1️⃣ دلایل حضور دوده در روغن (Root Cause Analysis)دوده محصول اجتناب‌ناپذیر احتراق ناقص در موتورهای د

1️⃣ دلایل حضور دوده در روغن (Root Cause Analysis)دوده محصول اجتناب‌ناپذیر احتراق ناقص در موتورهای دیزلی است. اما چه عواملی باعث می‌شود این دوده از حد کنترل خارج شود و به کارتر راه پیدا کند؟الف) نقص در فرآیند احتراق:● نسبت هوای به سوخت نامناسب: شایع‌ترین دلیل، گرفتگی فیلتر هوا، لقی بیش از حد یا سایش پروانه توربوشارژر، و نشتی در مسیر هوای ورودی (Intercooler) است. وقتی اکسیژن کافی نباشد، سوخت سنگین دیزل به جای اکسید شدن کامل، به دوده کربنی تبدیل می‌شود.● کیفیت سوخت: سوخت با عدد ستان پایین یا آلوده به مواد سنگین، تاخیر در اشتعال را افزایش داده و احتراق ناقص را تشدید می‌کند. مثال: در معدنی که سوخت بالک تحویل می‌گرفت، عدد ستان واقعی ۳۵ بود در حالی که موتور CAT 3516 نیاز به ۴۵ داشت. نتیجه کار فاجعه بود.● اشکال در سیستم تزریق: انژکتورهای فرسوده با الگوی پاشش غلط (چکه کردن به جای اتمیزاسیون)، زمان‌بندی نامناسب تزریق، یا فشار پایین ریل سوخت، همگی مستقیماً دوده تولید می‌کنند.ب) عوامل مکانیکی تشدیدکننده ورود دوده به روغن:■ بلو بای شدید: تحلیل رفتن رینگ‌های پیستون، مخصوصاً رینگ تحتانی کنترل روغن و رینگ میانی تراکم. در این حالت، دوده به جای خروج از اگزوز، با فشار بالا از کنار رینگ‌ها عبور کرده و وارد کارتر می‌شود. گاهی اوقات خود دوده به عنوان یک ذره ساینده، شیارهایی روی دیواره سیلندر ایجاد می‌کند (Bore Polishing) که این سیکل معیوب را تشدید می‌کند.■ خرابی آب‌بند توربوشارژر: دوده می‌تواند از سمت توربین از طریق کاسه نمد معیوب شفت توربو، مستقیماً وارد روغن شود.■ عملکرد نامناسب سیستم تهویه کارتر: اگر شیر PCV یا فیلتر تنفسی مسدود باشد، فشار داخل کارتر بالا رفته و تعادل فشار که برای عملکرد صحیح رینگ‌ها لازم است، به هم می‌خورد. این امر Blow-by را افزایش می‌دهد.2️⃣ راه‌های شناسایی (Detection Methods)ما سه سطح پایش داریم:سطح ۱: بازرسی چشمی و لمسی (First Response)○ لکه روغن (Spot Test): یک قطره روغن کارکرده را روی کاغذ صافی مخصوص (کروماتوگرافی) بچکانید. اگر روغن به سرعت پخش شود و یک مرکز سیاه تیره با هاله شفاف ایجاد کند، یعنی دوده به خوبی معلق (Dispersed) شده است. اگر مرکز سیاه، متراکم و خشک بماند، یعنی پکیج ادتیوهای پخش‌کننده (Dispersant) تمام شده و دوده در حال توده‌ای شدن (Agglomeration) است. این مرحله، زنگ خطر قبل از آنالیز آزمایشگاهی است.سطح ۲: آنالیز آزمایشگاهی (Oil Analysis)○ طیف‌سنجی مادون قرمز (FTIR): پیک جذب در طول موج حدود ۲۰۰۰ cm⁻¹، مقدار دوده را بر حسب درصد وزنی یا واحد جذب بر سانتی‌متر (A/cm) نشان می‌دهد.○ ترموگراویمتری (TGA): دقیق‌ترین روش آزمایشگاهی برای سنجش درصد وزنی دوده. تفاوت آن با FTIR این است که اکسیداسیون روغن در خوانش FTIR خطا ایجاد می‌کند، ولی TGA دوده را مستقیماً در اتمسفر کنترل‌شده می‌سوزاند و کاهش وزن نمونه را اندازه می‌گیرد.○ فلورسانس پرتو ایکس (XRF): روشی سریع و بدون نیاز به آماده‌سازی پیچیده نمونه. در این روش، محتوای کربن آزاد (دوده) از طریق تحلیل عنصری و ضرایب کالیبراسیون تخمین زده می‌شود. مزیت بزرگ آن سرعت بالای تست می باشد.سطح ۳: تحلیل روندها (Trend Analysis)○ یک افزایش ناگهانی در دوده، قبل از اینکه به عدد بحرانی برسد، باید بررسی شود. آیا همزمان با تعویض یک انژکتور است؟ آیا TBN روغن به شدت افت کرده است؟ حواستان باشد: افزایش دوده + افزایش ویسکوزیته + افزایش آهن (Fe) = حکم اعدام موتور.3️⃣ تاثیرات مخرب دوده بر روانکار و قطعات موتوردوده در موتور مانند کلسترول در خون انسان است. تا زمانی که معلق باشد، قابل تحمل است. لحظه‌ای که توده‌ای شود، فاجعه شروع می‌شود.⭕️ تاثیر بر روغن:● افزایش ویسکوزیته: ذرات دوده کروی شکل هستند (حدود ۰.۰۲ تا ۰.۱ میکرون اولیه) و به مرور زنجیره‌وار به هم می‌چسبند. این کار گرانروی روغن را بالا می‌برد. روغن 15W-40 ممکن است به گرانروی یک 20W-50 یا بدتر برسد. در استارت سرد، لحظاتی طول می‌کشد تا پمپ روغن بتواند این سیال غلیظ را به یاتاقان‌ها برساند.● مصرف شدن ادتیوهای ضدسایش (AW) و پخش‌کننده: دوده به دلیل سطح فعال بالا، زینک دی‌آلکیل‌دیتیوفسفات (ZDDP) را جذب می‌کند و آن را از کار می‌اندازد. یعنی روغن خاصیت ضدسایش خود را از دست می‌دهد.·● کاهش TBN: دوده ذاتاً اسیدی نیست، اما جذب محصولات اسیدی احتراق (گوگرد) را تسریع کرده و قلیائیت ذخیره روغن را کاهش می‌دهد.ادامه مقاله 👇 @alborztadbirkaran