💠 کاپیتالیسم؛ چرا آمریکا، آمریکا شد؟✍🏻 مهدی تدینی «ما مردم» هستیم که به دولت می‌گوییم چه کاری می‌ت

💠 کاپیتالیسم؛ چرا آمریکا، آمریکا شد؟✍🏻 مهدی تدینی «ما مردم» هستیم که به دولت می‌گوییم چه کاری می‌تواند انجام دهد؛ دولت نیست که به ما بگوید چه کنیم. تقریباً همهٔ قانون‌های اساسی جهان اسنادی‌ست که در آنها دولت‌ها به مردم می‌گویند چه امتیازها یا حقوقی دارند. اما قانون اساسی ما سندی‌ست که در آن ما مردم به دولت می‌گوییم چه اختیاراتی دارد و چه کارهایی مجاز است انجام دهد. ما مردم آزادیم. 🔹ریگان چهارم ژوئیه روز استقلال آمریکاست. نه الان، در اول قرن بیستم، بیش از صد سال پیش، مسلّم شده بود آمریکا داره با سرعتی خیره‌کننده به بزرگ‌ترین قدرت جهان تبدیل می‌شه. حتی اگر قدرت‌های قدیمی در دو جنگ جهانی همدیگه رو نمی‌دریدند، باز تغییری در این پیشگامی و پیشتازی ایجاد نمی‌شد. نطفۀ آمریکا اوایل قرن هفدهم گذاشته شد. ۱۷۰ سال بعد آمریکا مستقل شد ــ از بریتانیا. آمریکا شروع بسیار محقری داشت. وقتی نطفۀ آمریکا گذاشته می‌شد و مهاجرنشین‌های روستایی و نحیف شکل می‌گرفت، پتر کبیر روسیه رو به عظمتی تاریخی رسونده بود؛ فرانسه و بریتانیا ابرقدرت‌های جهان بودند، عثمانی هنوز ترسناک بود؛ اسم نادرشاه افشار رعشه بر اندام سرکشان می‌انداخت، در حالی که آمریکا مستعمرۀ کوچکی در امتداد آتلانتیک بود و نود درصد قلمرو امروزی آمریکا اصلاً مسکونی نبود ــ دست آمریکایی‌ها هم نبود. سوال ساده: آمریکا چه چیزی داشت که مثل شهاب‌سنگ ظهور کرد؟ اگر به منابع طبیعی باشه، روسیه اقیانوس منابع طبیعی بود. اگر به سنت سیاسی قدرتمنده، انواع سنت‌های قدرتمند در آسیا و اروپا وجود داشت. اگر به منابع انسانیه، اروپا پر از نیروی انسانی زبده و کانون پرورش دانشمند بود. به لحاظ فرهنگی هم، اروپا در امتداد اروپا بود. آمریکا مهاجرنشین بود و مهاجران فرهنگ اروپایی داشتند، اما چرا اروپا رو به زوال رفت و آمریکا درخشید؟ سرمایۀ اصلی آمریکا چی بود؟ البته برای پاسخ باید مطالعۀ تطبیقی دقیقی کرد. باید انواع لایه‌ها و جنبه‌های زیست تاریخی آمریکا رو واکاوی کرد، بعد نتایج رو با نتایج مطالعات مشابه دربارۀ سایر نقاط جهان مقایسه کرد. اما یک فرضیه رو می‌شه مبنای این مطالعات قرار داد: سرمایۀ اصلی آمریکا «کاپیتالیسم» بود؛ یعنی الگوی اقتصاد آزاد. پیروزی آمریکا، پیروزی کاپیتالیسم آمریکایی بود. در مقابل، نفرت از کاپیتالیسم، ایمان به دولت و عشق به سوسیالیسم ذهن اروپایی‌ها رو تسخیر کرد. اروپایی‌ها با هر تفکری، سر یک چیز اشتراک داشتند: لیبرالیسم‌ستیزی و کاپیتالیسم‌ستیزی؛ حالا یکی از دید سوسیالیستی، یکی از دید ناسیونالیستی، یکی از دید محافظه‌کاری دینی، یکی از دید محافظه‌کاری فرهنگی و سیاسی و یکی از دید فاشیستی... اما همه سر نفرت از کاپیتالیسم و لیبرالیسم (و این یعنی محدود کردن «فرد» در برابر «دولت») هم‌رأی بودند. این کاپیتالیسم‌ستیزی و لیبرالیسم‌ستیزی اشکال متفاوتی به خودش گرفت و بعد هم افتادند به جان همدیگه! اما این اتفاقات در آمریکا نیفتاد. شهروند قوی، کشوری قوی ساخت و کشور قوی دولتی قوی ساخت؛ دولتی که البته تابع شهروندان بود. شهروند آمریکایی به حال خودش رها می‌شد؛ منتظر نبود دولت براش راه‌آهن و سد و جاده بسازه، آب‌رسانی کنه، آموزش ایجاد کنه، فکر پیری و ناتوانی‌ش باشه. نه، آمریکایی باید خودش زندگی‌ش رو می‌ساخت و منتظر دولت هم نبود. با اینکه دو لایه دولت، یکی ایالتی و بعد فدرال، در آمریکا شکل  گرفت، اما شهروند حریم گسترده‌ای داشت و ایدئولوژی‌ای که چنین فضایی رو ایجاد می‌کرد لیبرالیسم و اقتصاد کاپیتالیستی بود. روشنفکران و متفکران اروپا دقیقاً از کاپیتالیسم، همون چیزی که سرمایۀ اصلی آمریکا بود، دیو ساختند. و بعد شروع کردند به جنگیدن با این دیو و نفرت از لیبرالیسم رو در دل مردم کاشتند. مردم از چیزی که می‌تونست براشون رفاه، آسایش، پیشرفت و صلح به ارمغان بیاره، متنفر شدند ــ درست مثل اینکه پزشکی بیمار رو از دارویی که درمان دردشه، متنفر کنه ــ البته این دیگه پزشک نیست، جادوگره.