غزل زیبای «یار مرا غار مرا» یکی از نمونه‌های درخشان و پرشور از دیوان شمس تبریزی است. مولانا در این غ

غزل زیبای «یار مرا غار مرا» یکی از نمونه‌های درخشان و پرشور از دیوان شمس تبریزی است. مولانا در این غزل، با زبانی سرشار از شوریدگی و ریتمی تند و کوبنده، رابطه‌ی عاشق و معشوق را فراتر از تعاریف معمول عرفانی می‌برد و آن را به یگانگی مطلق می‌رساند.در ادامه نگاهی به ساختار و مفاهیم این اثر داریمفرم و موسیقی شعر (بحرِ ضرب‌آهنگ). نکته‌ی برجسته‌ی این غزل، استفاده‌ی استادانه از «ردیف» است. تکرار کلمه‌ی «مرا» در انتهای هر مصرع، نوعی حالتِ «تضرع» و در عین حال «مواجهه» ایجاد می‌کند. گویی عاشق در برابر معشوقی ایستاده که همه‌چیزِ اوست و او را «صدا می‌زند».این غزل «ردیف‌محور» است و تکیه‌ی کلام‌ها بر روی مفاهیم دوگانه (یار/غار، نوح/روح، قطره/بحر و…) است که با موسیقی کناری (سجع‌گونه) وزنِ طرب‌ناکی به آن داده است.مفهوم یگانگی (وحدت وجود)تمام هنر مولانا در این غزل، فرو ریختن دیوارهای دوگانگی است. او از تکنیک «متضادگویی» (تضادهای مکمل) برای بیان وحدت وجود استفاده می‌کند.«قطره تویی، بحر تویی؛ لطف تویی، قهر تویی؛ قند تویی، زهر تویی»این ابیات اوج عرفانِ مولاناست. او معتقد است که معشوق (خداوند/شمس) در تمام تجلیات هستی حضور دارد. هم در لطفِ شیرین و هم در قهرِ تلخ. این نگاه، نوعی «پذیرشِ رادیکال» جهان است؛ جایی که «زهر» هم بخشی از «قند» هستی است، به شرطی که عاشق، معشوق را در هر دو ببیند.نمادشناسی و ایهامیار و غار: «غار» در اینجا هم به معنای پناهگاه است و هم می‌تواند اشاره به غار حرا (محل نزول وحی) داشته باشد. مولانا معشوق را هم «یارِ» کنارِ خود می‌داند و هم «غارِ» پناهِ خود.نوح و روح: پیوند زدن نام پیامبر (نوح) که نجات‌بخش از طوفان است با «روح» (جانِ هستی)، نشان‌دهنده‌ی نجات‌بخشیِ معشوق از طوفانِ دنیاست.دانه و دام: این تعبیر بسیار هوشمندانه است. در عرفان، «دام» معمولاً منفی است، اما اینجا معشوق هم «دانه» است (عامل جذب) و هم «دام» (عامل اسارتِ عاشق). مولانا به این اسارت افتخار می‌کند.شاه‌بیت و اوج اندیشه (بیت آخر)این تن اگر کم تندی راه دلم کم زندیراه شدی تا نبدی این همه گفتار مرااین بیت شاید عمیق‌ترین بخش غزل باشد. مولانا به یک نقیصه در مسیر عاشقی اشاره می‌کند: «تن» (کالبد/ماده).او می‌گوید اگر این «تَن» نبود، یا اگر این تنِ خاکی مانع نبود، راهِ دل به سوی حقیقت سریع‌تر باز می‌شد. او اعتراف می‌کند که «گفتار» (شعر و سخن) خودش حجابی است که از «نبودن» و «خاموشی» (که حقیقتِ نهایی است) فاصله دارد. به عبارت دیگر: «کاش حرف نمی‌زدم و به سکوتِ مطلقِ یگانگی می‌رسیدم.»این غزل از لحاظ «ساختار روایی»، یک «عتاب و خطاب» عاشقانه‌ی بی‌وقفه است. مولانا به جای توصیفِ معشوق (که کارِ شاعران کلاسیکِ مداح بود)، معشوق را «مخاطبِ مستقیم» قرار می‌دهد.نقاط قوت: موسیقیِ بسیار زنده، تنوعِ واژگانی در تضادها، و صمیمیتِ بی‌پایان.احساس کلی: غزل سرشار از «اضطرار» است. حالتی که در آن عاشق احساس می‌کند بدونِ درکِ این حقیقت که «همه چیز اوست»، جانش به لب می‌رسد و باید فریاد بزندتحلیل اثر؛#امیر #نورمحمدی https://t.me/amirnormohamadi1976