کردن کودکان سخن نمی گویند ، آنها می خواهند کودکی خود را بر بسترهای ستم و تبعیض اجتماعی درک کنند ، آنها اندک اندک متوجه تفاوت زندگی خود با کودکان گروه صاحب امتیاز و ثروتمند جامعه میشوند ، آنها می خواهند کودکان معترضی باشند آنها از تبعیض نظام  آموزشی ، فقر ، گرسنگی ، می گویند ، آنها سکوت نمی کنند ، راه می افتند ، می آموزند تا هر کودکی ، نوجوانی ،‌زندگی بدون تبعیض و دور از فقر را داشته باشد . صمد با اینکه قصه هایش متاثر از نگاه نابالغ مبارزات چپ در  دهه ی سی و چهل بود ، با این حال او راه خود را در اعتلای آگاهی و خودبسندگیِ شخصیت های قصه هایش می دید .‌این آگاهی در ستیز با بخشی از  فرهنگِ جزمیِ  عامیانه و بویژه قواعد آموزشیِ و حتی طریق زیستنی بود  که ساختار قدرت در ایران ترویج می داد ،در متفاوت بودن و مسولیت شناسی و نگاه انتقادی ، او از همبستگی تهیدستان می گفت .دریغا ، دریغا که بهرنگی در عنفوان جوانی جهان ما را ترک کرد ، اما در مدت کوتاه بودنش بخصوص در روستاهای آذربایجان چنان ردی عمیق برجان فراموش شدگان ، تحقیر شدگان گذاشت که بدل به بخشی از تاریخیتِ معاصرِ ایران شد چه در ساحت ادبیات ، چه گفتمان سیاسی . صمد به ارس پیوست تا به  ژرفنا و گستره ی دریاها برسد .ماهی سیاهِ کوچولو دیگر متعلق به تاریخ ادبیاتِ کودکان نیست ، او نماد اعتراض و خودفرمانی است که فراتر از صفحاتِ کتاب به ظهور می رسد و به بافت و لایه های اجتماعی ریشه می دهد   ، او در ذهن تحقیر شدگان و فراموش شدگان ، نمونه ی جسارت و تحول طلبی است ، بدین ترتیب صمد بهرنگی در بطنِ دل مردم آشیانه دارد . او متعلق به تاریخ ستمدیدگان است . علی زاهدی