درباره این چهار مرتبه آگاهی نکته مهمی در اتوبیوگرافی ابن سینا وجود دارد که می‌گوید هنگام تحصیل و تحق

درباره این چهار مرتبه آگاهی نکته مهمی در اتوبیوگرافی ابن سینا وجود دارد که می‌گوید هنگام تحصیل و تحقیق مسائل فلسفی و علمی به چهار روش توسل می‌جست (گوتاس اینها را به عنوان چهار متد پژوهش بررسی مفصل کرده است)۱- منطق logic (که حدود اکبر و اصغر را می‌نوشتم و به دنبال حد وسط تفکر و کنکاش می‌کردم)۲- نماز prayer (که اگر مرتبه اول جواب نمی‌داد به مسجد جامع شهر میرفتم و دعا می‌کردم که مطلب را بفهمم)۳- مستی drinking (اگر باز هم جواب نمی‌داد شراب می‌نوشیدم و در مستی به تفکر می‌پرداختم)۴- خواب dream (که در نهایت گاه از خستگی کنکاش بی حاصل خوابم می‌برد و اغلب در رویا مطلب را می‌فهمیدم)با این چهار شیوه ابن سینا می‌گوید کل علوم زمان را مستحکم کرد. یک نکته بسیار مهم که شایسته است به آن توجه شود حرکت نزولی این سیر از ساحت اشتراکی به ساحت شخصی است. منطق ساحت اشتراکی مطلق است، یعنی همه انسانها در ساختار منطق مشترک اند‌ و اوج بیداری و مشارکت در امر یونیورسال است به قول هراکلیتوس. ساحت مقدس و آیینی که ابن سینا با تعبیر «مسجد جامع شهر » از آن یاد می‌کند ساحت ملت است که گرچه هنوز جمعی و اشتراکی است اما لوکال است نه جهانی و متعلق به امت و ملتی خاص است‌. مرتبه بعد ساحت مستی است که در آن به قول افلاطون در قوانین شخص از ساحت پولیس و مدینه و ملت خارج می‌شود و به جهان فردی خود گام می‌نهد (این معنای شراب و مستی به مثابه حد یقف مدنیت و ابزار تعلیق پولیس در قوانین افلاطون و در ابن سینا بسیار مهم و جالب است) و در نهایت در ساحت خواب و رویا که انسان خود را به مثابه موجودی دارای حواس ظاهری و بدن نیز اپوخه و تعلیق می‌کند و به بالاترین سرحد امر خصوصی گام می‌گذارند. شراب ابزار تعلیق نوموس-مدینه است و خواب ابزار تعلیق فوسیس-بدن به عنوان حواس جسمانی و شرکت در جهان محسوس خارجی که با خواب تعلیق شده و آگاهی وارد ساحت مطلقا خصوصی می‌شود و بسیار جالب است که ابن سینا می‌گوید بسیاری از حدود اوسط مسائل فلسفی که در واقع اعتبار منطقی و جهان‌شمول دارند را در ساحت خواب دست یافته است.این موضوعی بسیار مهم و زیباست و شرح و بسط آن مجالی دیگر می‌خواهد که بخشهایی از آن را در شرح و تعلیقه بر ترجمه گوتاس تا حد امکان آورده و به بیانات او افزوده‌ام.