~ ١. از منظر جامعه‌شناسی، سوگواری فقط ابراز احساسات نیست؛ بلکه بازسازی پیوندهای اجتماعی است. امیل دو

~ ١. از منظر جامعه‌شناسی، سوگواری فقط ابراز احساسات نیست؛ بلکه بازسازی پیوندهای اجتماعی است. امیل دورکیم در کتاب صور ابتدایی حیات دینی نشان ‌داد که آیین‌های سوگواری جامعه را دوباره گرد هم می‌آورند و نظم اخلاقی را بازسازی می‌کنند. اگر این آیین‌ها برای گروه‌هایی ممنوع شوند، جامعه فقط عزیزی را از دست نمی‌دهد؛ بلکه بخشی از انسجام خود را نیز از دست می‌دهد. در تراژدی یونان، حق دفن و سوگواری یکی از بنیادی‌ترین حقوق انسانی است. آنتیگونه داستان مقاومت علیه فرمان شاه برای برخورداری از حق سوگواری است. آنتیگونه به‌عنوان نماد سرپیچی و مبارزه در اندیشه سیاسی در نسبت با مردگان است؛ گویی انسان بودن در مقام حیوان سیاسی از همان‌جا آغاز می‌شود که بتوان برای مردگان احترام قائل شد و با خیالی آسوده اشک ریخت.٢. حق سوگواری، حقِ اعلام این است که زندگیِ از دست‌رفته ارزش زیستن داشته است و غیبتش باید در حافظه بازماندگان باقی بماند. یکی از ویژگی‌های خشونت مدرن، آنچنان که جورجو آگامبن توضیح می‌دهد، محروم کردن بازماندگان از آیین سوگواری است. گورهای بی‌نام، ناپدید کردن جسد، ممنوعیت تشییع جنازه و جلوگیری از یادبود، همگی ادامه خشونت پس از مرگ‌اند. حقیقت این است که همه جان‌ها به یک اندازه «سوگوارپذیر» (grievable) نیستند. جامعه و قدرت تعیین می‌کنند که مرگ چه کسانی فاجعه محسوب شود و مرگ چه کسانی اصلاً دیده نشود. بنابراین، حق سوگواری پیش از آنکه حق گریستن باشد، حق به‌رسمیت‌شناخته‌شدن ارزش یک زندگی است. ٣. اگر این حق را بپذیریم، مبارزه برای عدالت اجتماعی تا لحظه یوتوپیک برابری همه بازماندگان جهت برخورداری از حق عزا ادامه دارد.⁩⁩⁩@AminBozorgiyan