❇️بازخوانی جایگاه تمدن‌ساز سیره نبوی؛ضرورت‌ و نیاز تحول در رویکرد مطالعاتی و شیوه‌های ارائه سیره در عصر حاضر(بخش اول)✍️ابراهیم باخدا🔹یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های تمدن اسلامی آن است که از همان نخستین روزهای شکل‌گیری، شخصیت، گفتار و سیره پیامبر اکرمﷺ را به‌عنوان مهم‌ترین منبع هدایت، تربیت و سامان‌بخشی زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان مورد توجه قرار داد. از این‌رو، سیره نبوی تنها گزارش زندگی یک شخصیت تاریخی یا شرح رویدادهای یک عصر نیست، بلکه روایت شکل‌گیری نخستین جامعه اسلامی و تجربه عملی تحقق رسالت الهی در عرصه تاریخ است. در پرتو این سیره، انسان، جامعه، حکومت، فرهنگ، اقتصاد، اخلاق و روابط انسانی، همگی در چارچوب وحی معنا یافتند و نخستین تمدن اسلامی پدید آمد.🔹در طول چهارده قرن گذشته، دانشمندان مسلمان تلاش‌های گسترده‌ای برای حفظ، تدوین و تبیین سیره نبوی انجام داده‌اند. حاصل این کوشش‌ها، میراث عظیمی از آثار تاریخی، حدیثی، فقهی، تفسیری، تربیتی و ادبی است که هر یک از زاویه‌ای خاص به زندگی رسول‌خداﷺ پرداخته‌اند. این میراث، بی‌تردید یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های علمی جهان اسلام به شمار می‌رود و نقش بنیادینی در حفظ هویت دینی و انتقال آموزه‌های نبوی به نسل‌های بعدی داشته است.با این همه، پرسشی بنیادین در برابر پژوهشگر معاصر قرار دارد: اگر سیره نبوی تا این اندازه مورد توجه و تحقیق بوده است، چرا جهان اسلام در عصر حاضر همچنان با بحران‌های عمیق علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و تمدنی دست‌وپنجه نرم می‌کند؟ آیا مشکل در کمبود منابع و اطلاعات تاریخی است، یا در شیوه مطالعه، فهم و بهره‌گیری از این منابع؟به نظر می‌رسد مسئله اصلی، نه فقر منابع، بلکه غلبه رویکردی است که سیره را عمدتاً به مجموعه‌ای از اخبار، وقایع و گزارش‌های تاریخی فروکاسته و کمتر آن را به‌عنوان الگویی برای شناخت قوانین تحول اجتماعی، سنت‌های الهی، نهادسازی، مدیریت جامعه و تمدن‌سازی مطالعه کرده است. در نتیجه، بخش مهمی از ظرفیت راهبردی سیره برای پاسخ‌گویی به مسائل و بحران‌های انسان معاصر، همچنان ناشناخته یا کم‌استفاده باقی مانده است.🔸جهان امروز، به‌ویژه امت اسلامی، با چالش‌هایی روبه‌روست که پاسخ به آن‌ها تنها از طریق بازخوانی تاریخی گذشته امکان‌پذیر نیست. بحران هویت، ضعف نهادهای اجتماعی، گسست فرهنگی، عقب‌ماندگی علمی، فرسایش سرمایه اجتماعی، چالش‌های حکمرانی و ناتوانی در تولید الگوهای کارآمد، همگی نیازمند رویکردی هستند که سیره نبوی را نه صرفاً به‌عنوان «تاریخ اسلام»، بلکه به‌عنوان «منطق شکل‌گیری تمدن اسلامی» مورد مطالعه قرار دهد.از این منظر، نوسازی مطالعات سیره به معنای کنار گذاشتن میراث گذشته یا نقد تلاش‌های پیشینیان نیست؛ بلکه به معنای تکامل روش مطالعه سیره متناسب با نیازهای عصر حاضر است. همان‌گونه که دانشمندان مسلمان در طول تاریخ، علوم اسلامی را برای پاسخ به مسائل جدید توسعه دادند، امروز نیز لازم است روش مطالعه سیره نبوی از سطح روایت وقایع فراتر رود و به کشف قواعد، سنن و سازوکارهایی بپردازد که توانستند در عصر نبوی جامعه‌ای پراکنده را به امتی تمدن‌ساز تبدیل کنند.🔹بر همین اساس، این مقاله می‌کوشد با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، ضرورت گذار از مطالعه تاریخی سیره به مطالعه تمدنی آن را تبیین کند و نشان دهد که سیره نبوی، افزون بر ارزش تاریخی و تربیتی، چارچوبی نظری و عملی برای فهم قوانین تحول تمدنی و بازسازی حیات امت اسلامی در روزگار معاصر در اختیار ما قرار می‌دهد.📌ماهنامه الکترونیکی_فرهنگی گفتمان اسلام|شماره اول|مردادماه ۱۴۰۵🔺جهت مطالعه کامل متن به لینک زیر مراجعه شود: https://t.me/IslamDiscours/5