💠 فوتبال به مثابه استعاره اجتماعی! ✍🏻 امین بزرگیان در سنت جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی، معمولاً پرسش اصلی این نیست که آیا مردم «درست» یا «غلط» یک معنا را به یک پدیده نسبت می‌دهند. پرسش این است که چرا چنین معنایی اصلاً ممکن و مؤثر شده است؟ مثلاً اگر عده‌ای پیروزی یک تیم را به فتح یک تنگه یا شکست یک امپراتوری ربط می‌دهند، جامعه‌شناس در وهله اول نمی‌پرسد آیا این قیاس معقول است یا نه. او می‌پرسد: چرا این استعاره برای این افراد قابل فهم است؟ چه حافظه تاریخی‌ای پشت آن قرار دارد؟ چرا فوتبال توانسته حامل چنین بار معنایی‌ای شود؟ چرا همین معانی در شطرنج، شنا یا دوومیدانی به وجود نمی‌آید؟ چرا برخی مسابقات ملی به صحنه بروز احساسات ملی تبدیل می‌شوند و برخی نه؟ این دقیقاً همان تفاوت میان داوری هنجاری و پرسش تفسیری است. اگر بخواهیم با زبان وبر بگوییم، جامعه‌شناسی در درجه اول نمی‌پرسد «آیا مردم باید چنین معنایی بسازند؟» بلکه می‌پرسد:«این معنا چگونه ساخته می‌شود و چه کارکردی در زندگی اجتماعی پیدا می‌کند؟» ‌به همین دلیل ساعت‌ها پس از دیدن واکنش‌ها در سراسر جهان به بازی با بلژیک، گزارشی می‌توان داد از این که چگونه مردم در یک رویداد ورزشی، تجربه‌های تاریخی، احساس تعلق، حافظه جمعی و روایت‌های ملی و بین‌المللی را بازمی‌شناسند. می‌توان در باره معنایی که این مسابقه در تجربه جمعی پیدا می‌کند حرف زد. موضوع این متن کیفیت فنی بازی یا درستی و نادرستی معناها نیست؛ موضوع این است که چگونه یک رویداد ورزشی می‌تواند به ظرفی برای فشرده شدن حافظه‌های تاریخی و احساسات جمعی تبدیل شود. بنابراین  مخالف جامعه‌شناسی همچنان درباره درست یا غلط بودن این تشبیه‌ها بحث می‌کند، در حالی که پرسش چیز دیگری است. برای جامعه‌شناسی، مسئله این نیست که آیا دروازه فوتبال واقعاً تنگه هرمز است یا نه؟ درست است که افرادی با معنابخشی به فوتبال، در حال سواستفاده از آن هستند، مثلا نشان می‌دهند که بچه‌های میناب به بیرانوند کمک کرده‌اند؛ گویی حتما باخت ایران به انگلیس هم کار مخالفان کشته‌شده حکومت است؛ اینها به وضوح حتى احمقانه است؛ مسأله ما اما در اینجا این سطح بحث نیست. مسئله این است که چرا و چگونه یک مسابقه فوتبال می‌تواند برای گروهی از مردم حامل چنین معناهایی شود. موضوع تحلیل، خود این فرایند معناسازی است، نه تأیید یا رد محتوای آن. اگر بخواهیم مقداری بیشتر درباره این نسبت سخن بگوییم، مسأله برمی‌گردد به موضوع Condensation symbol یا «نماد متراكم / استعاره اجتماعی» در یک سنت مشخص مطالعات جامعه‌شناسی تاریخی. برخی نمادها ، واژه‌ها یا رویدادها می‌توانند مجموعه‌ای از احساسات، خاطرات، آرزوها و ترس‌های جمعی را در خود «متراکم» کنند. یا حتی یک رویداد خاص میتواند معانی بسیار بیشتری از معنای ظاهری خود حمل کند. مردم در مواجهه با این نمادها صرفا به یک شیء یا رویداد واکنش نشان نمی‌دهند، بلکه به شبکه‌ای از معانی و عواطف تاریخی واکنش نشان می‌دهند. فوتبال در اینجا موضوع اصلی نیست؛ فوتبال به یک نماد متراکم تبدیل می‌شود که مجموعه‌ای از حافظه‌های تاریخی و احساسات جمعی را در خود فشرده می‌کند. کلیفورد گیرتز در تحلیل مسابقه خروس جنگی بالی نمی‌گوید خروس جنگی «واقعا» سیاست یا تاریخ است. می‌گوید جامعه خودش را در آن نمایش می‌دهد. مسابقه به نوعی «داستانی است که جامعه درباره خودش تعریف میکند». در این خوانش مسابقه ورزشی می‌تواند به نماینده‌ای از تجربه‌های وسیع‌تر اجتماعی تبدیل شود. وقتی می‌بینیم که یک بازی به چیزهایی بیرون از خودش توسط جامعه ارجاع پیدا می‌کند و به تعبیری «استعاره» می‌شود، فارغ از داوری ارزشی به ما می‌گوید که ما با نوعی نماد متراکم روبروییم که در حال نمایندگی چیزی فراسوی خود است. از دورکیم تا موس تا بندیکت اندرسون و ادلمن این ایده وجود دارد که برخی اشیاء، آیین‌ها یا رویدادها فراتر از خودشان عمل می‌کنند و حامل معنایی جمعی می‌شوند. @AminBozorgiyan#فوتبال #ورزش #معنای_جمعی #نماد_متراكم #استعاره_اجتماعی@akhalaji