- رضاشاه پادشاهی مقتدر اما نه خونریز! من گرچه هوادار پادشاهی مطلقه نیستم، اما با کسانی که رضاشاه را یک دیکتاتور خونریز می‌نامند نیز به‌شدت مخالفم. رضاشاه را باید در ظرف زمانی و مکانی خودش بررسی کرد. او در دوره‌ای در خاورمیانه حکومت می‌کرد که در اروپای پیشرفته، دیکتاتورهای خشنی مثل هیتلر و موسولینی و فرانکو و سالازار حکم می‌راندند و در روسیه هیولایی چون استالین بر سر کار بود. بااین‌حال رضاشاه، در قیاس با این دیکتاتور‌ها، اتفاقاً بسیار دموکرات بود و مرتکب هیچ نسل‌کشی یا قتل‌عامی نشد. کل مقتولین رضاشاه از انگشتان دو دست هم تجاوز نمی‌کنند (مدرس، عشقی، تیمورتاش و...). موقعی که حزب کمونیست ایران غیرقانونی اعلام و سرانش محاکمه شدند، حداکثر حکم برای آن‌ها ده سال زندان بود (ارانی البته در زندان مرد).غرض اینکه رضاشاه در قیاس با دیگر شاهان ایرانی و چه‌بسا همتایان اروپایی و روسی‌اش کمترین قتل سیاسی را انجام داد. نه اردوگاه مرگ تأسیس کرد و نه مثل حکومت‌های قبل و بعد عصر پهلوی، از کشته پشته ساخت. فقط کافی است آمار اندک «قربانیانش» را با بیست میلیون قربانیان هیتلر و استالین مقایسه کنید. تازه رضاشاه در یک کشور عقب‌ماندهٔ آسیایی حکومت می‌کرد و نه در مهد گوته و تولستوی. پس من نمی‌توانم او را دیکتاتوری خشن و خونریز بنامم؛ هرچند می‌توانم بگویم که رهبر اقتدارگرا، باابهت و کاریزماتیکی بود.در این نوشته کاری به اقدامات درخشان عمرانی‌ و نهادسازی‌هایش ندارم که بحث جداگانه‌ای می‌طلبد. فقط خواستم بگویم لقب «دیکتاتور خونریز» مطلقاً به این شاه ایرانی نمی‌چسبد. مدارای او در برابر مخالفانش به راستی تحسین‌برانگیز بود؛ بله تحسین‌برانگیز!زنده‌یاد بیژن اشترینویسنده و مترجم ــــــــــــــــــ•• اگر دوستانی مشتاق خواندن دارید، لطفاً شناسهٔ کانال را در اختیارشان قرار دهید:@andiiishe