‍ دریای خزرو آن دریایی شور است و بلند و تاریک و آن را جزر و مد نمی‌باشد و قعر آن گل است به خلاف دریا

‍ دریای خزرو آن دریایی شور است و بلند و تاریک و آن را جزر و مد نمی‌باشد و قعر آن گل است به خلاف دریای قلزم و پارس که در بعضی از دریای پارس از صفای آب آن، آنچه به قعر آن است مشاهده می‌افتد و در بیشتر قعر آن سنگها و غیره انداخته است و بلندی و کوتاهی آن نیز معلوم می‌شود. و مردم را به غیر از ماهی از آنجا هیچ انتفاع نمی‌باشد.و از بلاد اسلام به زمین خزر و آنچه میان راه و کوه طبرستان و جرجان است بدان دریا به تجارت می‌روند. و در این دریا هیچ جزیرۀ معمور نیست که کسی در آن متوطن و ساکن باشد به خلاف دریای پارس و روم، الّا آنکه در این دریا جزیره‌ای چند هست که در آن بیشه‌ها و آب و درخت می‌باشد، اما هیچ زمین خشک نمی‌باشد.و نیمۀ شرقی دریای خزر مقر و موضع بازرگانان بزرگند و در آنجا مسلمانان و امتعه و قماشات بسیار می‌باشد و دیهی هست که خواص ملک و حواشی و خدم او متوطّن و مقیم بدان می‌باشند و هیچ‌یک را به غیر از اهالی خزر در آن دیه مشارکت و مداخلت نمی‌باشد.و خزر را هیچ شباهتی با ترکان نیست، و مویهای ایشان عظیم سیاه می‌باشد و ایشان دو گروه‌اند: یکی را قراخزر می‌گویند و رنگ ایشان اسمر می‌باشد و به سیاهی نزدیک‌تر چنان‌که رنگ گروهی از هند و گروهی دیگر به غایت سپید‌اند با حسن و زیب و نظافت و لطافت. و لباس و پوشش اهل خزر و آنچه نواحی و توابع آن است جامه‌های کوتاه و قبا می‌باشد و انواع جامه‌ از نواحی جرجان و طبرستان و گیلان و ارمینیه و آذربیجان و روم در آنجا حمل می‌افتد.[ممالک و مسالک، ابواسحق ابراهیم اصطخری، ترجمۀ محمّد بن اسعد بن عبدالله تستری، به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۳۹۷، ص ٢٢۶-٢٣٢]بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی@AfsharFoundation