‍ بیست و هشتم تیرماه زادروز منوچهر ستوده، از واقفان بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و منتخب هشتمین جا

‍ بیست و هشتم تیرماه زادروز منوچهر ستوده، از واقفان بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و منتخب هشتمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشاراز سختیهای زندگی در غرب برای ستوده این است که مزاجش برای طعام ایرانی تربیت شده و طبعش به این نوع خوردنی مایل است و غذاهای فرنگ مورد پسندش نیست و آنها را «بی‌مزه و کاه‌صفت» می‌داند. غربیها را عمدةً مغرض و جاسوس می‌شمارد و به اهداف ایشان دربارۀ ایران نظر منتقدانۀ جدّی دارد. اینکه فرنگیها آقابالاسر شرقیها باشند و بخواهند مثلاً روی لهجات ایران کار کنند هیچ برای ستوده قابل تحمّل نیست؛ معتقد است که «مگر خودمان مرده‌ایم که مطالعه کنیم؟». اصولاً به فرنگیها بی‌اعتماد است و روی خوش به ایشان نشان نمی‌دهد. هرچه می‌گذرد این بی‌اعتقادی بیشتر هم می‌شود. می‌توان حدس زد که اصرار دکتر جردن، مدیر کالج امریکایی (دبیرستان البرز)، به  مسیحی شدن ستوده در سنین نوجوانی و ایّام تحصیل در آنجا تأثیر عمیق خود را بر او گذاشته بود که در مقابل خاورشناسان و به طور کلّی فرنگیها هرگز احتیاط را از دست ندهد. در هشتادسالگی در مکتوبی به افشار از برخورد تند خود با یک «انگلیسی دراز بی‌نماز» یاد کرده که «به عنوان سیّاح آمده بود» و خلوت و انزوای ستوده را در روستای گلورِ متل‌قو به هم زده و اطّلاعاتی بیشتر از آنچه دربارۀ قلعه رودخان در کتاب از آستارا تا استارباد نوشته می‌خواست. ستوده به تندی پاسخ او را داده که برای چه اطّلاعاتی که «دقایق عمر بنده صرف آن شده در اختیار شما باید قرار بدهم؟ مشتی جاسوس به نام سیّاح به صندوقخانۀ ما راه پیدا کرده‌اید و بدون کسب اجازه وقت مرا می‌گیرید». وقتی در آستانۀ هشتادسالگی به سبب دوستداری ایران و شناخت قلمرو تاریخی و فرهنگی‌اش با همّتی مردانه و پشت‌کاری کم‌نظیر برای مطالعات آثار و ابنیۀ تاریخی آسیای مرکزی بدان صفحات مسافرت می‌کند و اعمال روسها را در آنجا می‌بیند، بیشتر معتقد می‌شود که «سیاست عمومی جهانی می‌خواهد فرهنگهای ریشه‌دار را از ریشه بکند و همۀ راه‌ها را به یونان و روم ختم کند و بگوید که مشرق‌‌‌زمینی کسی نبوده است ... ایرانی چون درک دارد و می‌فهمد باید ریشه‌کن شود، باید آثارش از میان برود». ساده‌لوح نیست و بر عکس بسیاری از هموطنانش چشم‌وگوش‌بسته به هیچ چیز غربی اعتماد نمی‌کند. سازمانهای آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متّحد از قبیل یونسکو را هم مانند سایر دستگاهها می‌داند و آنها را چندان باور ندارد و زیاد حقیقتی در آنها نمی‌بیند. اصلاً دایۀ  مهربانتر از مادر را نمی‌پذیرد. ستوده مهاجرت ایرانیان به فرنگ را به هیچ بهانه‌ای نمی‌پسندد. این را برنامۀ استعمارچیان می‌داند که می‌خواهند با کار کشیدن از گردۀ مردم ما خرابه‌های خود را آباد کنند. معتقد است نباید با یک حمله جا را خالی کرد. عدّه‌ای برای حفظ مالهای اندوخته، یعنی دزدیده، گروهی برای فرار از نظام وظیفه، عدّۀ بی‌شماری به عنوان خواندن درس و ابوعلی سینا شدن، عدّه‌ای از ترس جان، عدّه‌ای برای معالجۀ جسم، که اگر اوّل روح خود را معالجه می‌کردند به این سرنوشتهای خودساخته گرفتار نمی‌شدند».[نامه‌های منوچهر ستوده و ایرج افشار، به کوشش محمد افشین‌وفایی، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۳، مقدمه، ص ۳۳-۳۶]بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی@AfsharFoundation