💠 نقد یک تعمیم شتاب‌زده! ✍🏻 سهند ایرانمهر آقای مهدی تدینی که ماحصل آنچه از ترجمه‌ها در نقد فاشیسم و تبیین لیبرالیسم انجام داده‌اند، طی ماه‌های گذشته صرف دفاع تلویحی از پادشاهی و جنگ شده بود کانال تلگرامی دارند به اسم « گاراژ» که با نثری کاملا عامیانه و در جهتی به نظر من کاملا متضاد با محتوای غنی کتابهایی که ترجمه کرده‌اند برای مخاطبان بسته‌های خبری و تحلیلی تهیه می‌کنند. ایشان به مناسبت ۲۵۰ اُمین سالگرد استقلال آمریکا مطلبی نوشته‌اند که ناگزیر به بررسی بخش به بخش آن می‌پردازم: در آغاز به نقل از ریگان رییس‌جمهور اسبق آمریکا نوشته‌اند: «ما مردم» هستیم که به دولت می‌گوییم چه کاری می‌تواند انجام دهد؛ دولت نیست که به ما بگوید چه کنیم.تقریباً همهٔ قانون‌های اساسی جهان اسنادی‌ست که در آنها دولت‌ها به مردم می‌گویند چه امتیازها یا حقوقی دارند. اما قانون اساسی ما سندی‌ست که در آن ما مردم به دولت می‌گوییم چه اختیاراتی دارد و چه کارهایی مجاز است انجام دهد. ما مردم آزادیم.    نخستین اشکال به متن این است که ایشان توجه نکرده است که نقل قول ریگان از منظر تحلیل حقوقی نیست و یک حرف کاملا رتوریک سیاسی است. قانون اساسی آمریکا را نمی‌شود به سندی تقلیل داد که در آن «مردم به دولت اختیار می‌دهند»زیرا در همین قانون اساسی است که دولت فدرال ایجاد شده و مواردی چون حق وضع مالیات، تشکیل ارتش دائمی، تنظیم تجارت، ایجاد نظام قضایی و اعمال اقتدار مرکزی مشخص شده است؛ این اختیارات اتفاقا در زمان تصویب قانون اساسی با مخالفت شدید بسیاری از ایالات مواجه شد ضمن اینکه بخش مهمی از حقوق بنیادین آمریکایی‌ها نه در متن اولیه قانون اساسی، بلکه در اصلاحیه‌های بعدی و مهم‌تر از همه در رویه قضایی دیوان عالی طی دو قرن شکل گرفته است. بنابراین فروکاستن سنت حقوق اساسی آمریکا به «دولت هیچ نمی‌تواند مگر آنچه مردم گفته‌اند» تصویری ساده‌شده از واقعیتی بسیار پیچیده برای مخاطب عام است. اگرچه توصیه میکنم برای درک منصفانه این نقد حتما متن ایشان را بخوانید اما به شکل خلاصه ایشان در ادامه با بیان پیشرفت‌های شگرف آمریکا می‌پرسد: «آمریکا چه داشت که دیگران نداشتند» و پاسخ می‌دهد: «سرمایۀ اصلی آمریکا کاپیتالیسم بود؛ یعنی الگوی اقتصاد آزاد. پیروزی آمریکا، پیروزی کاپیتالیسم آمریکایی بود». خوانش تدینی از چگونگی تشکیل و برآمدن آمریکا آن هم در فضای مجازی کاملا احساسی و قطبی ایرانی چیزی مطابق ذائقه ساده باور مخاطب و بسیار دم‌دستی است. وی این تصور را القا می‌کند که آمریکا تقریباً تنها با اتکا به لیبرالیسم و کاپیتالیسم به قدرت رسید، در حالی که تقریباً هیچ تاریخ‌نگار برجسته‌ای چنین تبیین تک‌عاملی را نمی‌پذیرد. رشد آمریکا محصول هم‌زمان مجموعه‌ای از عوامل بود از وفور بی‌سابقه زمین‌های حاصلخیز، منابع طبیعی عظیم، فاصله جغرافیایی از جنگ‌های اروپا گرفته تا مهاجرت میلیون‌ها نیروی کار ماهر، بازار داخلی بسیار بزرگ، دسترسی هم‌زمان به دو اقیانوس، گسترش راه‌آهن، انقلاب صنعتی، نظام بانکی رو به توسعه، آموزش عمومی، دانشگاه‌های پژوهش‌محور، و البته نقش دولت در توسعه زیرساخت‌ها. حذف همه این عوامل و نسبت دادن کل موفقیت آمریکا به «کاپیتالیسم» عوام‌گرایی محض است. نویسنده سپس اروپا را در برابر آمریکا قرار می‌دهد و مدعی می‌شود که اروپاییان، صرف‌نظر از گرایش سیاسی، همگی دشمن لیبرالیسم و کاپیتالیسم بودند. این گزاره با تاریخ اندیشه و سیاست اروپا سازگار نیست. زادگاه لیبرالیسم کلاسیک خود اروپا بود. جان لاک، آدام اسمیت، جام استوارت میل همگی از اروپا برخواستند، انقلاب صنعتی هم در بریتانیا شکل گرفت، نه آمریکا و حتی امروز نیز بسیاری از اقتصادهای آزاد و رقابتی جهان در اروپا قرار دارند. بنابراین ادعای اینکه «اروپا با هر تفکری ضد کاپیتالیسم بود» نه تنها اغراق‌آمیز، بلکه آشکارا خلاف شواهد تاریخی است. تناقض مهم دیگر ایشان آنجاست که از یک سو دولت کوچک را راز موفقیت آمریکا معرفی می‌کند، اما به مخاطب نمی‌گوید که اتفاقا سویه پررنگ‌تر دیگر تاریخ واقعی توسعه آمریکا مملو از مداخله گسترده دولت است. دولت فدرال از قرن نوزدهم با اعطای میلیون‌ها هکتار زمین به شرکت‌های راه‌آهن، حمایت تعرفه‌ای از صنایع نوپا، ایجاد بانک مرکزی، سرمایه‌گذاری در آموزش عالی، پروژه‌های عظیم عمرانی و بعدها برنامه‌هایی مانند «نیو دیل» و سرمایه‌گذاری‌های نظامی و فناورانه، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری اقتصاد آمریکا داشت. اینترنت، سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS)، صنایع هوافضا و بسیاری از فناوری‌های کلیدی محصول سرمایه‌گذاری عمومی بودند. بنابراین تاریخ آمریکا تاریخ «غیبت دولت» نیست بلکه تاریخ تعامل بازار و دولت است. ایشان در ادامه میان کاپیتالیسم و آزادی رابطه‌ای ضروری برقرار می‌کند، در حالی که چنین ضرورتی وجود ندارد. ادامه در متن بعدی👇🏼