امین بزرگیان - تبیین تحولات سیاسی ایران معاصر—از انقلاب ۱۳۵۷ و بازنمایی‌های جنگ تا صورت‌بندی منازعات پساانقلابی و جنبش‌های اعتراضی اخیر—بدون ارجاع به گرامر فرهنگی تشیع و الگوهای روایی واقعه کربلا ناممکن است. با این حال، ادبیات تحلیلی موجود در بررسی این نسبت، غالبا دچار نوعی تقلیل‌گرایی مفرط است که می‌توان آن را خلط میان «فرهنگ ساختاری» و «الحاق گرایشی»، یا به عبارتی همانی‌انگاریِ فرهنگ عمومی با باورداشت‌های سوبژکتیو (ذهنی) دانست.در این دست تحلیل‌ها، نفوذ یک سنت فرهنگی به آمارهای کمّی دینداری یا میزان وفاداری به نهادهای مذهبی تقلیل داده می‌شود؛ فرضیه‌ای که فرهنگ را صرفا در سطح آگاهیِ گزینش‌گرِ فردی صورت‌بندی می‌کند و نتیجه می‌گیرد که هر گونه فاصله گرفتن از مناسک، به معنای افول هژمونی فرهنگ شیعی است.اما ساختار عملکردی فرهنگ، فراتر از گزاره‌های اعتقادیِ صریح عمل می‌کند. فرهنگ بخشی از زیست‌جهان پیشاتأملی (pre-reflective lifeworld) سوژه‌هاست؛ دیسکورسی ساختاریافته از روایت‌ها، استعاره‌ها و الگوهای ادراکی که جهان اجتماعی را پیش از هر گونه تأمل نظری، معنادار می‌کند. کنش‌گران سیاسی لزوما این عناصر را آگاهانه برنمی‌گزینند، بلکه در درون این چارچوب‌های رسوب‌کرده می‌اندیشند و قضاوت می‌کنند.بر این اساس، مسئله اصلی در تحلیل جامعه‌شناختی ایران، سنجش میزان باور مذهبی ایرانیان به واقعه کربلا نیست، بلکه صورت‌بندی این پرسش است که تخیل سیاسی، مرزبندی‌های اخلاقی (خیر/شر)، و درک از مقاومت تا چه حد همچنان در افق معناییِ برساخته از حافظه جمعی عاشورا بازتولید می‌شود.ادامه این یادداشت را در وبسایت نیماد بخوانید:https://neemaad.com/nmd10033037.htm