از «رأی من کو؟» تا «نظام من کو؟» تبارشناسی دگردیسی یک ملت: ۸۸ تا ۱۴۰۴مؤلف: دکتر محمد زنوزی راد🔸 *مق

از «رأی من کو؟» تا «نظام من کو؟» تبارشناسی دگردیسی یک ملت: ۸۸ تا ۱۴۰۴مؤلف: دکتر محمد زنوزی راد🔸 *مقدمه*انقلاب دی‌ماه ۱۴۰۴ یک رخداد اتفاقی نیست؛ بلکه نقطه غایی فرآیندی است که جرقه آن در خرداد ۸۸ زده شد. این نوشتار به بررسی چرایی دگردیسی مطالبات جامعه ایران از اصلاحات پارلمانتاریسم به تحول‌خواهی بنیادین و ترسیم چشم‌انداز آینده می‌پردازد.بخش اول: عبور از جنبش ۸۸ و تکوین انقلاب ۱۴۰۴تفاوت‌های ماهوی میان جنبش ۸۸ و انقلاب ۱۴۰۴ نشان‌دهنده بلوغ سیاسی و البته انسداد کامل ساختاری است. در سال ۸۸، جنبش یک حرکت «درون‌زا» با هدف بازپس‌گیری حق رأی در چارچوب موجود بود؛ اما در ۱۴۰۴، هدف به سمت تغییر کامل ساختار میل کرده است [۱].در سال ۸۸، جامعه مدنی هنوز به اثربخشی نهادهای قانونی باور داشت. اما در انقلاب ۱۴۰۴، از آنجا که دولتِ «وفاقِ» دکتر پزشکیان تحت فشار هسته سخت قدرت و کارشکنی‌های «دولت سایه» در اجرای اصلاحات بنیادین ناکام ماند، آخرین دریچه امید به تغییر از درون بسته شد [۲].علل موجد انقلاب (به ترتیب اهمیت): *-بحران نقدینگی و فروپاشی پولی:* در نیمه دوم ۱۴۰۳، نرخ تورم از مرز ۶۰ درصد گذشت که منجر به محو کامل قدرت خرید طبقه متوسط شد [۳]. *-ناترازی انرژی (نقطه جوش):* قطعی گسترده گاز در آذر ۱۴۰۴، صنایع بزرگ را فلج و نرخ بیکاری آنی را افزایش داد. *-هم‌گرایی تکنوکرات‌ها و مردم:* نخبگان اجرایی با «نافرمانی مدنی» و کم‌کاری آگاهانه، بازوهای اداره سیستم را فلج کرده‌اند [۴]. *-گسست پارادایمیک نسلی:* نسل Z و آلفا، ساختار موجود را نه یک رقیب سیاسی، بلکه یک «مانع زیستی» برای اتصال به جهان مدرن می‌بینند [۷]. *-فلجِ فراکسیون‌های سیاسی:* شکست فراکسیون‌های رسمی در تحقق «وفاق ملی»، ابتکار عمل را به دست لیدرهای میدانی محله‌محور داده است [۸].بخش دوم: معماری ایران فرداانقلاب ۱۴۰۴ به دلیل حضور پررنگ تکنوکرات‌ها، به سمت یک «نظم تخصصی-دموکراتیک» حرکت می‌کند. *-دولت موقت متخصصان:* تشکیل دولتی از نخبگان غیرایدئولوژیک برای «آواربرداری اقتصادی» و بازگرداندن ثبات به پول ملی [۵]. *-دکترین ثبات جهانی:* تبدیل ایران از یک بازیگر تنش‌زا به یک شریک استراتژیک در معادلات انرژی و کریدورهای جهانی [۶]. *-تمرکززدایی و میثاق ملی:* انتقال از مرکزگرایی صلب به یک قرارداد اجتماعی جدید که حقوق اقوام و توسعه متوازن را تضمین می‌کند.بخش سوم: نقش نهادهای مدنی و انجمن‌های صنفی (ستون فقرات ثبات و گذار)در انقلاب دی‌ماه ۱۴۰۴، انجمن‌های صنفی و نهادهای مردمی از نقش سنتی خود (چانه‌زنی برای رفاه) عبور کرده و به «بازیگران تراز اول سیاسی» تبدیل شده‌اند. این نهادها در دو ساحتِ «تداوم تغییر» و «معماری فردا» نقش کلیدی ایفا می‌کنند:۱. *سازماندهی «نافرمانیِ هوشمند»:*برخلاف جنبش‌های توده‌ایِ بی‌سر، حضور فعال کانون‌های صنفی (معلمان، پزشکان، مهندسان و کارگران صنایع مادر) به اعتراضات ۱۴۰۴ خصلتی «ساختارمند» بخشیده است. این نهادها با استفاده از شبکه‌های ارتباطی خود، اعتصابات سراسری را به گونه‌ای مدیریت می‌کنند که سیستمِ اداره کشور در نقاط حساس (مانند بنادر، پالایشگاه‌ها و شبکه بانکی) دچار ایست کامل شود، بدون آنکه هرج‌ومرجِ کور جایگزین آن گردد [۹].۲. *مرجعیتِ جایگزین و بازسازی اعتماد:*در شرایطی که فراکسیون‌های سیاسی دچار بحران مشروعیت هستند، نهادهای مدنی به عنوان «امینِ جامعه» ظهور کرده‌اند. در دی‌ماه ۱۴۰۴، بیانیه‌های مشترک نظام‌پزشکی، کانون وکلا و نظام‌مهندسی، نقش «قطب‌نمای اخلاقی و تخصصی» را برای لایه خاکستری جامعه ایفا می‌کند. این نهادها با انتقال مطالبات از «شعار» به «پروژه‌های مشخصِ اصلاحی»، مانع از رادیکالیسمِ بی‌برنامه می‌شوند.۳. *نقش در معماری فردا (حکمرانیِ تخصصی):*در ساختار سیاسی جدید ایران، نهادهای مردمی و صنفی نه یک زائده، بلکه بخشی از «هسته سخت تصمیم‌گیری» خواهند بود. معماری فردا بر پایه «دموکراسیِ انجمنی» (Associational Democracy) بنا می‌شود که در آن:• نظارت تخصصی: انجمن‌های صنفی به عنوان دیده‌بان‌های قدرت، مانع از بازگشت فساد سیستمی و رانت‌خواری می‌شوند.• تدوین میثاق جدید: این نهادها به عنوان نمایندگان واقعیِ بدنه کارشناسی کشور، در تدوین قوانین جدید (به‌ویژه در حوزه‌های بهداشت، آموزش و زیرساخت) نقش مستقیم ایفا خواهند کرد تا از تکرار فجایع ناشی از مدیریت ایدئولوژیک جلوگیری شود [۱۰].📚 *منابع (References)* [۱] آرنت، هانا؛ در باب انقلاب. [۲] تحلیل بن‌بستِ دولت چهاردهم در مواجهه با نهادهای موازی، ۱۴۰۴. [۳] داده‌های آماری سقوط ارزش ریال، پاییز ۱۴۰۴. [۴] اسکاچپول، تدا؛ دولت‌ها و انقلاب‌های اجتماعی (نظریه ریزش نخبگان). [۵] الگوی گذار دموکراتیک؛ بررسی تطبیقی شیلی و لهستان. [۶] شورای روابط خارجی (CFR)؛ گزارش راهبردی موازنه قدرت در خاورمیانه.ادامه…